رئیس دانشکده
رئیس دانشکده (انگلیسی: Dean) یا سرپرست دانشکده عنوانی است که در مدیریت دانشگاهی در دانشکده‌ها یا دانشگاه‌ها برای فردی با اختیارات قابل توجه بر یک واحد دانشگاهی خاص، یک حوزه کاری مشخص یا هر دو به کار می‌رود. در ایالات متحده آمریکا و کانادا، رؤسای دانشکده معمولاً استادان دانشگاهی هستند که به‌عنوان سرپرست بخش‌های آموزشی دانشگاه یا دانشکده‌های تشکیل‌دهنده آن خدمت می‌کنند. در ایالات متحده، گاهی از این عنوان در مدارس خصوصی نیز استفاده می‌شود.
منشأ
یک «رئیس دانشکده» یا «دین» (لاتین: decanus) در اصل سرپرست گروهی متشکل از ده سرباز یا راهب بود. در نهایت، یک دین کلیسایی سرپرست گروهی از کشیش‌ها یا سایر گروه‌های مذهبی شد.
هنگامی که دانشگاه‌ها از دل مدارس مذهبی و مدارس صومعه‌ای رشد کردند، عنوان رئیس دانشکده برای مقاماتی با وظایف اداری گوناگون به کار رفت.
کاربرد
بلغارستان و رومانی
در دانشگاه‌های بلغارستان و رومانی، رئیس دانشکده سرپرست یک دانشکده است که ممکن است شامل چند گروه آموزشی باشد. رئیس دانشکده می‌تواند معاونانی مانند معاون آموزشی یا معاون پژوهشی تعیین کند.
روسیه
در دانشگاه‌های روسیه، عنوان دکان (سرپرست) نام پیش‌فرض برای سرپرست یک دانشکده است. بدنه اداری یک دانشکده «دکانات» نامیده می‌شود.
کانادا
در یک دانشگاه یا دانشکده کانادایی، رئیس دانشکده معمولاً سرپرست یک دانشکده است که می‌تواند شامل چند گروه آموزشی باشد. سمت‌های رایج شامل رئیس دانشکده ادبیات و هنر، رئیس دانشکده مهندسی، رئیس دانشکده علوم و رئیس دانشکده مدیریت است. بسیاری از دانشگاه‌ها همچنین دارای رئیس تحصیلات تکمیلی هستند که مسئول امور مقاطع بالاتر از کارشناسی در تمام بخش‌های دانشگاه است.
شرح وظایف رؤسای دانشکده در دانشگاه واترلو احتمالاً نمونه‌ای مشخص است و در بخشی از آن آمده است: «رئیس یک دانشکده در درجه اول یک مقام دانشگاهی است که در آن سمت در سنا، کمیته‌های اصلی مربوطه و سایر ارکان دانشگاه خدمت می‌کند. به‌عنوان یک مقام دانشگاهی، رئیس دانشکده نقش دوگانه‌ای دارد: تصمیم‌گیری مستقل دربارهٔ مسائل کلی دانشگاه و نمایندگی سیاست‌ها و دیدگاه‌های دانشکده مربوطه. رئیس دانشکده باید بر روابط دانشکده خود با سایر دانشکده‌ها نظارت داشته باشد تا از هماهنگی آن‌ها و خدمت به اهداف کلی دانشگاه اطمینان حاصل کند. رئیس دانشکده مستقیماً به معاون آموزشی گزارش می‌دهد.»[۱]
ممکن است معاونان رئیس دانشکده نیز وجود داشته باشند که مسئول وظایف اداری خاصی در برابر رئیس دانشکده هستند. دانشگاه مک‌گیل همچنین از عنوان سرپرست موقت دفاع برای اشاره به مسؤل اداری جلسات دفاع از رساله دکتری استفاده می‌کند. آن‌ها به‌عنوان نماینده مستقیم رئیس تحصیلات تکمیلی و پسادکتری عمل می‌کنند و مسئول برگزاری جلسه دفاع طبق مقررات دقیق دانشگاه هستند.[۲]
کشورهای آلمانی‌زبان
در کشورهای آلمانی‌زبان، رئیس دانشکده سرپرست یک واحد آموزشی در سطح دوم دانشگاه است که در بیشتر موارد یک دانشکده را شامل می‌شود. هر دانشگاه اختیارات گسترده‌ای در دسته‌بندی موضوعات فردی برای تشکیل دانشکده‌ها دارد؛ در برخی موارد این موضوع ممکن است به ترکیب نسبتاً مستقلی از گروه‌های خودگردان با نقش کم‌رنگ‌تر رئیس دانشکده منجر شود، در حالی که در موارد دیگر دانشکده‌ها ممکن است به شیوه‌ای متمرکزتر سازماندهی شوند. رئیس دانشکده معمولاً همیشه از اعضای ارشد هیئت علمی دانشکده است که توسط شورای دانشکده انتخاب می‌شود. رؤسای دانشکده توسط مدیریت دانشگاه منصوب نمی‌شوند، بلکه نشان‌دهنده حق دانشکده در خودگردانی علمی هستند.
رئیس دانشکده توسط چند معاون کمک می‌شود که برخی مسئولیت‌های اداری دانشکده را بر عهده می‌گیرند و همچنین یک مشاور اداری دانشکده به او کمک می‌کند. معاونان نیز از اعضای منتخب هیئت علمی هستند، در حالی که مشاور اداری معمولاً یک سمت اداری بلندمدت با پیشینه علمی قوی است.
بریتانیا و ایرلند
در برخی دانشگاه‌های بریتانیا، این عنوان برای سرپرست یک دانشکده یا مجموعه‌ای از گروه‌های آموزشی مرتبط به کار می‌رود؛ مانند «رئیس دانشکده هنر و علوم انسانی». کاربرد مشابهی در استرالیا و نیوزیلند نیز دیده می‌شود. دانشگاه دورام دارای رؤسای اجرایی برای چهار دانشکده خود است.[۳] مدیر گروه دانشکده حقوق دورام نیز عنوان رئیس دانشکده را دارد.[۴]
در دانشگاه‌های کالجی از جمله آکسفورد، کمبریج و لنکستر، هر کالج ممکن است دارای مسؤلی باشد که مسئول انضباط دانشجویان است.[۵][۶] مصاحبه با رئیس انضباطی در نتیجه سوء رفتار، گاهی اوقات احضار به دفتر انضباطی نامیده می‌شود.[۵] در بسیاری از کالج‌های آکسفورد، مسئول انضباط توسط یک یا چند معاون انضباطی پشتیبانی می‌شود. این افراد معمولاً دانشجویان تحصیلات تکمیلی هستند که باید در محوطه کالج سکونت داشته باشند و در عوض، اسکان و غذای رایگان به‌همراه یک مقرری کوچک دریافت می‌کنند[۷][۸]. برخی از کالج‌ها از عنوان دستیار یا دستیار انضباطی استفاده می‌کنند[۹][۱۰]؛ کالج کریست چرچ آکسفورد از عنوان سرپرست استفاده می‌کند، برخلاف چندین کالج دیگر که عنوان سرپرست برای رئیس کالج استفاده می‌شود. هر یک از کالج‌های لنکستر در گذشته دارای دستیاران انضباطی بودند، اما امروزه این عناوین تغییر یافته است.[۱۱]
این فرد ممکن است مسئول اداره کلیسای کوچک کالج نیز باشد. به‌عنوان مثال، در کالج کوئینز کمبریج و کالج عیسی کمبریج، سمت‌های سرپرست کالج و مسئول کلیسا مجزا هستند؛[۱۲][۱۳] به‌همین ترتیب در ترینیتی کالج دوبلین، سمت‌های مسئولان انضباط ارشد و ارشدتر از مسئولان اقامتگاه متمایز است. در کالج ماگدالن آکسفورد، کشیش کالج مسئول امور الهیاتی است و از مسئول انضباط و مسئول رفاه جداست. در آکسفورد، رئیس کلیسای جامع سرپرست کالج کریست چرچ است.
سرپرست معنوی کینگز کالج لندن نقشی غیرمعمول در میان دانشگاه‌های بریتانیا دارد، به‌طوری که او یک روحانی منصوب‌شده است که مسئولیت نظارت بر رشد معنوی و رفاه تمامی دانشجویان و کارکنان و همچنین ترویج امور مذهبی در جامعه عبادی را بر عهده دارد.[۱۴]
ایالات متحده آمریکا
آموزش عالی
عنوان و سمت رئیس دانشکده در آموزش عالی آمریکا بسیار رایج است. اگرچه کاربرد آن از موسسه‌ای به مؤسسه دیگر متفاوت است، این عنوان به دو روش اصلی استفاده می‌شود:
- رئیس دانشکده معمولاً سرپرست مجموعه قابل توجهی از گروه‌های آموزشی در یک دانشگاه است (به‌عنوان مثال، «رئیس پردیس مرکز شهر»، «رئیس دانشکده هنر و علوم»، «رئیس دانشکده پزشکی»)، که مسئولیت‌هایی مانند تأیید استخدام هیئت علمی، تعیین سیاست‌های آموزشی، نظارت بر بودجه، جمع‌آوری کمک‌های مالی و سایر وظایف اداری دارد. چنین فردی معمولاً استاد رسمی یکی از گروه‌های آموزشی است، اما پس از پذیرش ریاست دانشکده، بیشتر فعالیت‌های تدریس و پژوهش خود را کنار می‌گذارد.
- سایر سمت‌های اداری ارشد در آموزش عالی نیز ممکن است این عنوان را داشته باشند (یا عناوین فرعی مانند معاون رئیس دانشکده). به‌عنوان مثال، بسیاری از دانشکده‌ها و دانشگاه‌ها دارای سمتی به نام «معاون امور دانشجویی» هستند که مسئول امور دانشجویان است، و «رئیس هیئت علمی» که به‌عنوان رابط بین مدیریت ارشد و هیئت علمی در اداره روزمره مدرسه عمل می‌کند.
مدارس حرفه‌ای
اکثر دانشکده‌های حقوق، دانشکده‌های پزشکی و سایر مدارس حرفه‌ای در آمریکا بخشی از یک دانشگاه هستند و بنابراین بالاترین مقام اداری خود را رئیس دانشکده می‌نامند. اکثر آن‌ها همچنین دارای چند معاون آموزشی یا معاون دانشجویی و همچنین تعداد کمی قائم‌مقام هستند.
مقررات اعضای کانون وکلای آمریکا دربارهٔ فعالیت دانشکده‌های حقوق که باید برای دریافت و حفظ اعتبارنامه رعایت شوند، نقش رئیس دانشکده حقوق را تعریف می‌کند. این مقررات تصریح می‌کنند که «یک دانشکده حقوق باید دارای یک رئیس تمام‌وقت باشد که توسط هیئت امنا یا نماینده آن انتخاب می‌شود و رئیس در برابر آن پاسخگو است.»[۱۵] بنابراین، رئیس دانشکده حقوق نمی‌تواند صرفاً استادی باشد که توسط همکارانش یا حتی توسط رئیس دانشگاه انتخاب شده است.
استانداردهای مشابهی در مورد رئیس دانشکده‌های پزشکی وجود دارد. به‌ویژه، کمیته ارتباطی آموزش پزشکی که دانشکده‌های پزشکی را اعتبارسنجی می‌کند و آن‌ها را واجد شرایط دریافت کمک‌های مالی فدرال و مجوزهای ایالتی می‌سازد، شرایط اجرایی را تعیین می‌کند.[۱۶] ضوابط این کمیته مستلزم آن است که مقام ارشد دانشکده پزشکی، که معمولاً دارای عنوان رئیس دانشکده است، باید دسترسی مستقیم به رئیس دانشگاه یا سایر مقامات دانشگاهی مسئول داشته باشد. این کمیته همچنین اعلام می‌دارد که رئیس دانشکده باید از نظر تحصیلات و تجربه برای ارائه رهبری در آموزش پزشکی، فعالیت‌های علمی و مراقبت از بیماران واجد شرایط باشد و رئیس دانشکده به‌همراه کمیته‌ای از هیئت علمی باید سیاست‌های دانشکده پزشکی را تعیین کنند.
آموزش متوسطه
این عنوان یا سمت در آموزش متوسطه آمریکا بسیار کمتر رایج است. اگرچه اکثر دبیرستان‌ها توسط مدیر اداره می‌شوند، تعداد کمی از آن‌ها (به‌ویژه مدارس خصوصی آماده‌سازی برای کلیه) مقام ارشد خود را با این عنوان می‌نامند. در مدارس بزرگ یا برخی مدارس شبانه‌روزی، ممکن است سرپرست پسران و سرپرست دختران وجود داشته باشد، یا هر پایه تحصیلی دارای یک سرپرست باشد. برخی از مدارس راهنمایی و دبیرستان‌ها دارای معلم یا مدیری هستند که مسئول انضباط دانش‌آموزان و تا حدی خدمات اداری است.
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ "Policy 45 – The Dean of a Faculty". University of Waterloo Secretariat. 4 February 2003. Archived from the original on 26 July 2014. Retrieved 16 March 2014.
- ↑ "Graduate and Postdoctoral Studies - Doctoral Oral Defence". McGill University. Archived from the original on 10 May 2019. Retrieved 2019-05-10.
- ↑ "Meet our new Executive Deans". Durham University. 12 July 2019. Archived from the original on 6 January 2023. Retrieved 5 January 2023.
- ↑ "Academic Management Team". Durham Law School. Archived from the original on 12 December 2023. Retrieved 5 January 2023.
- 1 2 "Oxford glossary | Oxford University". www.ox.ac.uk (in English). Retrieved 2026-06-26.
- ↑ "Deanery". Lancaster University (in English). Retrieved 2026-06-26.
- ↑ "Junior Dean: Further Particulars" (PDF). University College, Oxford. April 2026.
- ↑ "Job description: Junior Dean" (PDF). St Cross College, Oxford. March 2026.
- ↑ "Assistant Dean" (PDF). St Anne's College, Oxford. May 2023.
- ↑ "Sub-dean at Magdalen College" (PDF). Magdalen College, Oxford. May 2025.
- ↑ "How life at Lancaster University turned a new page for MA graduate's career". Lancaster University (in English). Retrieved 2026-06-26.
- ↑ "Chapel and Services". Queens' College Cambridge. Archived from the original on 17 October 2013.
- ↑ "College Officers". Jesus College Cambridge. Archived from the original on 16 February 2017.
- ↑ "Welcome to the Dean's Office | Dean's Office | King's College London". Archived from the original on 14 February 2020. Retrieved 14 February 2020.
- ↑ "ABA Standards for Approval of Law Schools, Standard 206(a)" (PDF). American Bar Association. Archived from the original (PDF) on Jul 28, 2010. Retrieved 23 July 2009.
- ↑ "LCME Accreditation Standards (in list format, with annotations)". Liaison Committee on Medical Education. 23 May 2002. Retrieved 24 November 2010.
برای مطالعهٔ بیشتر
- Buller, Jeffrey L, The Essential Academic Dean: A Practical Guide to College Leadership, شابک ۰−۴۷۰−۱۸۰۸۶−۲
پیوند به بیرون
- "Three Principles of Effective Deaning" (PDF). Toledo Law Review. 2000. Archived from the original (PDF) on 11 September 2017. Retrieved 8 March 2009.
- "Academic Dean's Office". John F. Kennedy School of Government, University of Harvard.
- آموزش متوسطه
- اصطلاحات مدرسه