سبک چالا
سبک چالا (به بنگالی: চালা শিল্পরীতি) سبکی از معماری معبد بنگالی است که از قرن پانزدهم در بنگال سرچشمه گرفته است.[۱] این سبک به عنوان یک سبک منطقهای در معماری معبد هندو آغاز شد. ویژگیهای اصلی این سبک، سقفهای خمیده و قرنیزها هستند. معابد «سبک چالا» در بنگال غربی از دیوارهای گلی و سقفهای کاهگلی ساخته میشدند. اما در بنگال شرقی (اکنون بنگلادش) با سازههای بامبو و سقفهای کاهگلی ساخته میشدند.[۲]
معابد «سبک چالا» در سراسر بنگال ساخته شدهاند، اما بیشتر این معابد در بنگال غربی یافت میشوند. در حال حاضر، این معابد در دو قلمرو ملی جداگانه واقع شدهاند: ایالت هندی بنگال غربی و کشور بنگلادش.
تاریخچه
حضور «سبک چالا» در امپراتوری مائوریا مشاهده شده است. انبارهای غله مائوریایی شبیه به «چارچالا» هستند که یکی از انواع «سبک چالا» است. معبد سنگی در گاروی در ناحیه بردامان غربی در بنگال غربی، که در قرن چهاردهم ساخته شده، دارای سبکی چالا یا سقفی به شکل کلبههای بنگالی است. قدیمیترین معبد «سبک چالا»، معبد سینگاباهینی در گهاتال است. با این حال، معبد کیریتیشواری به عنوان قدیمیترین معبد سبک چالا در نظر گرفته میشود. معبد اصلی کیریتیشواری در سال ۱۴۰۵ ویران شد.[۲][۳]
انواع
انواع مختلفی از معابد در «سبک چالا» وجود دارد. این انواع بر اساس تعداد چالا (سقف) مشخص میشوند. عمدتاً ۴ نوع معبد «سبک چالا» مشاهده میشود. چهار نوع معبد رایج در «سبک چالا» عبارتند از: «دو-چالا»، «چار-چالا»، «آت-چالا» و «بارو-چالا».
دو-چالا
واژه «دو» که در زبان بنگالی استفاده میشود به معنای دو است. معابد ساخته شده در این سبک چالا دارای دو چالا (سقف) و انتهای شیروانی هستند. معابد این سبک از دو سقف شیبدار در جلو و عقب تشکیل شدهاند. کف معابد مستطیل است. بیشتر معابد ساخته شده به سبک «دو-چالا» دارای سه طاق در جلوی خود هستند. معابد دو-چالا دارای یک یا سه ورودی هستند. در معابدی با یک ورودی، ورودی در جلو ساخته میشود. معبد نارایانا در بهانگا در فریدپور یک معبد تکورودی است. برخی از معابد دو-چالا با سه ورودی ساخته میشوند؛ ورودیها در جلو، سمت چپ و راست معابد قرار دارند. معبد پنجموخی شیوا که به سبک «دو-چالا» در باراناگار در ناحیه مرشدآباد ساخته شده، دارای سه ورودی است.[۲]
برای تقویت بیشتر ساختار معبد، دو معبد «دو-چالا» در کنار هم جفت میشوند که بهطور عامیانه به سبک «جور-بنگلا» (Jor-bangla) یا جفتبنگلا معروف است. به جز برج، چند معبد برجسته به سبک «جور-بنگلا» عبارتند از: معبد سیدهشواری کالی در کالنا (بنگال غربی)، معبد گوپینات در پابنا و معبد رادها-کریشنا در بیرناگار. در بسیاری از موارد، یک سقف چار-چالا بین دو دو-چالای معابد سبک «جور-بنگلا» ساخته میشود. معبد جور بنگلا (که همچنین معبد کشتا رای نامیده میشود) در بیشنوپور به این سبک ساخته شده است.[۴] طبق گفته دیوید مککاچیون، معابد سبک «جور بنگلا» عمدتاً در منطقهای از پورولیا تا فریدپور (یعنی جنوب رود گنگ و غرب رود پادما) مشاهده میشوند.
چار-چالا
در سبک «چار-چالا» (چهار-چالا)، سقف معبد از چهار «چالا» (سقف شیبدار) تشکیل شده است. چالاهای شیبدار در نقطه میانی سقف به هم میرسند. معمولاً معبد «چار-چالا» بر روی یک پایه مربعی ساخته میشود؛ اما برخی از معابد بر روی پایه کشیده ساخته میشوند. بیشتر معابد ساخته شده به سبک «چار-چالا» دارای یک طاق در جلوی خود هستند. معبد سفالی (تراکوتا) در پالپارا و معبد راغابشوار در دیگناگار معابد سبک «چار-چالا» با یک ورودی و پایه کشیده هستند.[۵]
آت-چالا
در سبک «آت-چالا» (هشت-چالا)، سقف معبد از هشت «چالا» (سقف شیبدار) تشکیل شده است. این ۸ چالا دو «چار-چالا» را تشکیل میدهند که یکی بزرگ و دیگری کوچک است. چار-چالای بزرگ با تکیه بر ۴ دیوار اتاق اصلی معبد قرار میگیرد. پس از اینکه چالاهای بزرگ به ارتفاع مورد نیاز در بالای مرکز اتاق معبد رسیدند، پایهای برای دیوارهای حمالِ چار-چالای کوچکتر تشکیل میدهند. در بسیاری از موارد، معابد این سبک دارای ساختار «چار-چالا» متصل به اتاق مرکزی هستند تا استحکام سازهای را فراهم کرده و یک راهرو ایجاد کنند.[۵] معبد کالیگات کالی مشهور کلکته به سبک «آت-چالا» ساخته شده است. از جمله معابد بسیار بزرگ «آت-چالا» میتوان به معبد بینداوانچاندرا در گوپتیپارا و معبد رادهاگوبیند در آنتپور اشاره کرد که هر دو در ناحیه هوگلی واقع شدهاند. معبد شیوا ساخته شده در سال ۱۷۲۵ در ساهاگنج در ناحیه هوگلی و معبد نانداکیشورا ساخته شده در سال ۱۷۴۱ در هالیشهر در ناحیه بیست و چهار پرگنه شمالی، معابد سبک «آت-چالا» در مقیاس کوچک هستند.[۲]
تأثیر
در دوران امپراتوری گورکانی، سقف «دو-چالا» توسط مسلمانان اقتباس شد و حتی به سایر نقاط هند صادر گردید، جایی که به یکی از ویژگیهای برجسته معماری قرن هفدهم در دهلی، لاهور، گلبرگ و غیره تبدیل شد. در قرن هجدهم، این سبک از دهلی، لاهور یا گلبرگ به بالکنهای کاخها و کوشکهای باغ در راجستان منتقل شد.[۵]
پاویون نولکها، واقع در کنار حیاط شش محل در بخش شمالی قلعه لاهور، به سبک «دو-چالا» ساخته شده و در ساخت آن از مرمر سفید استفاده شده است.[۶]
منابع
- ↑ Akhter, Nasreen. "Temple architecture". Banglapedia. Retrieved 8 June 2023.
- 1 2 3 4 McCutchion, David J. , Late Mediaeval Temples of Bengal, first published 1972, reprinted 2017, pp. 1–14, 19–22. The Asiatic Society, Kolkata, شابک ۹۷۸−۹۳−۸۱۵۷۴−۶۵−۲.
- ↑ Guha, Amit. "Bengal Temple Architecture". Amit Guha. Archived from the original on 2018-09-04. Retrieved 8 Jun 2023.
- ↑ "Jor-bangla temple - BHID: Bishnupur Heritage Image Database". www.isical.ac.in. Retrieved 9 June 2023.
- 1 2 3 Mangaonkar, Priyanka (1 March 2013). "Temples of Bengal: Material Style and Technological Evolution". Chitrolekha. Retrieved 10 June 2023.
- ↑ Lahore Fort Complex: Naulakha Pavilion بایگانیشده در ۱۴ دسامبر ۲۰۱۰ توسط Wayback Machine at Archnet بایگانیشده در ۲ مه ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine. Retrieved 9 Jun 2023.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Chala Style». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱۷ دسامبر ۲۰۲۵.