روبیکا
 | |
| توسعهدهنده(ها) | توسکا |
|---|---|
| انتشار آزمایشی | 3/7/6
|
| نوشتهشده با | کاتلین |
| سیستمعامل | اندروید و آیاواس و PWA و ویندوز |
| حجم | ۷۵ مگابایت (افزایش دار) |
| در دسترس به | فارسی و انگلیسی |
| وبگاه | |
| تا تاریخ | فعال |
روبیکا یک پیامرسان ایرانی است که توسط شرکت توسکا، از زیرمجموعه های ستاد اجرایی فرمان امام ، سازمانی شبهدولتی ، به عنوان جایگزینی بومی اینستاگرام ایجاد شده و انتشار داده شده است.[۱][۲] این نرم افزار اولین بار در اواسط دهه ۹۰ منتشر شد. روبیکا پس از ایتا ، دومین پیام رسان پرمخاطب و پر استفاده ایرانی است.[۳]
نسخه اندروید این پلتفرم در مرداد ماه ۱۴۰۰ به دلیل سوءاستفاده از اطلاعات کاربران و ساخت حسابهای احتمالا جعلی در چندین سرویس از جمله پلی استور حذف شد.[۴][۵] سپر دفاعی گوگل پلی نیز در آبان ۱۴۰۱، روبیکا را به عنوان یک جاسوسافزار معرفی کرد.[۶]
پیشزمینه
در ۲۶ مهر ۱۳۹۶، صدا و سیما از راه یک مناقصه تمامی تبلیغات خدمات ارزش افزوده و شرکتهای حوزه صنعت پرداخت خود را با رقمی چند صد میلیاردی به شرکتی به نام توسکا داد. در حقیقت این شرکت به واسطه همان مناقصه، پیمانکار تبلیغات سازمان صداوسیما در این حوزه شد.[۷] پس از انعقاد قرارداد میان توسکا و صداوسیما، این شرکت، برنامهٔ روبیکا را با نام رسانه اول معرفی کرد و از آغاز روزهای نوروز ۱۳۹۷ مهمترین تبلیغات ویژهی فضای دیجیتال خود را به آن اختصاص داد.[۸] مدیران روبیکا سرمایهگذار اصلی این شرکت را همراه اول و ایرانسل اعلام کردهاند،[۹] این در حالی است که سهامدار اصلی این شرکت، ستاد اجرایی فرمان امام بوده که نهادی است که مستقلا فعالیت میکند.[۱۰]
بازخورد
به ادعای رضا تقیپور، این برنامه از لحاظ محبوبیت و تعداد کاربر بین برنامههای ایرانی دارای رتبهی اول است.[۱۱] با این حال، مهدی موحدی، سخنگوی سازمان امور مالیاتی در پاسخ به این سؤال که فعالان در پلتفرم روبیکا هم مشمول مالیات خواهند شد، گفت: «روبیکا پلتفرم جدیدی است و تعداد دنبالکنندهها در این پلتفرم به ۵۰۰ هزار نفر نمیرسد و افرادی که درآمد آنها شناسایی شده در پلتفرمهای خارجی مانند اینستاگرام فعالیت داشتند».[۱۲]
روزنامه خراسان در نقدی به وجود آزادی بینظارت در روبیکا اعتراض کرد.[۱۳][۱۴]
در دی ماه سال ۱۳۹۸، محمدجواد آذری جهرمی وزیر وقت ارتباطات جمهوری اسلامی ایران خبر از پیوستن خود به روبینو داد و گفت: «از امروز، شخصاً فعالیتم را در سکوی ایرانی روبینو آغاز کردم و امیدوارم جهانی شود.» او در ادامه تأکید کرد: «ظرفیت حضور در سکوهای بینالمللی را از دست نمیدهیم.»[۱۵]
بازیکنان دو تیم استقلال و پرسپولیس مانند سید جلال حسینی، امید عالیشاه، وریا غفوری و مهدی قایدی در جریان شهرآورد ۹۴ تهران، در روبینو صفحات شخصی ایجاد کردند.[۱۶] البته برخی از این بازیکنان بعدها گفتند که در روبینو فعالیتی ندارند و حسابهای آنها جعلی است.[۲]
تخلفات
نقض حریم خصوصی
در ۱۴۰۰ پس از اعلام برخی از بازیکنان پرسپولیس مبنی بر ساخت حساب جعلی به نام آنها در روبینو، معلوم شد که در روبینو حسابهای جعلی زیادی به نام افراد معروف و غیرمعروف وجود دارد که از روی حساب اینستاگرام آنها برداشته شدهاست.[۲] که حتی برخی از این حسابهای جعلی تیک آبی داشتند.[۱۷] بعضی حقوقدانان اقدام این اپلیکیشن «نقض حقوق شخصی افراد» و مصداق «جعل» میدانستند.[۱۸]
در ۲۶ مرداد ۱۴۰۰ (۱۷ اوت ۲۰۲۱)، سازمان تنظیم مقررات رسانههای صوت و تصویر فراگیر (ساترا) اعلام کرد مجوز اپلیکیشن ایرانی روبیکا را بهدلیل «تخلفات گسترده» باطل کرده است؛ تخلفاتی که بهگفته ساترا شامل تخلفات ترافیکی، درآمدهای غیرقانونی، فعالیت بدون مجوز، نقض قوانین رقابت و استفاده غیرمجاز از اطلاعات شخصی کاربران میشود. علی سعد، معاون کاربران و تنظیمگری اجتماعی ساترا، با اشاره به آغاز پیگیری پرونده از بهمن ۱۳۹۹ گفت بررسیها با طیف وسیعی از تخلفات مواجه بوده و همین امر ضرورت اقدام اصلاحی را تشدید کرده است. او افزود ساترا با ابطال مجوز سرویس صوت و تصویر روبیکا و منع پخش تبلیغات بازرگانی آن در رسانه ملی، اقدامات اولیه را انجام داده است. در مقابل، روابط عمومی روبیکا اعلام کرد این اپلیکیشن اساساً مجوزی از ساترا نداشته که امکان ابطال آن وجود داشته باشد.[۱۸]
این برنامه در پاسخ اعلام کرد که افرادی که به نام آنها حساب جعلی ایجاد شده میتوانند با تماس به پشتیبانی روبیکا اقدام به حذف حساب جعلی کنند.[۱۹] در پی این تصمیم برنامهریزی شده مجوز فعالیت این برنامه به دلیل تخلفات گسترده لغو شود.[۲۰] با شکایت شاکیان و گزارش کاربران به گوگل، انتشار آن از گوگل پلی از دسترس خارج شد.[۴]
بعدها در آبان ۱۴۰۱ این برنامه از سوی گوگل پلی؛ به عنوان بدافزار برای جاسوسی سایبری شناخته و به کاربران آن هشدار امنیتی داده شده.[۲۱] روبیکا در واکنش به این اقدام بیانیهای منتشر کرد و مدعی آمار «۵۰ میلیون نصب فعال»، «۳۵ میلیون کاربر فعال» و «ارسال بیش از ۵۰۰ میلیون پیام یکتا در روز» شد و احتمال وجود «انگیزههای سیاسی» در پی این اقدام را اعلام کرد. این برنامه همچنین در توییتی به زبان انگلیسی از گوگل خواست تا برای اثبات بدافزار بودن این برنامه مستنداتی را ارائه کند.[۲۲][۲۳][۲۴] وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات نیز در بیانیهای این اقدام گوگل را «سیاسی» خواند و از تشکیل کارگروهی برای بررسی دقیق ادعای گوگل خبر داد.[۲۵]
گرانفروشی اینترنت
در پاییز ۱۴۰۲ اعلام شد که تخلف روبیکا در عدم رعایت مصوبات شورای عالی فضای مجازی در مورد تعرفه اینترنت داخلی باعث درآمد غیرقانونی به مبلغ دو هزار میلیارد تومان برای این پلتفرم شدهاست.[۲۶][۲۷][۲۸]
نظارت
در دی ۱۴۰۴، همزمان با اعتراضات سراسری ضد حکومت، دسترسی به اینترنت جهانی توسط حکومت ایران قطع شد. پیامرسانهای داخلی از جمله «روبیکا»، «ایتا» و «بله» که قرار بود بر بستر «اینترنت ملی» نیاز ارتباطی کشور را تأمین کنند نیز از دسترس خارج شدند. از اواخر همان ماه خدمات برخی از آنها بهصورت پلکانی و پس از احراز هویت دوباره فعال شد و قابلیت چت شخصی و گروهی در «روبیکا» از ۲۶ دی در دسترس کاربران قرار گرفت.[۲۹][۳۰]
کارشناسان امنیت دیجیتال هشدار دادهاند که پیامرسانهای داخلی امنیت لازم را ندارند و میتوانند به ابزار نظارت حکومتی تبدیل شوند. در مورد روبیکا، پیامها به جای رمزگذاری سرتاسری، با شیوه «آ ای اس-سی بی سی» رمز میشوند و کلید رمزگذاری (بهصورت مبهم) همزمان به سرور فرستاده میشود، بهطوری که محتوای پیام قابل بازیابی است. اطلاعات گفتگوها و دادههای حساب کاربری نیز روی دستگاه در پایگاه داده محلی ذخیره میشوند و در صورت دسترسی فرد یا عامل مخرب به گوشی، امکان بازیابی آنها وجود دارد. بررسیها نشان داده است که اطلاعات کاربران و محتوای گفتوگوها در سرورهای این اپلیکیشنها نیز قابل مشاهده است و ادعای رمزگذاری سرتاسری در عمل محقق نشده است. بر این اساس، کارشناسان توصیه کردهاند که برای حفظ امنیت ارتباطی، از پیامرسانهای جایگزین با رمزگذاری واقعی و قابلاعتماد استفاده شود.[۲۹]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ «چرا رئیس صداوسیما از توسکا حساب میبرد؟». رادیو فردا. دریافتشده در ۲۰۲۲-۰۵-۲۰.
- 1 2 3 «دزدی از کاربران ایرانی توسط یک نرم افزار سپاه؛ شکایت کنید». ایرانوایر. ۲۵ مرداد ۱۴۰۰. دریافتشده در دسامبر ۸, ۲۰۲۳.
- ↑ «ایتا پر مخاطب ترین پیام رسان ایرانی». دانشجو. ۹ مهر ۱۴۰۳. بایگانیشده از روی نسخه اصلی در ۱۷ فوریه ۲۰۲۴. دریافتشده در ۷ سپتامبر ۲۰۲۴.
- 1 2 مختاری، فاطمه (۲۸ مرداد ۱۴۰۰). «برنامهٔ روبیکا از گوگل پلی حذف شد». زومیت. دریافتشده در ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲.
- ↑ «روبیکا و ذرهبین از گوگلپلی حذف شدند». ایرانوایر. ۲۸ مرداد ۱۴۰۰. دریافتشده در دسامبر ۸, ۲۰۲۳.
- ↑ ارغوان، علی (۲۰۲۲-۱۰-۲۸). «سپر دفاعی گوگل پلی روبیکا را بدافزار شناسایی کرد». فارنت. دریافتشده در ۲۰۲۲-۱۰-۲۸.
- ↑ «روزنامه خراسان: انحصار توسکا پشت ماسک همراه اول». www.pishkhan.com. دریافتشده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۹.
- ↑ «روبیکا و چند پرسش از صداوسیما | پایگاه خبری تحلیلی انصاف نیوز». انصاف نیوز. ۲۰۱۹-۰۳-۰۷. دریافتشده در ۲۰۲۲-۱۰-۱۹.
- ↑ «تقدیر همراه اول و ایرانسل از کاربران روبیکا». ایسنا. ۲۰۲۰-۰۴-۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۲-۰۵-۲۰.
- ↑ «حمایت حکومتی از روبیکا در برابر گوگل: وزارت ارتباطات بیانیه صادر کرد».
- ↑ «آخرین آمار کاربران روبیکا، ایتا، بله و سروش». ایرنا. ۲۰۲۲-۱۲-۲۰. دریافتشده در ۲۰۲۳-۰۳-۲۴.
- ↑ «سازمان مالیات: دنبال کنندههای روبیکا به ۵۰۰ هزار نفر نمیرسد/ اینفلوئنسرهایی که درآمد آنها شناسایی شده در اینستاگرام فعالیت داشتند». عصر ایران. ۲۰۲۳-۰۷-۰۲. دریافتشده در ۲۰۲۳-۰۷-۰۲.
- ↑ «روزنامه خراسان: روبیکا همچنان با کارهای مستهجن، و استفاده از بختآزمایی در صداوسیما رونق دارد». خبرآنلاین. ۲۰۱۹-۰۸-۰۱. دریافتشده در ۲۰۲۲-۰۵-۲۰.
- ↑ «۵ انتقاد تند روزنامه اصولگرا از صداوسیما/با فسادهای"روبیکا" این ۵ ضربه را به فرهنگ ایرانی- اسلامی زدید». خبرآنلاین. ۲۰۱۹-۰۹-۲۵. دریافتشده در ۲۰۲۲-۰۵-۲۰.
- ↑ «وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات: شخصاً از امروز فعالیتم را در سکوی ایرانی «روبینو» آغاز کردم/ مقابل سانسور اینستاگرام میایستیم». برنا. ۱۵ دی ۱۳۹۸. دریافتشده در ۲۹ دی ۱۳۹۹.
- ↑ «استقلال و پرسپولیس باشگاه دیجیتال راه میاندازند؟». فرتاک ورزشی. ۲۰۲۳-۰۶-۰۴. دریافتشده در ۲۰۲۳-۰۶-۰۴.
- ↑ «ماجرای اکانتهای بیصاحب در روبیکا چیست». زومیت. ۲۰۲۱-۰۸-۱۵. دریافتشده در ۲۰۲۱-۰۸-۱۶.
- 1 2 «مجوز اپلیکیشن روبیکا 'به دلیل تخلفات گسترده باطل شد'». BBC News فارسی. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۰.
- ↑ «روبیکا در پاسخ به منتقدین وجود اکانتهای غیرواقعی: تماس بگیرید، حذف میکنیم». دیجیاتو. دریافتشده در ۲۰۲۳-۰۴-۲۳.
- ↑ «تخلفات گسترده روبیکا؛ ساترا مجوز باطل کرد، پلیس فتا دستور پیگیری داد». ایرانوایر. ۲۶ مرداد ۱۴۰۰. دریافتشده در دسامبر ۸, ۲۰۲۳.
- ↑ «گوگل، روبیکا را یک بدافزار جاسوسی دانست». رادیو فردا. دریافتشده در ۲۰۲۲-۱۰-۲۸.
- ↑ «بیانیه روبیکا: این حذف سیاسی است، ۳۵ میلیون کاربر فعال داریم!». حلقه وصل. دریافتشده در ۲۰۲۲-۱۰-۲۹.
- ↑ «بیانیه روبیکا در خصوص اخطار گوگل به کاربران برای حذف روبیکا؛ احتمال وجود انگیزههای سیاسی!». تکراتو. دریافتشده در ۲۰۲۲-۱۰-۲۹.
- ↑ «بیانیه روبیکا در خصوص پیام گوگل به کاربران روبیکا». اعتمادآنلاین. دریافتشده در ۲۰۲۲-۱۰-۲۹.
- ↑ «بیانیه وزارت ارتباطات دربارهٔ محدودسازی برنامههای ایرانی از طرف گوگل». خبرآنلاین. ۲۰۲۲-۱۰-۳۰. دریافتشده در ۲۰۲۲-۱۰-۳۰.
- ↑ «تخلف گرانفروشی روبیکا روی میز رئیسجمهور، فرصت سوزی روبیکا به همین مورد ختم نمیشود». بولتن نیوز. ۲۴ آبان ۱۴۰۲. دریافتشده در ۲۰۲۳-۱۲-۰۷.
- ↑ «واکنش وزیر ارتباطات به خبر تخلف روبیکا در گرانفروشی اینترنت؛ سکوها نباید از حمایتهای ما سوءاستفاده کنند». خبرگزاری دانشجو. ۲۴ آبان ۱۴۰۲. دریافتشده در ۲۰۲۳-۱۲-۰۷.
- ↑ «ببینید | تخلف روبیکا در گرانفروشی اینترنت | وزیر ارتباطات: سکوهای داخلی نباید از حمایتهای دولت سیزدهم سوءاستفاده کنند». همشهری آنلاین. ۲۰۲۳-۱۱-۱۵. دریافتشده در ۲۰۲۳-۱۲-۰۷.
- 1 2 «هشدار کارشناسان درباره پیامرسانهای داخلی ایران: ناامن و ابزار نظارت هستند». ir.voanews.com. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۰.
- ↑ «امکان فعالیت کانالها، گروهها و چت بعد از احراز هویت در برخی پیامرسانهای بومی فعال میشود». زومیت. ۲۰۲۶-۰۱-۱۷. دریافتشده در ۲۰۲۶-۰۱-۲۰.