رومولا
رومولا (به انگلیسی: Romola) پنجمین رمان مری ان ایوانز ملقب به جورج الیوت است. رمانهای صحنههایی از زندگی کشیشان، ادام بید، آسیاب رودخانهٔ فلاس و سایلاس مارنر را پیش از رومولا نوشت و پس از رومولا هم رمانهای فلیکس هولت، میدل مارچ و دانیل دروندا را تألیف کرد. [۱]
رومولا اثری است سترگ که در زمان خود با تأیید و تحسین اهل فن مواجه شد. هنری جیمز، نویسنده و منتقد بلندآوازهٔ امریکایی، نیز در سال ۱۸۸۵ (یعنی بیست سال بعد از آنکه رمان را خواند) بار دیگر نظر داد که «رومولا روی هم رفته بهترین اثری است که جورج الیوت نوشته است».
رومولا به دو دلیل از دیگر رمانهای جورج الیوت متمایز میشود. اولاً رمان تاریخی بلندآوازهای است که حوادث آن در فلورانس دورهٔ رنسانس میگذرد، بر خلاف رمانهایی مانند میدل مارچ و ادام بید که محیط وقایع در آنها عموماً روستاهای انگلستان است. [۲]
در دههٔ ۱۸۶۰ سنت رمان تاریخی در انگلستان کاملاً جاافتاده و معتبر بود. رمانهای سر والتر اسکات سی سال بعد از مرگ او همچنان خواننده داشتند و دو نویسندهٔ پرطرفدار روزگار، چارلز دیکنر و ویلیام تاکری رمانهایی نوشته بودند که وقایع آنها در برهههایی تاریخی روی میداد. گوستاو فلوبر در فرانسه داشت سالامبو را به پایان میرساند و تالستوی نیز در روسیه جنگ و صلح را شروع کرده بود. جورج الیوت که در سفر تابستان ۱۸۶۰ به ایتالیا به فکر نوشتن رومولا افتاده بود میخواست «در رمانس تاریخی، کاری بکند نسبتاً متفاوت» با آنچه پیشتر از او نوشته بودند.
جورج الیوت دو بار به فلورانس رفته و مواد و مصالح بسیار برای رمانش فراهم کرد. علاوه بر مشاهداتش، متنهای مختلفی (اعم از متنهای تاریخی گذشتگان و نوشتههای معاصران) را مطالعه کرد. خوانندگان در سراسر این رمان با اطلاعات گوناگون سیاسی، هنر مذهبی و اجتماعی روبهرو میشوند. همچنین اشارات و تلمیحات ادبی، اخلاقی، فلسفی، اساطیری و تاریخی، که این از فضل و دانش نویسنده حکایت میکند و البته گسترهٔ مطالعاتش، اما او همهٔ اینها را در کل واحدی ممزوج میکند.
جنبههای شک و ایمان، نظریهٔ تکامل، نقد متون مقدس، تأمل در باب «مسئلهٔ زنان»، مباحث علمی و پزشکی، تعلیم و تربیت، اصلاحات اجتماعی و امثال آن در آثار جورج الیوت زیاد رخ مینماید و ،به همین سبب، آرا و عقاید دربارهٔ او گوناگون و گاه متضاد بوده است و تنوع و تضاد این دیدگاهها نشان دهندهٔ بغرنجی کار در مواجهه با آثار اوست.
داستان رومولا در ۹ آوریل ۱۴۹۲ شروع میشود و در ۲۳ مهٔ ۱۴۹۸ به پایان میرسد. صحنهٔ رمان شهر فلورانس است، در اوج دورهٔ رنسانس. در این برههٔ شش ساله شاهد تحولات بزرگ سیاسی و اجتماعی، یورشها، توطئهها و تلاشهای ناکام و کامیاب و دگرگونی زندگی آدمیان هستیم. در متن چنین رویدادهای سرنوشتسازی، که با تغییر حکومت و انقلاب و دگرگونی شیوهٔ زندگی مردم همراه است، شرح حال زن جوانی را میخوانیم که اسمش رومولاست. شخصیتی ساخته و پرداختهٔ خیال جورج الیوت که در متن وقایع ریز و درشت تاریخی، هم تأثیر میپذیرد و هم تأثیر میگذارد. چند شخصیت مهم دیگر رمان نیز محصول تخیل نویسندهاند، اما بقیهٔ شخصیتهای این رمان واقعیت تاریخی دارند و در متن تاریخ حرکت میکنند. برای نمونه حضور نیکولو ماکیاولی در این رمان و بیان نظریاتش از زبان خودش است.
لازم به اشاره است در قرون یازدهم و دوازدهم میلادی بهتدریج نوعی از حکومت در فلورانس برقرار شد که ادارهٔ آن به عهدهٔ شورایی منتخب از نمایندگان بیستویک صنف بود. اما در اواخر قرن چهاردهم این وضعیت بهتدریج تغییر کرد، تعداد نمایندگان کمتر شد و اختیارات قانونگذاری آنها نیز کاهش یافت و فلورانس عملاً تحت حاکمیت الیگارشی اشراف قرار گرفت که در اقلیت بودند. در میان خاندانهای حاکم، خاندان مدیچی ثروتمندتر بود و در اواسط قرن پانزدهم حاکم بلامنازع فلورانس شد. حکومت این خاندان روشناندیشانه و خیرخواهانه اما عملاً استبدادی بود و بهرغم شکل جمهوری، لورنتسو مدیچی تا روز مرگش به دلخواه خود حکومت کرد.
وقایع رمان از فردای مرگ لورنسو آغاز میشود. سپس جمهوری اعاده میشود و جناح مردمی به رهبری جیرولامو ساوونارولا به قدرت میرسد و حکومت استبدادی شصتسالهٔ خاندان مدیچی پایان مییابد.
جزئیات این گذار از حکومت لورنتسو به حاکمیت ساوونارولا به تفصیل در رمان آمده است. در جریان این تحولات بزرگ، زندگی انسانها نیز دگرگون میشود. علاوه بر شرح حال قهرمانان رمان، خواننده با مواضع و رفتارهای شخصیتهای تاریخی تأثیرگذار آن برههٔ تاریخی نیز آشنا میشود، اما هستند کسانی که معتقدند جورج الیوت در نگارش این رمان تاریخی نیمنگاهی هم به دوره و زمانهٔ خودش داشته است و البته این ویژگی همهٔ رمانهای تاریخی است. با شرح وقایع گذشته ما عملاً وصف حال میکنیم و با مطالعهٔ تاریخ میخواهیم اوضاع روزگار خودمان را بهتر بشناسیم.
منابع
- ↑ «نشر نی - نشر نی». ۲۰۲۴-۰۲-۱۵. دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۰۸.
- ↑ «رومولا - نشر نی». دریافتشده در ۲۰۲۵-۱۰-۰۸.