رأفت الهجان
رأفت الهجان | |
|---|---|
_Portrait_(3x4_cropped).jpg) رأفت الهجان در دهه ۱۹۷۰ (میلادی) | |
| نام هنگام تولد | رفعت علی سلیمان الجمال |
| زادهٔ | ۱ ژوئیهٔ ۱۹۲۷ |
| درگذشت | ۳۰ ژانویهٔ ۱۹۸۲ (۵۴ سال) Götzenhain، هسن، آلمان غربی |
| مدفن | دارمشتات، هسن، آلمان غربی |
| دیگر نامها | جک بیتُن، چارلز دِنُن، دنیل کالدوِل، علی مصطفا |
| پیشه(ها) | جاسوس، بازرگان و هنرپیشه پیشین |
| شناختهشده برای | نفوذ به جامعه اسرائیل برای ۱۷ سال و جاسوسی برای مصر |
| اتهام(های) جزایی | اتهام رسمی ندارد. اما به دلیل جعل هویت، پیش از استخدام دستگیر شد. |
| وضعیت جزایی | تایید و استخدام شده توسط اطلاعات مصر |
| همسر | والتراد بیتُن (ا. ۱۹۶۳–۱۹۸۲) |
| فرزندان | دَنیِل |
| فعالیت جاسوسی | |
| کشور | مصر |
| شاخه | راهبرد دهنده اطلاعات عمومی مصر |
| سازمان | سرویس اطلاعات عمومی (مصر) |
| سالهای فعالیت | ۱۹۵۶-۱۹۷۳ |
| اسم رمز | رأفت الهجان |
| هویت اسرائیلی | ژاک بیتون |
| عملیاتها | نفوذ طولانیمدت به جامعه اسرائیل |
| دیگر کارها | ارائه اطلاعات حیاتی به مصر، پیش از جنگ ششروزه و جنگ یوم کیپور؛ مرتبط با لو رفتن الی کوهن |
رأفت الهجان (۱ ژوئیهٔ ۱۹۲۷ – ۳۰ ژانویهٔ ۱۹۸۲) اسم رمز شهروندی مصری به نام رفعت علی سلیمان الجمال بود که بر اساس اعلام سرویس اطلاعات عمومی به دستور این وزرات با نقشهای از پیش برنامهریزی شده در ژوئن ۱۹۵۶ به اسرائیل فرستاده شد.[۱] این شخص توانست کسبوکارهای بزرگ و موفق تجاری را در تلآویو برپا سازد و به شخصیتی سرشناس در جامعه اسرائیل بدل شود. طبق روایت مصر، الهجان سالیان متمادی در پشت پرده شرکت گردشگری برای اطلاعات مصر جاسوسی میکرد و اطلاعات سرنوشتسازی از این کشور در اختیار مصر قرار داده است،[۱] از جمله آن اطلاعات، زمان وقوع جنگ ششروزه و نقش فعال در آمادگی مصر در جنگ یوم کیپور با در اختیار قرار دادن اطلاعات مفصل از خط برلیو بود. این اطلاعات ضربه سختی بر پیکر موساد و اسطوره دشواری نفوذ به آن زد. در مصر از الهجان به عنوان قهرمان یاد میشود که ۱۷ سال با موفقیت داخل اسرائیل فعالیت کرد. در مصر در مورد الهجان سریال تلویزیونی که به زندگیاش پرداخت پخش شد[۱] که نقش او را محمود عبدالعزیز بازی کرد.[۲]
آغاز زندگی
رفعت علی سلیمان الجمال در ۱ ژوئیه ۱۹۲۷ در دمیاط زاده شد. پدرش علی سلیمان الجمال، به تجارت زغالسنگ مشغول بود. مادرش خانهدار و جزء خانوادهای تحصیل کرده بود و با دو زبان انگلیسی و فرانسوی آشنا بود. او دارای دو برادر تنی به نامهای لبیب و نزیهه و یک برادر ناتنی به نام سامی بود. در سال ۱۹۳۶ هنگامی که رأفت در سنین نوجوانی بود پدرش درگذشت و برادر ناتنی او، سامی تنها سرپرست خانه بود و کار او آموزش زبان انگلیسی به برادر شاهبانو «فریدة» بود. پس از مدتی خانواده رافت به قاهره نقل مکان کردند. رأفت الهجان توانایی زیادی در تظاهر و سازگاری با شرایط گوناگون داشت. او در سن پایین، دو زبان انگلیسی و فرانسوی را به خوبی فرا گرفت.[۱]
رأفت الهجان پس از فارغالتحصیلی در یک شرکت نفتی در منطقه دریای سرخ به عنوان حسابدار کار کرد. اما پس از مدتی به اتهام اختلاس اخراج شد و پس از آن برای مدتی نتوانست شغل ثابتی پیدا کند. تا اینکه به عنوان دستیار حسابدار در یک کشتی استخدام شد و از این راه به بنادر مختلف در اروپا سفر کرد. او در این سفرها به دلیل کلاهبرداری و جعل سند دستگیر و در سال ۱۹۵۲ در مصر بازداشت شد. رأفت الهجان توانایی زیادی در نقش بازی کردن و سازگاری با شرایط گوناگون داشت. او در سن پایین، دو زبان انگلیسی و فرانسوی را به خوبی فرا گرفت.[۱]
جاسوسی
پس از آنکه سازمان اطلاعاتی تازه تاسیس سرویس اطلاعات عمومی (مصر) در زندان پی به توانایی رأفت الهجان در تظاهر و پنهانکاری برد وی را به عنوان جاسوس بکار گرفت و با اسم رمز «مامور ۳۱۳» برای وی دورههای آموزش جاسوسی و همچنین آشنایی با آداب و رسوم یهودیان برگزار کرد. رأفت الهجان در سال ۱۹۵۵ به عنوان یک یهودی فرانسوی-مصری با نام «ژاک بیتون» به اسرائیل مهاجرت کرد.[۱]
ژاک بیتون در ۲۳ اوت ۱۹۲۹ در شهر منصوره مصر زاده شده بود. پدرش تاجری فرانسوی در مصر بوده که با زنی مصری ازدواج کرده و از او دو پسر به نامهای ژاک (فرزند ارشد) و روبر داشت که روبرو خودکشی کرده بود. پس از مرگ مادر ژاک، پدرش با زنی فرانسوی ازدواج کرده که از ازدواج پیشین خود دو دختر داشته است. ژاک از زندگی با خانواده جدید پدرش خشنود نبوده و در نهایت از خانه فرار کرد.[۱]
او در اسرائیل یک شرکت گردشگری با نام «تورهای دریایی» تاسیس کرد که پوششی برای کارهای جاسوسی وی بود. این شرکت به او امکان داد تا با چهرههای برجسته سیاسی و نظامی اسرائیل ارتباط برقرار کند. یکی از مهمترین دستاوردهای او ارائه اطلاعات دقیقی درباره خط بار لِو در جریان جنگ یوم کیپور بود. زیرا ارتش مصر با این اطلاعات توانست از این خط عبور کند.[۱]
او موفق شد الی کوهن را که در سوریه با نام «کامل امین ثابت» جاسوسی میکرد، شناسایی کند. آنها نخستین بار در سال ۱۹۵۴ در قاهره یکدیگر را دیده بودند. در آن زمان هر دو به اتهام جاسوسی برای اسرائیل بازداشت شده بودند. پس از آن جمال عکسهای کوهن را در یک روزنامه عربی دید که او را در کنار افسران سوری نشان میداد. او موضوع را به سازمان اطلاعات مصر گزارش داد که بر اساس این روایت آنها سوریه را در جریان قرار دادند و در پی آن کوهن دستگیر و اعدام شد. (البته روایت دیگری میگوید الی کوهن در نتیجه عملیات ردیابی ارتباطات وی از سوی سرویس امنیتی سوریه دستگیر شده بود.)[۱]
مهمترین فعالیتها
- خبر کردن مصر از زمان وقوع حمله بریتانیا، فرانسه و اسرائیل به مصر. اما دولت مصر آن را جدی نگرفت.
- خبر کردن مصر در مورد زمان وقوع جنگ ششروزه در سال ۱۹۶۷. اما چون اطاعات دیگری میگفت که هدف، سوریه است به آن توجه نشد.
- خبر کردن مصر از نیت اسرائیل برای آزماش هستهای و آزمایش چند جنگافزار مدرن دیگر.
- در اختیار قرار دادن اطلاعات گوناگون که به موفقیت مصر در جنگ یوم کیپور کمک کرد.
- برقرار روابط نزدیک با موشه دایان، عزر وایزمن، شواب و داوید بن گوریون بود.
روایت اسرائیل
به گفته دولت اسرائیل رأفت الهجان جمال پس از شناسایی و بازداشت در اسرائیل در سال ۱۹۵۵ به عنوان «جاسوس دوجانبه» فعالیت میکرده است. اسرائیل میگوید از طریق رأفت الهجان اطلاعات گمراهکنندهای به سازمان اطلاعات مصر منتقل کرد که میگفت این کشور قصد ندارد در صورت بروز جنگ ششروزه، به نیروی هوایی مصر حمله کند. در حالی که همزمان در حال برنامهریزی برای حمله به فرودگاههای مصر بود. این حمله منجر به نابودی بخش عمدهای از هواپیماهای مصری شد. همچنین دولت اسرائیل میگوید به سرمایهگذاری جمال در اروپا و مهاجرت او به آلمان در سال ۱۹۷۳ کمک کرده است.[۱]
روزنامههای اسرائیلی از سال ۱۹۸۸ تلاش کردند که از صحت اخبار الهجان یا بیتون یا الجمال پرده بردارند. سرانجام روزنامه اسرائیلی جروزالم پست خبری منتشر کرد که در آن اخبار راجع به الهجان را تأیید کرد. در این اخبار آمده بود که جاک بیتون یا رفعت جمال، شخصی یهودی مصری زاده ۱۹۱۹ در منصوره بوده و در سال ۱۹۵۵ به اسرائیل رفته و آخرین بار ۱۹۷۳ این کشور را ترک کرده است.[۳][۴] این روزنامه در ادامه نوشت که او توانست در زمان زندگی در اسرائیل با شمار زیادی از رهبران اسرائیلی روابط دوستی برقرار کند که نخستوزیر گلدا مئیر و وزیر دفاع موشه دایان از این جمله بودند.[۵] پس از چند سال دو روزنامهنگار اسرائیلی به نامهای ایتان هابر و یوسی ملمن کتابی به نام جاسوسها منتشر کردند و در آن جزئیاتی که از شخصیت الهجان در مصر منتشر شده بود را صحیح و دقیق توصیف کردند. اما به نظر این دو نویسنده اطلاعاتی که در مصر منتشر شده بود کامل نبود و او به اسرائیل نیز خدمت کرده و جاسوس دوجانبه بوده است.[۶]
تناقض با واقعیات
واکنش رسمی موساد در آغاز چنین بود که «معلوماتی که اطلاعات مصر آن را پخش کرده است جز بافتهای از تخیل و داستانی پرابهام نیست و باید مصریان به موفقیتشان در خلق این داستان افتخار کنند.» اما تحت فشار روزنامهنگاران اسرائیلی، رئیس پیشین موساد، ایسر هارئیل تصریح کرد «قسمتهای مرتبط به هک قوی در قسمتهای اصلی اطلاعات اسرائیل آگاهی یافته بودند اما اصلاً به ژاک بیتون که اسم اسرائیلی الهجان است شک نکرده بودیم.»[۷][۸] همچنین گیدئون عزرا، معاون پیشین رئیس شاباک، وجود جاسوسی به نام ژاک بیتون را به کلی انکار کرده است. این تناقضها نشان میدهند که دولت اسرائیل از وجود رأفت الهجان خبر نداشته است. از سوی دیگر، اگر جمال واقعا جاسوس دوجانبه بود، اسرائیل باید از آمادگیهای نظامی مصر برای حمله در جنگ یوم کیپور آگاه شده و غافلگیر نمیشد. همچنین یادداشتهای شخصی جمال که جزئیات فعالیتهای محرمانه او را افشا میکنند تایید میکنند که او به مصر وفادار بوده بوده است.[۱]
مرگ
رفعت جمال در ۳۰ ژانویه ۱۹۸۲ در شهر دارمشتات آلمان به دلیل سرطان ریه درگذشت. زیرا به دلیل فشار روانی، سالها سیگار میکشید و شیمیدرمانی هم کمک نکرد.[۱]
میراث
رفعت جمال برای مصریها یک قهرمان ملی است. از زندگی او چندین کتاب، فیلم و سریال ساخته شده است.[۱]
زندگی شخصی
رأفت الهجان در اواسط اکتبر ۱۹۶۳ با والتراود بیتون اهل ازدواج کرد. اگرچه او با زنان رابطه داشت، اما فقط با والترود ازدواج کرد.[۹] رأفت الهجان برای نخستین بار والتراود بیتون را در یکی از سفرهایش به اروپا در آغاز اکتبر ۱۹۶۳ دیدار کرد. والتراود یک زن ۲۲ ساله و مطلقه آلمانی بود و یک دختر ۴ ساله به نام آندریا داشت.[۱۰] هر دو عاشق هم شدند و تنها ده روز پس از آشنایی در مراسم عروسی که در کلیسا برگزار شد، با هم ازدواج کردند.[۱۱]
والتراود بیتون پس از مرگ رأفت الهجان از هویت واقعی او باخبر شد.[۱]
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 ولید بدران (۱۷ تیر ۱۴۰۴). «قهرمان ملی یا جاسوس دوجانبه؛ «مأمور ۳۱۳» مصر چگونه در اسرائیل نفوذ کرد؟». بیبیسی فارسی. دریافتشده در ۱۷ تیر ۱۴۰۴.
- ↑ مصر العربیة (غیر متوافر حالیا)
- ↑ "Israel lets Egypt know how it won in 1967". UPI (به انگلیسی). Archived from the original on 22 May 2022. Retrieved 26 June 2025.
- ↑ "ملف رفعت الجمال الكامل". group73historians.com (به عربی). Archived from the original on 21 June 2024. Retrieved 26 June 2025.
- ↑ "41 Ans S'écoulent Depuis La Mort De L'agent Secret Al-Haggan". Le Progrès Egyptien (به فرانسوی). 2 March 2023. Archived from the original on 20 September 2024. Retrieved 26 June 2025.
Beton est alors devenu un ami proche de Moshe Dayan, ancienne ministre de la Défense d’Israël, de Golda Meir, ancienne Première ministre d’Israël et d’Ezer Weizman, ancien Président d’Israël.
- ↑ "Sawt Al-Iraq (Archived)". Archived from the original on 2007-11-17. Retrieved 28 June 2025.
- ↑ Black, Ian; Morris, Benny (1991). Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services (PDF). Grove Weidenfeld. Archived (PDF) from the original on 22 February 2025. Retrieved 4 July 2025.
- ↑ "رفعت الجمال... الأسطورة (1ـ3) رأفت الهجّان أكبر مخادع لإسرائيل". Al-Jarida (Kuwait) (به عربی). 21 September 2008. Retrieved 28 June 2025.
- ↑ vondeyaz. «الملف الكامل لـ رفعت الجمال». group73historians.com (به انگلیسی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۹.
- ↑ The Christian Science Monitor (1988-09-08). "Spy story delights Egypt and irks Israel. False identities, coded messages, secrecy - the story of a real-life, Mideast James Bond has all these ele..." (به انگلیسی). Retrieved 2025-08-29.
- ↑ vondeyaz. «الملف الكامل لـ رفعت الجمال». group73historians.com (به عربی). دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۹.
منابع
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Refaat Al-Gammal». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۳ ژانویه ۲۰۱۸.