زنودوتوس افسسی

زنودوتوس (یونانی باستان: Ζηνόδοτος) دستور‌نویس، منتقد ادبی و دانشور پژوهش‌های هومری یونانی و نخستین کتابدار کتابخانه اسکندریه بود.[الف] او که زادهٔ افسوس (شهر) و شاگرد فیلیتاس اهل کوس بود، در دوران فرمانروایی دو تن نخست از دودمان بطلمیوسی می‌زیست و در حدود سال ۲۸۰ پیش از میلاد در اوج شهرت خود بود.

زندگی‌نامه

زنودوتوس نخستین سرپرست کتابخانهٔ اسکندریه و نخستین ویراستار انتقادی (διορθωτής، diorthōtes) آثار هومر بود. در سال ۲۸۴ پیش از میلاد، دربار بطلمیوسی زنودوتوس را به‌عنوان نخستین مدیر کتابخانه و همچنین آموزگار رسمی فرزندان سلطنتی منصوب کرد. همکاران او در سمت کتابداری الکساندر آیتولیایی و لوکوفرون خالکیسی بودند که به‌ترتیب مسئولیت نویسندگان تراژدی و کمدی به آن‌ها واگذار شده بود، در حالی که هومر و دیگر شاعران حماسی به زنودوتوس سپرده شدند.[۱]

آثار

هرچند او را به خودسری و آگاهی ناکافی از زبان یونانی متهم کرده‌اند، بازبینی متن او بی‌گمان بنیانی استوار برای نقد متن در آینده گذاشت. او که نسخه‌های خطی گوناگون موجود در کتابخانه را با یکدیگر مقایسه کرده بود، ابیات مشکوک را حذف یا با علامت اوبلوس مشخص می‌کرد، سطرها را جابه‌جا یا تغییر می‌داد و قرائت‌های تازه‌ای وارد می‌کرد. احتمال می‌رود او مسئول تقسیم منظومه‌های هومری به بیست‌وچهار کتاب هریک بوده و شاید نویسندهٔ محاسبهٔ روزهای ایلیاد در جدول ایلیاکا نیز بوده باشد.[۲]

حاشیه‌های هومری

به نظر نمی‌رسد او هیچ شرح منظمی بر هومر نوشته باشد، اما γλῶσσαιهای هومری او (glōssai، «فهرست واژه‌های نامتعارف، حاشیه») احتمالاً منبع توضیحاتی بوده که دستورنویسان دربارهٔ هومر به زنودوتوس نسبت داده‌اند. او همچنین دربارهٔ هزیود، آناکرئون و پیندار سخنرانی می‌کرد، اگر اصلاً ویرایش‌هایی از آثار آنان منتشر نکرده باشد. سودا (کتاب) او را همچنین شاعری حماسی خوانده و سه اپیگرام در گلچین یونانی به او منسوب شده است.[۱]

حاشیه‌های هومری

به نظر نمی‌رسد او هیچ شرح منظمی بر هومر نوشته باشد، اما γλῶσσαιهای هومری او (glōssai، «فهرست واژه‌های نامتعارف، حاشیه») احتمالاً منبع توضیحاتی بوده که دستورنویسان دربارهٔ هومر به زنودوتوس نسبت داده‌اند. او همچنین دربارهٔ هزیود، آناکرئون و پیندار سخنرانی می‌کرد، اگر اصلاً ویرایش‌هایی از آثار آنان منتشر نکرده باشد. سودا (کتاب) او را همچنین شاعری حماسی خوانده و سه اپیگرام در گلچین یونانی به او منسوب شده است.[۱]

سازمان‌دهی کتابخانه

رده‌بندی

افزون بر دیگر کارهای دانشورانه‌اش، زنودوتوس نظامی از رده‌بندی کتابخانه‌ای را بر منابع کتابخانهٔ اسکندریه اعمال کرد که در آن متون بر اساس موضوعشان (نظم یا نثر، ادبی یا علمی) و زیررده‌بندی‌های گوناگون درون هر یک، به اتاق‌های مختلف اختصاص می‌یافتند.[۳]

ترتیب‌دهی

درون هر موضوع، زنودوتوس آثار را به‌ترتیب الفبایی بر اساس حرف نخست نام نویسنده‌شان سازمان می‌داد. اصل سازمان‌دهی الفبایی را زنودوتوس معرفی کرد.[۴]

برچسب‌گذاری

افزون بر این، کارکنان کتابخانه برچسبی کوچک به انتهای هر طومار می‌چسباندند. این برچسب‌ها نام نویسندگان و سایر مشخصات را در بر می‌گرفتند و در جریان روند ثبت طومارها افزوده می‌شدند، هرچند غالباً بدون عنوان؛ بسیاری از طومارها بیش از یک اثر را در خود داشتند، و بسیاری از آثار، مانند گردآوری‌های شعری، بیش از یک عنوان را ایجاب می‌کردند. هنگامی که عنوانی موجود نبود، زنودوتوس ناچار می‌شد طومار را باز کند و نگاهی به متن بیندازد. چنین برچسب‌هایی امکان می‌داد طومارها به‌سادگی به بخشی که در آن رده‌بندی شده بودند بازگردانده شوند و همچنین تضمین می‌کرد که کاربران کتابخانه لازم نباشد هر طومار را برای دیدن محتوایش باز کنند.[۵] این نخستین کاربرد ثبت‌شده از فراداده بود، نقطهٔ عطفی در تاریخ کتابداری.[۶] تا سدهٔ دوم میلادی بود که الفبایی‌سازی کامل‌تر پدیدار شد.

جستارهای وابسته

یادداشت‌ها

  1. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام Two Others وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).

پانویس

  1. 1 2 3 Chisholm 1911, p. 973.
  2. ↑ Zenodotus, of Ephesus. (1995). In Merriam Webster's Encyclopedia of Literature. Springfield, MA: Merriam-Webster.
  3. ↑ Casson, L. (2001). Libraries in the Ancient World. Ann Arbor, MI: Edwards Brothers. p. 37
  4. ↑ Casson, L. (2001). Libraries in the Ancient World. Ann Arbor, MI: Edwards Brothers. p. 37
  5. ↑ Casson, L. (2001). Libraries in the Ancient World. Ann Arbor, MI: Edwards Brothers. p. 37
  6. ↑ Phillips 2010.

منابع

  • Phillips, Heather A. (August 2010). "The Great Library of Alexandria?". Library Philosophy and Practice. ISSN 1522-0222.

برگرفتگی

  • This article incorporates text from a publication now in the public domain: Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Zenodotus". Encyclopædia Britannica (in English). Vol. 28 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 972. Endnotes:
    • فریدریش آگوست وولف, Prolegomena ad Homerum, section 43 (1859 edition)
    • H. Düntzer, De Zenodoti studiis Homericis (1848)
    • A. Römer, Über die Homerrecension des Zenodotus (Munich, 1885)
    • F. Susemihl, Geschichte der griechischen Litteratur in der Alexandrinerzeit, i. p. 330, ii. p. 14
    • J. E. Sandys, Hist. of Class. Schol. (1906), ed. 2, vol. i. pp. 119–121.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.