سانگامیتا
سانگامیتا (پالی: Saṅghamittā؛ سانسکریت: Saṅghamitrā؛ حدود ۲۸۲ تا ۲۰۳ پیش از میلاد) راهبهٔ بودایی هندی و، بر پایهٔ سنت‌های بودایی سری‌لانکا، دختر آشوکا، امپراتور دودمان مائوریا، و همسر نخست او دِوی بود. او همراه با برادرش ماهیندا به آیین بودایی گروید و بعدها نقشی مهم در گسترش بودیسم تراوادا در سری‌لانکا ایفا کرد.
سانگامیتا بیش از همه به‌سبب بنیان‌گذاری جامعهٔ راهبه‌های بودایی در سری‌لانکا و انتقال نهالی از درخت بودا به آنورادهاپورا شناخته می‌شود. این نهال به درخت سری ماها بودی تبدیل شد که از مقدس‌ترین زیارتگاه‌های بودایی سری‌لانکا و از کهن‌ترین درختان تاریخی ثبت‌شدهٔ جهان به شمار می‌رود.
زندگی آغازین
بر پایهٔ منابع سنتی، سانگامیتا در حدود سال ۲۸۲ پیش از میلاد در اوجائینی، در قلمرو آوانتی امپراتوری مائوریا، به دنیا آمد. او فرزند آشوکا و دِوی و خواهر کوچک‌تر ماهیندا بود. مادرش بودایی بود و سانگامیتا و ماهیندا نیز در جوانی به بودیسم گرویدند.[۱]
در روایت‌های بودایی آمده است که سانگامیتا در چهارده‌سالگی با آگی‌براهما، از بستگان خاندان سلطنتی، ازدواج کرد و از او پسری به نام سومانا داشت. سومانا بعدها راهب شد و همراه با ماهیندا به سری‌لانکا رفت.
سانگامیتا در هجده‌سالگی به جرگهٔ راهبه‌های تراوادا پیوست. نام رهبانی او را «آیاپالی» نیز نوشته‌اند. او پس از آموزش‌های دینی به مقام راهبهٔ ارشد رسید و در پاتالی‌پوترا، پایتخت امپراتوری مائوریا، زندگی می‌کرد.[۲]
فرستاده‌شدن به سری‌لانکا
پس از گرویدن آشوکا به بودیسم، او از گسترش این دین در سرزمین‌های مختلف حمایت کرد. بر پایهٔ سنت سری‌لانکایی، ماهیندا به درخواست دوانامپیا تیسا، پادشاه سری‌لانکا، به آن کشور رفت و در گسترش بودیسم در میان دربار و مردم نقش داشت.
پس از آنکه شاهزاده آنولا و گروهی از زنان دربار خواستار پیوستن رسمی به جامعهٔ راهبه‌های بودایی شدند، ماهیندا اعلام کرد که انجام آیین کامل راهبگی زنان باید به دست راهبه‌ای ارشد صورت گیرد. از این رو، پادشاه از آشوکا خواست سانگامیتا را به سری‌لانکا بفرستد.
آشوکا در آغاز با فرستادن دخترش به مأموریتی دوردست موافق نبود، اما سانگامیتا بر ضرورت این سفر تأکید کرد. سرانجام او همراه با ده راهبهٔ دیگر و گروهی از همراهان عازم سری‌لانکا شد.[۳]
انتقال درخت بودی
سانگامیتا در این سفر نهالی از شاخهٔ جنوبی درخت بودی در بود گایا را نیز با خود برد. درخت بودا در سنت بودایی همان درختی است که گفته می‌شود گوتاما بودا زیر آن به روشن‌شدگی رسید.
نهال در ظرفی زرین از بود گایا به پاتالی‌پوترا و سپس به بندر تامالیتی منتقل شد و از آنجا با کشتی به جامبوکولا در شمال سری‌لانکا رسید. دوانامپیا تیسا و درباریانش از سانگامیتا و نهال درخت استقبال کردند و آن را با تشریفات به آنورادهاپورا بردند.
نهال در باغ ماها‌مِگاوانا کاشته شد و بعدها به نام جایا سری ماها بودی شناخته شد. این درخت طی بیش از دو هزار سال به‌صورت پیوسته نگهداری شده و از مهم‌ترین نمادهای بودیسم در سری‌لانکا است.[۴]
بنیان‌گذاری جامعهٔ راهبه‌ها
سانگامیتا پس از ورود به آنورادهاپورا، شاهزاده آنولا و گروه بزرگی از زنان دربار و مردم عادی را به جامعهٔ راهبه‌های بودایی پذیرفت. بدین ترتیب، نخستین سازمان رسمی راهبه‌های بودایی تراوادا در سری‌لانکا شکل گرفت.
بر پایهٔ منابع سنتی، بیش از هزار زن در دورهٔ نخست به این جامعه پیوستند. راهبه‌ها در آموزش متون بودایی، آیین‌های دینی و قواعد انضباطی وینایا فعالیت می‌کردند و به‌تدریج از طبقات مختلف اجتماعی عضو پذیرفتند.[۵]
سانگامیتا ابتدا در اوپاسیکا ویهارا اقامت داشت. بعدها اقامتگاه جداگانه‌ای با نام هاتالاکا ویهارا برای او و دیگر راهبه‌ها ساخته شد تا بتوانند به آموزش، مراقبه و انجام مناسک دینی بپردازند.
جامعهٔ راهبه‌های بودایی که او بنیان گذاشت، چندین سده در سری‌لانکا فعال بود. این سنت بعدها از طریق راهبه‌های سری‌لانکایی به چین انتقال یافت و در حفظ سلسلهٔ راهبگی زنان در شرق آسیا نقش داشت.
جایگاه در بودیسم
نام سانگامیتا در سنت تراوادا با شکل‌گیری نهاد زنان راهب پیوند خورده است. او در روایت‌های سری‌لانکایی نه‌تنها مبلّغ بودیسم، بلکه الگویی برای استقلال دینی و حضور زنان در ساختار مذهبی به شمار می‌رود.
جامعهٔ راهبه‌هایی که در سری‌لانکا ایجاد شد، بیش از هزار سال دوام یافت، اما پس از یورش‌های دودمان چولا در سدهٔ یازدهم میلادی از میان رفت. در دوران معاصر تلاش‌هایی برای احیای سنت کامل راهبگی زنان تراوادا صورت گرفته است و در این جنبش‌ها از سانگامیتا به‌عنوان چهره‌ای بنیان‌گذار یاد می‌شود.
جشن اودوواپ پویا
ورود سانگامیتا و نهال درخت بودا هر سال در روز ماه کامل دسامبر در سری‌لانکا گرامی داشته می‌شود. این مناسبت «اودوواپ پویا» یا «روز سانگامیتا» نام دارد.
بوداییان در این روز به معابد می‌روند، پنج فرمان اخلاقی را به‌جا می‌آورند و در آیین‌های دینی مربوط به درخت بودی شرکت می‌کنند. این روز همچنین یادآور بنیان‌گذاری جامعهٔ راهبه‌های بودایی در سری‌لانکا است.[۶]
مرگ
بر پایهٔ سنت بودایی، سانگامیتا در حدود سال ۲۰۳ پیش از میلاد، در دوران پادشاهی اوتّیا، در آنورادهاپورا درگذشت. سن او هنگام مرگ در منابع متفاوت ذکر شده و گاه حدود ۷۹ سال و گاه ۵۹ سال دانسته شده است.
پادشاه اوتّیا آیین‌های تدفین او را برگزار کرد و برای یک هفته در سراسر کشور مراسم یادبود برپا شد. پیکر او در نزدیکی توپ‌آراما و در برابر درخت بودی سوزانده شد و بر خاکسترش استوپایی ساختند.
منابع
- ↑ دالمیا, ریتا. "Sanghamitra (282–203 BCE)". Streeshakti (in English).
- ↑ مالالاسکرا, جی. پی. (2003). Dictionary of Pali Proper Names (in English). Asian Educational Services. p. 990. ISBN 8120618238.
- ↑ هاریشچاندرا, والیسینها (1998). The Sacred City of Anuradhapura (in English). Asian Educational Services. pp. 29–36. ISBN 8120602161.
- ↑ "Bodhirukka". What Buddha Said (in English). Archived from the original on 1 ژوئن 2010. Retrieved 4 اوت 2026.
- ↑ دواراجا, لورنا. "Buddhist Women in India and Pre-Colonial Sri Lanka". Buddhism Today (in English).
- ↑ "How to be Real Buddhist through Observance?". What Buddha Said (in English). Archived from the original on 27 ژوئن 2010. Retrieved 4 اوت 2026.
- راهبه‌های بودایی اهل هند