زبانه گوشته
زبانه گوشته[۱] (انگلیسی: Mantle plume) که ستون گوشته‌ای نیز نامیده می‌شود، ستون یا توده‌ای فرضی از سنگ‌های بسیار داغ موجود در گوشته (جبه) زمین است که تا سطح زمین بالا آمده باشد. ستون‌های گوشته‌ای عامل ثانویه اتلاف حرارت از زمین به‌شمار می‌آیند.
جریان همرفتی باعث بالا آمدن ستون‌های تنه‌مانندی از سنگ‌های گرم گوشته در بعضی نقاط می‌شود که تحت عنوان زبانه گوشته یا ستون گوشته‌ای معروف شده‌اند. مفهوم زبانه گوشته بیشتر جنبهٔ فرضیه‌ای دارد زیرا هیچ‌گونه امکان برداشت و مشاهده مستقیم در این رابطه وجود ندارد. در همین رابطه تصور بر این است که زبانه‌ها از بخش‌های قاعده گوشته بالا آمده و پس از آنکه به‌صورت ستون‌های باریک از تمامی گوشته عبور می‌کنند به قاعده سنگ‌کره دست می‌یابند.
در سست‌کره، سنگ‌های گوشته به صورت شعاعی پخش شده و در جهت‌های مختلف به‌صورت افقی حرکت می‌کنند. در عین حال یک حرکت خیلی آرام پایین‌رونده که در محل گوشته پخش است موادی را که توسط ستون‌ها بالا رفته‌اند جایگزین می‌نماید. هیچ مشاهده مستقیمی دال بر موجودیت ستون‌های گوشته‌ای وجود ندارد اما نقاط خاصی در لیتوسفر وجود دارند که می‌توان آن‌ها را به‌وجود ستون گوشته‌ای نسبت داد.
منابع
- ↑ «زبانهٔ گوشته» [زمین‌شناسی] هم‌ارزِ «mantle plume»؛ منبع: گروه واژه‌گزینی. دفتر ششم. فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان. تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی. شابک ۹۷۸-۹۶۴-۷۵۳۱-۸۵-۶ (ذیل سرواژهٔ زبانهٔ گوشته)
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:پی‌نوشت (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mantle plume». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۷ ژانویه ۲۰۲۰.
- فرایندهای درونی تغییر دهندهٔ زمین ۱۲۱، نوشته حسین معماریان
- جزوه تکتونیک (I) – مهندس مریدی - دانشگاه زاهدان ۱۳۷۵.
- زمینپویاییشناسی