رفته (تصنیف)

«رفته» یا «رفتی و ندیدی» از ترانه‌های ایرانی با شعری از رحیم معینی کرمانشاهی^[۱] و آهنگسازی همایون خرم^[۲] است که اولین بار الهه آن را اجرا کرد. این ترانه را هوشمند عقیلی، امیرحسین افتخاری و علی زند وکیلی نیز اجرا کرده‌اند. محمد اصفهانی همین ملودی را با ترانه‌ای از قیصر امین‌پور با نام «بوی باران» در آلبوم نون و دلقک اجرا کرده‌است. «رفته» در برنامهٔ «با کاروان شعر و موسیقی» (شمارهٔ ۳۵۰) بررسی شده است.^[۳]

همایون خرم دربارهٔ این ترانه می‌گوید:^[۴]

آقای رحیم معینی کرمانشاهی شعری سرود و کلام روی آهنگ گذاشته شده بود و ارتباط خیلی زیبایی برقرار شد. تمرین کردیم حتی من زمزمه کردم و با ویلن خود آن را اجرا کردم و خواندم تا خانم الهه خوب یاد بگیرد. این گذشت و بعد اواخر سال ۱۳۵۷ رسید و خانم الهه هم از ایران رفتند و من دیگر خبری ای این آهنگ نداشتم. حدود سالهای ۶۵-۱۳۶۴ بود که خواهرزاده من که از آلمان به ایران آمده بود طی دیداری که با هم داشتیم به من گفت : “دایی جان ” اگر بدانی الهه چه آهنگی خوانده ! چه کار کرده!… ، گفتم : “ببینم! ” و ایشان کاست را آورد. البته روی کاست مشخصات آن نوشته نشده بود و یک کپی معمولی از روی نسخه ای بود که دیگری برای ایشان ضبط کرده بود. آن روزها هم که مثل امروز سی دی به این صورت رایج نبود. به هر حال نوار را پخش کردم و من دیدم عجب! عجب قشنگ است! چند بار مرتب گفتم عجب چیز خوبی شده و چقدر شعر زیبایی دارد و اصلاً به خاطر نداشتم که این آهنگ را خود من ساخته‌ام.

خرم در سال ۸۱ همین ملودی را با ترانه‌ای از قیصر امین‌پور برای اجرای محمد اصفهانی تنظیم کرد.^[۵]

محمد اصفهانی راجع به اجرای این کار می‌گوید:^[۶]

دو مدل صدا در این خوانش‌ها -موسیقی سنتی یا موسیقی اصیل- داریم. یک مورد بیشتر مربوط به مکتب اصفهان یعنی تاج اصفهانی و ادیب خوانساری است. علی زند وکیلی در اجرای «رفتی» نگاهش بیشتر این مدل خواندن بوده است. من در کاری که انجام دادم، بیشتر نگاهم به سمت آقای طاهرزاده -که یک استثناست؛ او را به مکتب اصفهان منتسب می‌کنند، ولی نمی‌شود گفت- و مرحوم رضاقلی خان ظلی بود. بیشتر به آن سمت تحریرزدن‌ها و بیان‌های موسیقایی گشتم چون علاقه‌ام بوده است.

• رفتی و ندیدی با اجرای هوشمند عقیلی