دولت موازی
دولت موازی، اصطلاحی است که توسط مورخ آمریکایی، رابرت پکستون، ابداع شده است تا مجموعه‌ای از سازمان‌ها یا نهادهایی را توصیف کند که در سازماندهی، مدیریت و ساختار خود، شبیه دولت هستند، اما رسماً بخشی از دولت یا حکومت مشروع نیستند. آن‌ها در درجه نخست، برای ترویج ایدئولوژی سیاسی و اجتماعی غالب دولت، عمل می‌کنند.
دولت موازی، با اصطلاح رایج‌تر «دولت در دولت» متفاوت است، زیرا معمولاً توسط نخبگان سیاسی غالب یک کشور، تأیید می‌شوند، در حالی که «دولت در دولت»، اصطلاحی تحقیرآمیز برای توصیف نهادهای شبه‌دولتی است که بدون رضایت و حتی به ضرر اقتدار یک دولت مستقر (مانند کلیساها و نهادهای مذهبی یا انجمن‌های مخفی با قوانین و سیستم‌های قضایی خاص خود)، فعالیت می‌کنند.
دولت‌های موازی، در جوامع توتالیتر، مانند آلمان نازی، ایتالیای فاشیست و اتحاد جماهیر شوروی، رایج هستند. سازمان‌هایی که معمولاً با ایده دولت موازی، مرتبط هستند، شامل احزاب سیاسی، اتحادیه‌ها، سازمان‌های اطلاعاتی و ارتش‌ها می‌شوند.
مثال‌ها
ترکیه
رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، از اصطلاح «دولت موازی» (یا «ساختار موازی»)، برای توصیف پیروان فتح‌الله گولن، که مناصب ارشد اداری و قضایی را اشغال کرده‌اند و به تلاش برای سرنگونی دولت اردوغان، متهم شده‌اند، استفاده کرده است. این اصطلاح، در تضاد با معنای اصطلاحی است که در ابتدا توسط پکستون، ابداع شده بود و در عوض، به اصطلاح «دولت در دولت»، شباهت دارد. جنبش گولن که حضور گسترده‌ای در ترکیه دارد، ظاهراً در محدود کردن قدرت نیروهای مسلح ترکیه، از طریق محاکمات ارگنه‌کون و پرونده پتک، در حالی که با اردوغان، متحد بود، نقش داشته است. پس از اعتراضات ۲۰۱۳–۲۰۱۴ علیه دولت اردوغان، جنبش گولن، علیه اردوغان، قیام کرد و اردوغان نیز، آن‌ها را «دولت موازی» نامید. اردوغان، پیروان گولن را به سازماندهی رسوایی فساد دولتی سال ۲۰۱۳ و همچنین کودتای نافرجام ۲۰۱۶، متهم کرده است.