دمشقی (پارچه)
دمشقی (/ˈdæməsk/; عربی: دمشق) پارچه‌ای بافته شده و طرح‌دار و برگشت‌پذیر است. پارچه‌های دمشقی با معکوس کردن متناوب عملکرد نخ‌های تار و پود بافته می‌شوند.[۱] این طرح معمولاً با بافت ساتنِ رو-تاری و زمینه با بافت پود-رو یا ساتن ایجاد می‌شود.
پارچه دمشقی واقعی کاملاً از ابریشم ساخته شده است. با این حال، با گذشت زمان، دمشقی به اصطلاح گسترده‌تری برای پارچه‌های بافته شده با طرح برگشت‌پذیر تبدیل شده است، نه فقط ابریشم. نخ‌هایی که اکنون برای ایجاد دمشقی استفاده می‌شوند شامل ابریشم، پشم، کتان، پنبه و الیاف مصنوعی هستند، اما دمشقی به بهترین شکل در پنبه و کتان نشان داده می‌شود.[۲]
چند نوع پارچه دمشقی وجود دارد: پارچه دمشقی معمولی، تکی، ترکیبی و پارچه جناغی. پارچه دمشقی تکی فقط یک مجموعه تار و پود دارد و بنابراین از حداکثر دو رنگ تشکیل شده است. پارچه دمشقی ترکیبی بیش از یک مجموعه تار و پود دارد و می‌تواند شامل بیش از دو رنگ باشد.[۳] پارچه‌های دمشقی کج‌راه شامل یک زمینه یا طرح بافته شده با پارچه جناغی هستند.[۴]
تاریخچه
بافت دمشقی یکی از پنج تکنیک اساسی بافندگی است - بقیه شامل تابی، توییل، لامپا و تاپستری هستند - که در اوایل قرون وسطی در مراکز بافندگی بیزانس و خاورمیانه رواج داشتند. دمشقی به نام شهر دمشق، سوریه، یک مرکز تجاری بزرگ در جاده ابریشم نامگذاری شده است.[۵]
دمشقی در چین
در چین، دستگاه‌های بافندگی با تعداد زیادی گره برای بافت پارچه‌های دمشقی با طرح‌های پیچیده توسعه داده شدند. چینی‌ها ممکن است از اوایل سلسله تانگ (۶۱۸–۹۰۷) پارچه‌های دمشقی تولید کرده باشند.[۶] پارچه‌های دمشقی پس از قرن نهم در خارج از اسپانیای اسلامی کمیاب شدند، اما در برخی نقاط در قرن سیزدهم دوباره احیا شدند. گزارش‌های تجاری بین شرکت هند شرقی بریتانیا و چین اغلب نشان دهنده تجارت مداوم ابریشم چینی، به ویژه پارچه دمشقی است. پارچه دمشقی به عنوان سنگین‌ترین ابریشم چینی ثبت شده است.[۷]
دمشقی در اروپا
کلمه دمشقی برای اولین بار در اواسط قرن چهاردهم میلادی در یک زبان اروپای غربی در اسناد فرانسوی ظاهر شد. در قرن یازدهم میلادی، صلیبیون این پارچه را در سفر خود به اروپا به دمشق معرفی کردند.[۸] اندکی پس از ظهور آن در زبان فرانسوی، دمشقی‌ها در ایتالیا با دستگاه‌های بافندگی کششی بافته می‌شدند. بافندگانی که در ابریشم‌های پیچیده‌تر تخصص داشتند، به جای «ابریشم‌باف» به عنوان «دمشکی» یا «بافنده کاماکا» شناخته می‌شدند. بافندگان دمشقی یک هفته یا بیشتر را صرف تار کردن دستگاه بافندگی می‌کردند و مجبور بودند طرح‌ها را تا زمان معرفی دستگاه بافندگی ژاکارد با کارت‌های طرح به خاطر بسپارند.[۹] از قرن چهاردهم تا شانزدهم، بیشتر دمشقی‌ها در یک رنگ با یک طرح ساتن براق با تارهای براق روی زمینه‌ای کدرتر بافته می‌شدند. پارچه‌های دمشقی دو رنگ، تار و پودهایی با رنگ‌های متضاد داشتند و پارچه‌های دمشقی چند رنگ، نخ‌های طلایی و فلزی دیگر یا رنگ‌های اضافی را به عنوان پودهای تکمیلی زربافت اضافه می‌کردند. پارچه‌های دمشقی قرون وسطی معمولاً از ابریشم بافته می‌شدند، اما بافندگان پارچه‌های دمشقی پشمی و کتانی نیز تولید می‌کردند.
دمشقی و عشایر
در زندگی روزمره عشایری، این نوع بافت عموماً توسط زنان، به ویژه در مشاغلی مانند فرش‌بافی، به کار گرفته می‌شد.[۱۰] زنان مواد خام را از حیوانات مرتعی و رنگ‌ها را از گیاهان محلی، مانند انواع توت‌ها، حشرات یا علف‌ها، برای استفاده در تولید جمع‌آوری می‌کردند.[۱۱] هر زن یک توالی الگوی تخصصی و طرح رنگی ایجاد می‌کرد که با هویت شخصی و گروه قومی او مطابقت داشت. این تکنیک‌ها نسل به نسل از مادر به دختر منتقل می‌شد.[۱۲]
کاربرد مدرن
در قرن نوزدهم، اختراع دستگاه بافندگی ژاکارد که با سیستمی از کارت‌های پانچ‌شده خودکار می‌شد، بافت پارچه دمشقی را سریع‌تر و ارزان‌تر کرد.
پارچه‌های دمشقی مدرن با دستگاه‌های بافندگی ژاکارد کامپیوتری بافته می‌شوند.[۱۳] پارچه‌های دمشقی معمولاً به صورت تک رنگ (تک رنگ) از جنس ابریشم، کتان یا الیاف مصنوعی مانند ریون تولید می‌شوند و دارای طرح‌های گل، میوه و سایر طرح‌ها هستند. رشته‌های بلند تار و پود بافته شده از ساتن، باعث ایجاد هایلایت‌های نرم روی پارچه می‌شوند که نور را بسته به موقعیت ناظر، به‌طور متفاوتی منعکس می‌کنند. پارچه‌های دمشقی بیشتر در رومیزی‌ها و پارچه‌های مبلمان دیده می‌شوند، اما برای لباس نیز استفاده می‌شوند. پارچه دمشقی به دلیل تطبیق‌پذیری و کیفیت بالای پرداخت، در صنعت مد رایج است. پارچه دمشقی اغلب برای لباس‌های با کیفیت متوسط تا بالا استفاده می‌شود - که خود را با برندها/برچسب‌های با کیفیت بالاتر مرتبط می‌کند.
منابع
- ↑ Reath, N. A.; Jayne, Horace H. F. (1924). "A Classification of Hand-Loom Fabrics". Bulletin of the Pennsylvania Museum. 20 (89): 23–34. doi:10.2307/3794229. ISSN 0891-3609. JSTOR 3794229.
- ↑ "A Classification of Hand-Loom Fabrics"
- ↑ "Damask | Damask Weaving, Silk Fabric, Jacquard Loom | Britannica". www.britannica.com (in English). Retrieved 2024-04-03.
- ↑ Dimitrova, Kate (2009-10-22). "Kate Dimitrova. Review of "Merchants, Princes and Painters: Silk Fabrics in Italian and Northern Paintings, 1300–1550" by Lisa Monnas". Caa.reviews. doi:10.3202/caa.reviews.2009.107. ISSN 1543-950X.
- ↑ Jenkins, David T. , ed. : The Cambridge History of Western Textiles, Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2003, شابک ۰−۵۲۱−۳۴۱۰۷−۸, p. 343.
- ↑ "A World of Looms: Weaving Technology and Textile Arts in China and Beyond". China National Silk Museum. Retrieved 11 September 2020.
- ↑ Lee-Whitman, Leanna (1982). "The Silk Trade: Chinese Silks and the British East India Company". Winterthur Portfolio. 17 (1): 21–41. doi:10.1086/496066. ISSN 0084-0416. JSTOR 1180762.
- ↑ "Damask | Damask Weaving, Silk Fabric, Jacquard Loom | Britannica". www.britannica.com (in English). Retrieved 2025-10-12.
- ↑ The Cambridge History of Western Textiles
- ↑ Islamic art
- ↑ Islamic art
- ↑ Islamic art
- ↑ Kadolph, Sara J. , ed. : Textiles, 10th edition, Pearson/Prentice-Hall, 2007, شابک ۰−۱۳−۱۱۸۷۶۹−۴, p. 251
- دمشق
- هنر سوریه
- هنر عربی