دولت موقت سلطان‌علی وزیر افخم

دولت موقت سلطانعلی افخم
دومین (اولین کابینه قانونی) کابینه ایران
نخست‌وزیر ایران
تاریخ تشکیل	۲۹ اسفند ۱۲۸۵
تاریخ انحلال	۸ اردیبهشت ۱۲۸۶
افراد و سازمان‌ها
رئیس کشور	محمدعلی شاه
رئیس دولت	سلطانعلی وزیر افخم
پیشینهٔ رئیس دولت	وزیر داخله کابینه مشیرالدوله
شمار وزیران	۷ وزیر
پیشینه
انتخابات(ها)	انتخابات مجلس شورای ملی (۱۲۸۵)
دوره(های) مجلس	مجلس اول
پسین	دولت میرزا علی اصغر اتابک

دولت موقت سلطان‌علی وزیر افخم نام سومین دولت مشروطه و نخستین کابینه قانونی^[۱] بود که توسط مجلس شورای ملی تأیید صلاحیت شد. این دولت پس از یک سلسله کشاکش‌ها در تاریخ ۲۹ اسفند ۱۲۸۵ (۶ صفر ۱۳۲۴) ایجاد و به مجلس معرفی شد. سلطانعلی وزیر افخم عنوان وزیر داخله را در این کابینه را داشت و به‌طور رسمی عنوان ریاست وزرایی نداشت اما عملاً آن را انجام می‌داد. این دولت تنها ۴۰ روز دوام آورد و در ۸ اردیبهشت ۱۲۸۶ (۱۶ ربیع‌الاول ۱۳۲۴) با رأی مجلس سقوط کرد.

سلطانعلی خان وزیر افخم پیش از نخست‌وزیری در دولت مشیرالدوله سمت وزیر داخله را داشت و از وزرای باتجربه قاجاریه بود. پس از ابراز تمایل مجلس و محمدعلی شاه به ریاست وزرایی میرزا علی اصغر اتابک، صدراعظم باسابقه قاجار که در اروپا بود، قرار شد سلطان علی خان تا آمدن اتابک مأمور تشکیل و اداره کابینه شود. او کابینه خود را، بدون داشتن عنوان نخست‌وزیر، در ۲۹ اسفند ۱۲۸۵ به مجلس معرفی کرد.^[۲]

او پس از معرفی کابینه خود اظهار کرد: غرض این بود که هیئت وزرا و کابینه تغییر کرده بود معرفی ایشان در مجلس بشود و همه ملت امروزه بدانند که دولت و ملت یکی است و باید دست به دست یکدیگر داده و کار بکنند تا مملکت معمور و آباد گردد.^[۳]

مهم‌ترین کاری که دولت وزیر افخم کرد، فهرست و سازمان هر یک از هشت وزارتخانه‌ها را به اطلاع مجلس رساندن، در پنجاه و چهارمین جلسه مجلس شورای ملی، بود. عمر این کابینه بیشتر کفاف نداد و با رسیدن میرزا علی اصغر اتابک به تهران، با رای مجلس سقوط کرد.^[۳][۴]

کابینه وزیرافخم را به این علت کابینه قانونی می‌خوانند که دولت پیشین، دولت میرزا نصرالله خان مشیرالدوله، زیر بار تصمیمات مجلس نمی‌رفت و کابینه خود را مسئول مجلس و ملت نمی‌دانست.^[۵] اما چون کابینه وزیر افخم چون حکم کابینه موقت را داشت، میرزا علی اصغر اتابک را نخستین کابینه مشروطه می‌خوانند.

• دولت‌های ایران، از میرزا نصرالله خان مشیرالدوله تا میرحسین موسوی، یعقوب آژند، ص۶
• دولت‌های ایران از آغاز مشروطیت تا اولتیماتوم، عبدالحسین نوائی