دودمان سلوکی

سلوکیان Σελευκίδαι
۳۱۲ پیش از میلاد – ۶۴ پیش از میلاد دودمان سلطنتی
خورشید ورجینا همچنان یکی از نمادهای اصلی دودمان سلوکی بود، هرچند لنگر و فیل کاربرد گسترده‌تری داشتند.
کشور	سوریه، ایران
تاریخ بنیان‌گذاری	۳۱۲ پیش از میلاد
بنیانگذار	سلوکوس یکم
آخرین حاکم	فیلیپ دوم سلوکی
عنوان‌ها	ارباب آسیا شاهنشاه باسیلیوس ایران باسیلیوس سوریه پادشاه بابل پادشاه ارمنستان پادشاه مقدونیه (ادعایی)
انحلال	۶۴ پیش از میلاد
شاخه‌(های) فرعی	دودمان دیودوتید (باختر)(?)

دودمان سلوکی یا سلوکیان (‎/sɪˈluːsɪˌdiː/‎؛ یونانی: Σελευκίδαι، Seleukídai، به معنای «فرزندان سلوکوس») خاندان سلطنتیِ مقدونی-یونانی بود که در دورهٔ عصر هلنیستی بر امپراتوری سلوکی، که مرکز آن در غرب آسیا قرار داشت، فرمانروایی می‌کرد. این دودمان را سلوکوس یکم، سردار و جانشین اسکندر مقدونی، پس از تجزیهٔ امپراتوری مقدونیه در پی جنگ‌های جانشینان (دیادوخوی) بنیان گذاشت.

قلمرو سلوکیان در طول تاریخ خود بخش‌های گسترده‌ای از خاور نزدیک و همچنین بخش‌هایی از سرزمین‌های آسیاییِ شاهنشاهی هخامنشی پیشین را دربر می‌گرفت. این قلمرو یکی از مراکز مهم فرهنگ هلنیستی بود و مهاجران بسیاری از یونان باستان را به خود جذب کرد؛ مهاجرانی که با تشویق سلوکیان، در چارچوب دودمان حاکم به نخبگان سیاسی مسلط تبدیل شدند. پس از مرگ سلوکوس یکم، جانشینان او قدرت امپراتوری را حفظ کردند و آن را به قدرتی یونانی در غرب آسیا تبدیل کردند؛ این امپراتوری در دوران فرمانروایی آنتیوخوس سوم به اوج قدرت خود رسید. از اواسط سدهٔ دوم پیش از میلاد، پس از شکست سلوکیان از شاهنشاهی اشکانی که بار دیگر قدرت گرفته بود، این حکومت وارد دوره‌ای از بی‌ثباتی شد که با از دست رفتن تدریجی سرزمین‌ها و جنگ‌های داخلی همراه بود. سلوکیان که در این زمان به حکومتی کوچک محدود به بخشی از سوریه تبدیل شده بودند، سرانجام در سال ۶۴ پیش از میلاد در برابر الحاق قلمرو خود به جمهوری روم به فرمان پومپه، معروف به پومپهٔ بزرگ، از میان رفتند.

تاریخ

پیشینه

سلوکوس (حدود ۳۵۸ – ۲۸۱ پیش از میلاد) به‌عنوان یکی از افسران اسکندر مقدونی خدمت می‌کرد و فرماندهی یکی از نیروهای پیاده‌نظام نخبهٔ ارتش مقدونیه را بر عهده داشت؛ این نیرو با نام «سپرداران» (یونانی: Ὑπασπισταί، Hypaspistai) شناخته می‌شد و بعدها «سپرهای نقره‌ای» (Ἀργυράσπιδες، Argyraspides) نام گرفت. پس از مرگ اسکندر در سال ۳۲۳ پیش از میلاد، در تقسیم‌نامهٔ تریپارادیسوس، سلوکوس در سال ۳۲۱ پیش از میلاد به مقام ساتراپ بابل منصوب شد. آنتیگونوس یکم، که ساتراپ بخش بزرگی از آسیای صغیر بود، سلوکوس را وادار کرد از بابل بگریزد؛ اما سلوکوس با پشتیبانی بطلمیوس، ساتراپ مصر، در سال ۳۱۲ پیش از میلاد به بابل بازگشت. فتوحات بعدی سلوکوس شامل ایران و ماد بود. او با چاندراگوپتا مائوریا، پادشاه هند، پیمان صلحی منعقد کرد که در آن زمان از ۳۲۴ تا ۲۹۷ پیش از میلاد فرمانروایی می‌کرد. سلوکوس در سال ۳۰۱ پیش از میلاد آنتیگونوس را در نبرد ایپسوس شکست داد و در سال ۲۸۱ پیش از میلاد نیز لوسیماخوس، پادشاه تراکیه، مقدونیه و آسیای صغیر، را در نبرد کورپدیوم در نزدیکی سارد شکست داد. بطلمیوس سرانوس بعدها در همان سال سلوکوس را ترور کرد. پس از او، پسر بزرگش آنتیوخوس یکم در سال ۲۸۱ پیش از میلاد به‌عنوان فرمانروای سرزمین‌های سلوکی جانشین وی شد.