روابط ایران و یونان

روابط میان این دو ملت به روزگار باستان و پیش از نخستین تهاجم ایرانیان به یونان بازمی‌گردد. در اواخر سده ششم پ.م شاهنشاهی هخامنشی بر تمامی آناتولی فرمانروایی می‌کرد (که دربردارنده بسیاری از نواحی یونانی نشین می‌شد) و نیز بسیاری از جزایر یونانی، تراکیه و مقدونیه باستان. همچنین استرابون حضور یک هیئت نمایندگان یونانی در ایران در سال ۴۳۲ پ. م را گزارش می‌کند.^[۱]

رابطه میان ایران و یونان در زمان جنگ‌های ایران و یونان رقابتی و از روی دشمنی بود اما پس از شکست پادشاهی ایران از اسکندر، روابط این دو صمیمیت یافت. اسکندر فرهنگ ایرانی را ارج نهاد و خواهان ایجاد ترکیبی از فرهنگ ایرانی و یونانی بود که تا ابد این دو را به یکدیگر مرتبط سازد. برای این منظور، او حتی عروسی‌های شوش را ترتیب داد به این امید که داشتن یک همسر ایرانی، مشروعیت هویت او را به عنوان پسر یونان باستان و ایران باستان ثابت کند.

میراث این صمیمیت قوی در سده‌های پیشین در مناطقی از جهان که دارای فرهنگ یونانی-ایرانی بوده‌اند، دیده می‌شود. پادشاهی پنتوس یکی از نمونه‌های اولیه این ترکیب فرهنگی بود که در آن فرهنگ، قومیت، زبان و هویت ایرانی و یونانی در هم می‌آمیخت.

جنگ بین یونان و ایران در قرن سوم پیش از میلاد ادامه یافت و سلسله اشکانی سرزمین اصلی ایران را دوباره فتح کرد و همچنین سلوکیه، پایتخت امپراتوری سلوکی را تصرف کرد و بدین ترتیب جانشین زمانی بزرگ امپراتوری اسکندر را به یک دولت کوچک تبدیل کرد.

همزمان با شروع تجزیه امپراتوری روم در امتداد خطوط شرق یونانی و غرب لاتین، و در نهایت پس از سقوط امپراتوری روم غربی، قدرت‌های اصلی در خاور نزدیک، امپراتوری روم شرقی (یا امپراتوری بیزانس) تحت سلطه یونان و امپراتوری ساسانی ایران بودند. جنگ‌های ایران و روم که بین جمهوری روم و امپراتوری اشکانی آغاز شده بود، به طور متناوب بین بیزانسی‌ها و ساسانیان ادامه یافت. با این حال، این جنگ‌ها در نهایت بی‌نتیجه بودند و با ظهور اسلام در شبه جزیره عربستان در قرن هفتم به طور ناگهانی پایان یافتند، زیرا امپراتوری ساسانی به دست اعراب افتاد و امپراتوری بیزانس بخش وسیعی از سرزمین خود را به دست اعراب با فتح شام از دست داد. در حالی که امپراتوری ساسانی زرتشتی توسط خلافت راشدین ضمیمه و متعاقباً اسلامی شد، امپراتوری مسیحی بیزانس در قسطنطنیه و بخش‌هایی از آسیای صغیر دست نخورده باقی ماند. برای دو قرن بعدی، اعراب کنترل مستقیم بر ایران را حفظ کردند و به طور مؤثر ارتباط بین یونانیان و ایرانیان را قطع کردند. زمانی که جنگ بین ایران و روم به حکومت اعراب در ایران پایان داد، امپراتوری بیزانس به دلیل جنگ‌های صلیبی و سپس فتوحات مغول که توسط قبایل ترک وارد آسیای صغیر شدند و در نهایت منجر به تأسیس امپراتوری عثمانی و سقوط قسطنطنیه در سال ۱۴۵۳ شد، رو به زوال گذاشت و بعداً فروپاشید.

جامعه کوچکی از یونانیان مسیحی در ایران وجود دارد.^[۲] در تهران، یک کلیسای ارتدوکس یونانی وجود دارد که اغلب هنگام هفتهٔ مقدس یونانی باز می‌شود.^[۲]

در ۲۴ مه ۲۰۱۲، اتاق بازرگانی ایران و یونان برای تقویت روابط اقتصادی بین ایران و یونان در بخش‌های مختلف مانند صنعت، تجارت، معدن، کشاورزی و خدمات تأسیس شد. علاوه بر این، این اتاق به دنبال ترویج مبادلات و سرمایه‌گذاری‌های دوجانبه بین دو کشور است. مهدی جهانگیری رئیس هیئت مدیره اتاق بازرگانی ایران و یونان است.

در فوریه ۲۰۱۶، الکسیس سیپراس، نخست وزیر وقت یونان به تهران سفر کرد و اولین رهبر غربی بود که پس از امضای برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) از ایران بازدید کرد. سیپراس با حسن روحانی، رئیس جمهور ایران دیدار کرد و متعهد شد که کشورش به پلی در زمینه انرژی، اقتصادی و تجاری بین ایران و اتحادیه اروپا تبدیل شود.

در ۳۱ مه ۲۰۱۸، فدراسیون فوتبال ایران با لغو بازی‌های دوستانه در استانبول، ترکیه، روابط خود را با یونان متوقف کرد.^[۳]

در ژانویه ۲۰۲۰، کیریاکوس میتسوتاکیس، نخست وزیر یونان اظهار داشت که «یونان از تصمیم ایالات متحده برای ترور قاسم سلیمانی حمایت می‌کند» که باعث اعتراض رسمی ایران شد، در حالی که مخالفان یونان قتل سلیمانی را محکوم کردند.

در طول همه‌گیری کووید-۱۹، یونان ۲۰۰۰۰۰ واکسن به ایران اهدا کرد.

در ۲۵ مه ۲۰۲۲ یونان نفت کش ایرانی حاوی ۱۱۵ هزار تن نفت خام به مقصد روسیه را متوقف و به آمریکا منتقل کرد که موجب تیره‌تر شدن روابط دو کشور شد.^[۴] کمی بعد نیز ایران برای تلافی، دو نفتکش یونانی (Prudent Warrior و Delta Poseidon) را در خلیج فارس توقیف کرد.^[۵]

در ۸ ژوئن ۲۰۲۲، دادگاهی در یونان حکم قبلی دادگاهی را که به ایالات متحده اجازه می‌داد بخشی از یک محموله نفتی ایران را که در یک نفتکش با پرچم ایران در سواحل یونان پهلو گرفته بود، توقیف کند، لغو کرد.

به گفته سازمان بنادر و دریانوردی، در ۱۴ ژوئن ۲۰۲۲، کشتی نفتکش لانا با پرچم ایران که در ماه آوریل توسط یونان توقیف شده بود، آزاد شده و محموله نفتی آن به صاحبش بازگردانده خواهد شد.

در ۲ ژوئیه ۲۰۲۲، یک نفتکش با پرچم ایران که یونان در ماه آوریل توقیف کرده بود و ایالات متحده بخشی از محموله آن را توقیف کرده بود، به بندر پیرائوس یدک کشیده می‌شد.