سالن تئاتر

سالن تئاتر (انگلیسی: Theater) یا تماشاخانه مکان اجرای تئاتر و نمایش‌نامه و همچنین کنسرت‌های موزیکال است.

سالن تئاتر دارای یک صحنه می‌باشد که بازیگران در آن به اجرای نمایش می‌پردازند، معمولاً سالن‌های تئاتر به صورت یک طبقه یا چند طبقه ساخته می‌شوند و مخاطبین در صندلی‌های روبه‌رو یا در بالکن‌های کناری تئاتر را تماشا می‌کنند.

برای دید بهتر مردم نسبت به صحنه، صندلی‌های سالن‌های تئاتر به صورت نیم‌دایره و شیب‌دار نصب می‌شوند تا همه زاویه یکسانی در هنگام تماشا داشته باشند. نمایش‌ها براساس موضوع داستان نیاز به نورپردازی‌های مختلفی دارند به همین دلیل پروژکتورها و سیستم‌های روشنایی پیشرفته بالای صحنه نصب و در زمان اجرای تئاتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تماشاخانه یا سالن نمایش جایگاهی است که برای اجرای نمایش‌های زنده ساخته می‌شود. این مکان از بخش‌های گوناگون، ابزارهای ویژه و گروهی از افراد کارآزموده تشکیل می‌شود تا اجرای نمایش از آغاز تا پایان بی‌نقص و هماهنگ پیش برود.^[۱]

۱. پرده و صحنه

پردهٔ نمایش نخستین چیزی است که چشم تماشاگر به آن می‌افتد. پرده‌ها به چند گونه باز و بسته می‌شوند: پردهٔ کناری که از دو طرف کنار می‌رود، پردهٔ جمع‌شونده، پردهٔ بالارونده و پردهٔ ترکیبی. پشت پرده، صحنه قرار دارد که جایگاه اجرای نمایش است. صحنه معمولاً شامل «پیش‌صحنه» (جلوی صحنه)، «قاب صحنه» (چهارچوب اصلی) و بخش‌های پشت‌صحنه است.

۲. تالار و جایگاه تماشاگران

تماشاگران در «تالار نمایش» می‌نشینند. این تالار معمولاً چند بخش دارد:

صندلی‌های جلوی تالار

بالکن‌ها

رده‌های بالاتر صندلی‌ها هر تماشاگر برگهٔ ورود ویژهٔ خود را تهیه می‌کند و «راهنما» او را به جایگاهش هدایت می‌کند.

۳. رواق‌ها و ورودی‌ها

پیش از ورود به تالار، تماشاگران وارد «سالن پیش‌انتظار» می‌شوند که محل گردآمدن، گفت‌وگو و گاه خرید خوراکی است. همچنین «امانت‌خانهٔ جامه» وجود دارد که در آن جامه‌ها و وسایل بیرونی سپرده می‌شود و برگهٔ امانت داده می‌شود.

۴. چراغ‌ها و روشنایی

بالای صحنه و پیرامون آن شبکه‌ای از تیرها و پایه‌ها قرار دارد که چراغ‌ها و ابزار روشنایی روی آن نصب می‌شوند. گونه‌های روشنایی متفاوت‌اند: چراغ‌های پس‌زمینه برای پرده‌های بزرگ، نورافکن‌های نقطه‌ای برای برجسته کردن بازیگر، و افکنه‌های ویژه برای آفریدن جلوه‌های تصویری. همهٔ این چراغ‌ها از اتاق فرمان و با میز روشنایی هدایت می‌شوند.

۵. پشت‌صحنه و دستگاه‌های صحنه

در پشت پرده، سازوکارهایی برای دگرگون کردن دکور، بالا یا پایین بردن صحنه، جابه‌جایی پرده‌ها و حتی باز شدن دریچه‌های کف صحنه وجود دارد. گاه صحنه گردان است و می‌چرخد تا دگرگونی نماها آسان‌تر شود. کارگران صحنه وظیفه دارند دکور را آماده و در هنگام اجرا جابه‌جا کنند.

۶. دکور و آرایش صحنه

دکورهای صحنه در کارگاه‌های ویژه آماده می‌شوند. نقاشان صحنه پرده‌ها و سازه‌ها را رنگ می‌زنند، نجاران سازه‌ها را می‌سازند و «طراح صحنه» همهٔ این عناصر را هماهنگ می‌کند. از ابزارهایی چون پایه‌های استوارکننده، پردهٔ پس‌زمینه و سازه‌های آمادهٔ دکور بهره گرفته می‌شود.

۷. اتاق جامه و آرایش

بازیگران پیش از اجرا به «اتاق جامه» می‌روند. در این اتاق آینه‌ها، میزهای آرایش، ابزار رنگ‌آمیزی چهره، کلاه‌گیس‌ها و جامه‌های نمایشی فراهم است. «چهره‌پردازان» و «آرایشگران» چهره و ظاهر بازیگران را برای نقش آماده می‌کنند. «جامه‌پرداز» نیز جامه‌های نمایش را آماده و هماهنگ می‌سازد.

۸. بازیگران و دست‌اندرکاران صحنه

بازیگران روی صحنه نقش‌های خود را اجرا می‌کنند. گروه هم‌خوانان، خوانندگان، نوازندگان و هنرپیشه‌های اصلی و فرعی بخشی از این جمع‌اند. در پشت صحنه هم کسانی چون کارگردان و دستیارانش، سرپرست صحنه، کارگران صحنه، روشنایی‌کاران و صدا‌کاران به‌دقت کار می‌کنند.

۹. جایگاه نوازندگان

در بسیاری از تالارها، جلوی صحنه «چال نوازندگان» ساخته شده است. این جایگاه کمی پایین‌تر از سطح صحنه است و نوازندگان و همسرایان و سرپرست آنان در آنجا می‌نشینند و موسیقی زندهٔ نمایش یا اپرا را اجرا می‌کنند.

۱۰. ابزارهای نمایشی

در نمایش از اشیایی مانند میز، کتاب، شمشیر یا دیگر وسایل داستانی استفاده می‌شود. این‌ها را «ابزار صحنه» یا «وسایل نمایشی» می‌نامند.

۱۱. گردش کار یک نمایش

اجرای یک نمایش با تمرین آغاز می‌شود. بازیگران بارها بر صحنه تمرین می‌کنند و هم‌زمان دکور، نور و موسیقی هماهنگ می‌شود. در شب نمایش، تماشاگران وارد سالن پیش‌انتظار می‌شوند، وسایل خود را به امانت‌خانه می‌سپارند، برگهٔ ورود را نشان می‌دهند و در تالار جای می‌گیرند. با خاموش شدن چراغ‌های تالار، پرده بالا می‌رود و نمایش آغاز می‌شود. در پشت‌صحنه همه در سکوت کار می‌کنند تا جریان نمایش بدون وقفه و هماهنگ پیش برود.

• ادیتوریوم
• سرگرمی

Yann Rocher, Théâtres en utopie, Actes Sud, Paris, 2014.

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ سالن تئاتر موجود است.

• Carthalia – Theatres on Postcards (pictures of theaters)
• Music Hall and Theatre History Contains archive material on hundreds of British Theater buildings.
• European Theatre Architecture A database of theatre buildings in Europe.