دق (خالکوبی)
دِق یا خال، خالکوبیهای سنتی کردها هستند. دق بیشتر در بین زنان کرد یافت میشود، اما در بین مردانهم نیز مشاهده میشود. با این حال، به دلیل نفوذ اسلام، رسم دِق کمرنگ شده و حنا جایگزین آن شده است. برخلاف حنا، رنگ و جوهر دِق موقتی نیست. تلاشهایی برای احیای استفاده از دق به عنوان راهی برای تأکید مجدد بر هویت کُردی انجام شده است.[۱] دق همچنین توسط کُردهای ایزدی انجام میشود.[۱]
تاریخچه
منشأ دق نامعلوم است.[۲] در اوایل قرن ششم میلادی، آتیوس از آمیدا در مورد دق و چگونگی تهیه آن نوشت که آن را در اثر خود به نام اصول مدیتیشن آرتیس منتشر کرد. او در این اثر توضیح داد که ماده دق با خرد کردن و مخلوط کردن چوب درخت کاج (ترجیحا پوست آن)، مقداری برنز خوردهشده، صمغ و روغن درختان تهیه شده است. در کنار این مخلوط، برنز خورده شده نیز با سرکه مخلوط شد تا مخلوط دومی ایجاد شود. سپس شیره و آب با هم مخلوط میشوند. سپس محل تاتو توسط این مخلوط آب لیمو تمیز میشود، طرحی با سوراخ کردن کشیده میشود و سپس مخلوط ترکیبی روی پوست قرار میگیرد.[۳]
ژاک د مورگان در سال ۱۸۹۵ نیز خالکوبی زنان کُرد را مشاهده کرد و اشاره نمود که زنان مسن بیشترین تعداد خالکوبی را داشتند و گاهی تمام بدنشان خالکوبی شده بود. در مورد مردان، خالکوبی بیشتر بر روی دستها انجام میشد و بهندرت بر روی صورت دیده میشد. هنری فیلد نیز در دهه ۱۹۵۰ هنگام سفر به استانهای کردستان و کرمانشاه این پدیده را مشاهده کرد.[۴]
معنا و کاربرد
رسم «دق» (خالکوبی سنتی) پیش از اسلام در میان کردها وجود داشته و بخشی از آیینها و باورهای محلی بهشمار میرود. معنا و کاربرد آن بسته به محل خالکوبی متفاوت است؛ گاهی صرفاً جنبهٔ زیبایی دارد، گاهی برای حفاظت معنوی و دور کردن ارواح خبیث به کار میرود و در مواردی نشانهای از وابستگی قبیلهای است. در میان زنان، دق بیشتر بر روی صورت، گردن، دستها و پاها دیده میشود و کمتر بر روی سینه یا نزدیک اندام تناسلی. باور بر این است که خالکوبیهای صورت موجب سلامتی، باروری و دوری از بلا میشوند. با این حال، استفاده از دق قوانین خاصی دارد؛ برای نمونه زنان مطلقه یا زنانی که فرزند مرده به دنیا آورده باشند، اجازهٔ انجام این خالکوبی را نداشتهاند.[۱]
در خالکوبی زنان، خالکوب ابتدا طرح را با سوزنی که در جوهر زده شده روی پوست میکشد و آن را در پوست فرومیکند. جوهر از شیر (معمولاً شیر مادر) ساخته میشود و طرحها معمولاً شامل خطها، ستارهها، سواستیکا، خورشید، نیمدایرهها، مستطیلها، لوزیها و صلیبها هستند. دایرهها بهطور خاص با باروری ارتباط دارند، در حالی که صلیبها برای دور کردن ارواح خبیث دانسته میشوند و لوزیها قدرت به همراه میآورند.[۱] دق را میتوان همچون یک دفترچهٔ خاطرات برای زن دانست.[۵]
معمولاً مردان خالکوبی را روی دستها، پاها، گردن، سینه و صورت انجام میدهند (خالکوبیهای گیجگاهی رایج است.[۶]) معانی اصلی خالکوبیها در مردان جنبهٔ درمانی و حفاظتی دارد.[۱]
در گذشته، خالکوبیهای دق میتوانستند نشان دهند یک کُرد متعلق به کدام قبیله است.[۲]
الگوها در میان کُردهای ایزدی
الگوهای خالکوبی در میان کُردهای ایزدی شامل شانه، صلیب، آهو، حیوانی به نام دَقایه، پای مرغسان (سَندگروس)، ماه (تمام یا هلال)، عروسک، دوک، شکل معکوس V که رَس دَق نامیده میشود و دیملیچ (شکلی شبیه کیسه با دو رشته) هستند.[۷]
منابع
- 1 2 3 4 5 DeMello, Margo (2014). Inked: Tattoos and Body Art around the World. Vol. I. ABC-CLIO. pp. 347–348. ISBN 978-1-61069-076-8.
- 1 2 Baker, Mohammad (4 February 2019). "خاڵ کوتان له کوردهواریدا" [Xal in Kurdish culture]. Diplomatic Magazine (به کردی). Archived from the original on 10 November 2019. Retrieved 5 July 2021.
- ↑ Kaya, Yilmaz (26 April 2021). "Antik Çağ'dan günümüze ulaşan bir gelenek: Deq". Yeni Özgür Politika (به ترکی استانبولی). Retrieved 4 July 2021.
- ↑ Floor, William (2000). "ḴĀLKUBI". Encyclopedia Iranica.
- ↑ Gülsah, Dark (13 January 2016). "Deq: A dying art among Turkey's Kurdish women". Daily Sabah. Retrieved 4 July 2021.
- ↑ Taşğın, Ahmet; Molica, Marcello (2017). "The tradition of tattooing in Siverek, Turkey". Middle Eastern Studies. 53 (2): 271–280. doi:10.1080/00263206.2016.1237355. S2CID 151736017.
- ↑ Drower, Ethel Stefana (1941). Peacock Angel – Being some Account of Votaries of a Secret Cult and their Sanctuaries. London. pp. 75–77. ISBN 978-1-312-81688-6.