دیکتاتوری ۶ ژانویه
دیکتاتوری 6 ژانویه (صربی: Шестојануарска диктатура, Šestojanuarska diktatura؛ کرواتی: Šestosiječanjska diktatura؛ اسلوونیایی: Šestojanuarska diktatura) یک دیکتاتوری سلطنتی بود که در پادشاهی صرب‌ها، کروات‌ها و اسلوونیایی‌ها (پادشاهی یوگسلاوی پس از ۱۹۲۹) توسط شاه الکساندر یکم (حکومت: ۱۹۲۱–۱۹۳۴) با هدف نهایی ایجاد یک ایدئولوژی یوگسلاو و یک ملت واحد یوگسلاو تأسیس شد. این دیکتاتوری در ۶ ژانویه ۱۹۲۹، زمانی که پادشاه پارلمان را منحل کرد و کنترل دولت را به دست گرفت، آغاز شد و با قانون اساسی یوگسلاوی ۱۹۳۱ پایان یافت.
پیش درآمد
در ژوئن ۱۹۲۸، استیپان رادیچ، رهبر حزب دهقانان کرواسی، در پارلمان یوگسلاوی توسط پونیشا راچیچ، رهبر صرب‌های مونته‌نگرویی و سیاستمدار حزب رادیکال خلق، در جریان یک مشاجره پرتنش ترور شد.
تاریخچه
در ۶ ژانویه ۱۹۲۹، با بهانه قرار دادن بحران سیاسی ناشی از تیراندازی، شاه الکساندر قانون اساسی ویدوودان را لغو کرد، پارلمان را منحل کرد و قدرت‌های دیکتاتوری را به دست گرفت.[۱] ژنرال پتار ژیوکوویچ، فرمانده گارد سلطنتی، نخست‌وزیر شد.
شاه الکساندر کابینه‌ای را منصوب کرد که کاملاً تابع او بود و سانسور شدیدی را بر مطبوعات اعمال کرد. در ابتدا، او ادعا کرد که این تنها یک وضعیت موقت است که به او اجازه می‌دهد کشور را متحد کند.[۲] الکساندر با تلاش برای آشتی دادن تنش‌های قومی، به ویژه بین سیاستمداران صرب و کروات، قصد داشت ایدئولوژی یوگسلاو و یک ملت واحد یوگسلاو را برقرار کند. او نام کشور را به «پادشاهی یوگسلاوی» تغییر داد و در ۳ اکتبر تقسیمات داخلی را از ۳۳ استان به ۹ بانووینای جدید تغییر داد. این تصمیم پس از پیشنهاد سفیر بریتانیا برای تمرکززدایی بهتر کشور، با الگوبرداری از چکسلواکی، گرفته شد.
الکساندر تمام احزاب سیاسی مبتنی بر تمایزات قومی، مذهبی یا منطقه‌ای را غیرقانونی اعلام کرد، دولت را از نظر اداری سازماندهی مجدد کرد و سیستم‌های حقوقی، برنامه‌های درسی مدارس و تعطیلات ملی را استاندارد کرد.
دادگاه حفاظت از دولت یچویچ، سیاستمداران برجسته مخالف، تحت نظارت دادگاه دستگیر و سرکوب قضایی شدند. پریبیچویچ تحت بازداشت خانگی قرار گرفت و بعداً اجازه یافت کشور را ترک کند و به فرانسه تبعید شود، در حالی که ماچک پس از محاکمه در دادگاه حفاظت از دولت زندانی شد. در طول دهه ۱۹۳۰، ماچک به عنوان رهبر اپوزیسیون متحد ظهور کرد.
بلافاصله پس از اعلام دیکتاتوری، آنته پاولیچ، نماینده کرواسی، کشور را به مقصد تبعید ترک کرد. پاولیچ در سالهای بعد برای تأسیس یک سازمان انقلابی به نام اوستاشه، متحد با سازمان انقلابی مقدونیه داخلی علیه دولت، تلاش کرد.
پس از اعلام دیکتاتوری، آنته پاولیچ، نماینده کرواسی، کشور را به مقصد تبعید ترک کرد. پاولیچ در سالهای بعد برای یک سازمان انقلابی به نام سازمان انقلابی مقدونیه داخلی علیه دولت، تلاش کرد.
در فوریه ۱۹۳۱، مورخ و روشنفکر ضد یوگسلاوی کروات، میلان شوفلای، در زاگرب ترور شد. در پاسخ، آلبرت انیشتین و هاینریش مان درخواستی را به اتحادیه بین‌المللی حقوق بشر در پاریس ارسال کردند و این قتل را محکوم کرده و دولت یوگسلاوی را متهم کردند. در این نامه از «خشونت وحشتناکی که علیه مردم کرواسی اعمال می‌شود» یاد شده است. انیشتین و مان در نامه خود، الکساندر، پادشاه یوگسلاوی را صریحاً مسئول این شرایط دانستند.
در سپتامبر ۱۹۳۱، الکساندر قانون اساسی جدیدی را تصویب کرد که به موجب آن قدرت اجرایی به پادشاه واگذار می‌شد. انتخابات قرار بود با حق رأی عمومی مردان برگزار شود. شرط رأی‌گیری مخفی حذف شد و فشار بر کارمندان دولت برای رأی دادن به حزب حاکم، از ویژگی‌های تمام انتخابات برگزار شده تحت قانون اساسی الکساندر بود. علاوه بر این، نیمی از مجلس علیا مستقیماً توسط پادشاه منصوب می‌شدند و قوانین می‌توانستند با تأیید یکی از مجلسین به تنهایی و در صورت تأیید پادشاه، به قانون تبدیل شوند.
عواقب
مخالفت با رژیم جدید در میان کروات‌ها شدید بود و در اواخر سال ۱۹۳۲، حزب دهقانان کرواسی «نکات زاگرب» را صادر کرد که خواستار پایان دادن به دیکتاتوری سلطنتی و هژمونی صرب‌ها در پادشاهی یوگسلاوی بود. دولت با زندانی کردن تعدادی از چهره‌های مخالف، از جمله رهبر حزب دهقانان کرواسی، ولادکو ماچک، که در سال ۱۹۳۳ به زندان محکوم شد، به این اقدام پاسخ داد. با وجود این اقدامات، مخالفت با دیکتاتوری ادامه یافت و رهبران سیاسی کرواسی برای یافتن راه‌حلی برای به اصطلاح «مسئله کرواسی» فشار می‌آوردند. در اواسط دهه ۱۹۳۰، تلاش‌ها برای سازش بین رژیم و رهبران سیاسی کرواسی به عنوان بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر برای رسیدگی به این تنش‌ها در داخل پادشاهی شدت گرفت.
با این حال، در ۹ اکتبر ۱۹۳۴، پادشاه در مارسی فرانسه توسط ولیچکو کرین بلغاری (که با نام مستعار انقلابی خود ولادو چرنوزمسکی نیز شناخته می‌شود)، از فعالان سازمان انقلابی مقدونیه داخلی، در توطئه‌ای با تبعیدیان یوگسلاوی و اعضای رادیکال احزاب سیاسی ممنوعه با همکاری سازمان ملی‌گرای افراطی کروات Ustaše ترور شد.
منابع
- ↑ Jr, Malbone W. Graham (1929-05). "The "Dictatorship" in Yugoslavia". American Political Science Review (به انگلیسی). 23 (2): 449–459. doi:10.2307/1945227. ISSN 0003-0554.
{{cite journal}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ "KING OF YUGOSLAVIA ASSUMES ALL POWER; In Midnight Coup Alexander Abrogates Constitution and Dissolves Parliament. SETS UP HIS OWN CABINET Establishes Dictatorship to End Heretofore Irreconcilable Dissensions in Triune Kingdom. KING OF YUGOSLAVIA ASSUMES ALL POWER Doubt King Favors Federalization. Diversity of Populations. How Coup d'Etat Was Effected. King Appeals to the People. People Cheer the Proclamation. The New Cabinet. Press Censorship Rigid. President Barred From Chamber. Croats, Too, Cheer Change. Matchek Praises the King. (Published 1929)" (به انگلیسی). 1929-01-07. Retrieved 2026-01-23.