ستون (نویسه‌نگاری)
ستون در تایپوگرافی به یک یا چند بلوک عمودی از محتوا در یک صفحه گفته می‌شود که با فاصلهٔ میان‌ستونی (فضای سفید عمودی) یا خطوط باریک عمودی از یکدیگر جدا شده‌اند. رایج‌ترین کاربرد ستون‌ها شکستن متن‌های بلندی است که در یک بلوک واحد در صفحه نمی‌گنجند. افزون بر این، ستون‌ها برای بهبود ترکیب‌بندی صفحه و خوانایی متن به کار می‌روند. روزنامه‌ها بسیار از چیدمان‌های چندستونی پیچیده برای جداسازی مطالب گوناگون بهره می‌برند.
در صفحه‌آرایی، فضای سفید بیرونی صفحه (در دو سوی نخستین و آخرین ستون) «حاشیه» نامیده می‌شود و فاصلهٔ میان دو صفحهٔ رویاروی نیز فاصلهٔ میان‌ستونی به شمار می‌آید. در برخی متون، شمارهٔ ستون‌ها برای مشخص کردن موقعیت منبع در نشریات ادواری، اسناد حقوقی و اختراع‌ثبت‌شده‌ها به کار می‌رود. از نظر تاریخی، ستون‌ها با اختصار «c» (مفرد) یا «cc» (جمع) نشان داده می‌شدند.
پیشینهٔ استفاده از ستون در متون به دوران باستان بازمی‌گردد. لوح‌های حماسهٔ گیل‌گمش در نسخهٔ استاندارد خود از کتابخانهٔ آشوربانیپال دارای سه ستون متن در هر روی لوح بودند. همچنین نسخه‌های خطی بزرگ مانند کدکس واتیکانوس در سه ستون و کدکس سینایی در چهار ستون نگاشته شده‌اند. نخستین کتاب‌های چاپی نیز از همین الگو پیروی کردند و انجیل گوتنبرگ به‌صورت دوستونی حروف‌چینی شد.
سبک تایپوگرافی
پهنای ستون
پهنای ستون در حروف‌چینی سنتی «اندازه» (measure) نامیده می‌شود. برای دستیابی به بهترین خوانایی، راهنماهای تایپوگرافی پیشنهاد می‌کنند که هر ستون به‌اندازه‌ای پهن باشد که تقریباً ۶۰ نویسه در هر سطر جای گیرد.[۱] یک فرمول رایج پیشنهاد می‌کند اندازهٔ پوینتی قلم در عدد ۲ ضرب شود تا پهنای ستون برحسب پایکا (pica) به دست آید؛ این روش در عمل ستونی به پهنای ۲۴ اِم (em) ایجاد می‌کند.[۲] پیروی از این رهنمودها معمولاً به ترجیح چند ستون باریک بر یک ستون پهن منجر می‌شود.
از نظر تاریخی، کتاب‌هایی که عمدتاً شامل متن هستند حدود ۴۰ سطر در هر ستون دارند؛ اما این قاعدهٔ سرانگشتی برای متن‌های پیچیده‌تر دارای تصاویر، پانوشت‌ها، سرصفحه‌ها و عنوان‌های تصویر کاربرد ندارد.[۳]
کنتراست ستون
کنتراست ستون به رنگ کلی یا خاکستری‌بودن ظاهری ستون اشاره دارد و از راه‌های گوناگونی قابل تنظیم است. یکی از این راه‌ها تنظیم نسبت پهنا به ارتفاع ستون است. راه دیگر اعمال تغییرات در تایپ‌فیس شامل انتخاب قلم، وزن، سبک، اندازه و فاصلهٔ سطرها (لِدینگ) است. کنتراست ستون برای ایجاد سلسله‌مراتب بصری، توازن ترکیب‌بندی صفحه و فعال‌سازی بصری بخش‌های مختلف صفحه به کار می‌رود.[۴]
پیشینهٔ تاریخی
ستون در نسخه‌های خطی
توزیع متن در چند ستون تقریباً به‌قدمت خود ادبیات مکتوب است. حماسهٔ گیل‌گمش اکدی در نسخهٔ استاندارد خود بر لوح‌هایی نوشته شده که در هر طرف سه ستون متن داشتند.[۵]
متن‌های مصری نیز از دوران پادشاهی قدیم به‌صورت ستونی نگاشته می‌شدند. در طومارهای پاپیروسی، چرمی‌و پوستی (رقّ) آرایش متن در ستون‌ها حتی پس از اختراع الفبا برای خطوطی مانند خط عبری و یونانی رایج باقی ماند.[۶]
پس از اختراع کدکس، نسخه‌های خطی بزرگ نیز برای سهولت خوانش از چیدمان چندستونی بهره گرفتند. کدکس واتیکانوس یونانی که کهن‌ترین نسخهٔ کامل موجود از کتاب مقدس است بیشتر در سه ستون و کدکس سینایی در چهار ستون نگاشته شده است.[۷]
ستون در صنعت چاپ
نخستین کتاب‌های چاپی از ظاهر نسخه‌های خطی هم‌عصر خود الگو گرفتند. انجیل گوتنبرگ لاتینی به‌صورت دوستونی حروف‌چینی شد. تا اواسط سدهٔ هجدهم، بیشتر کتاب‌های کوچک و متوسط تنها یک ستون داشتند و چندستونی بودن به کتاب‌های بزرگ‌تر محدود می‌شد.[۸]
حروف‌چینی چندستونی
حروف‌چینی چندستونی انواع گوناگونی دارد. ممکن است یک متن پیوسته در چند ستون چیده شود (ستون‌بندی متنی) یا چند متن مستقل یا بخش‌های مختلف یک متن در ستون‌هایی کنار هم قرار گیرند (ستون‌بندی مستقل). حروف‌چینی چندستونی معمولاً به‌صورت کشیده (بلوکی) با طول سطر یکسان اجرا می‌شود.[۹]
مزیت اصلی حروف‌چینی چندستونی آن است که در کاغذهای بزرگ، طول سطر کوتاه نگه داشته می‌شود. سطرهایی با ۳۰ تا ۴۰ نویسه بدون حرکت چشمی‌قابل‌توجه خوانده می‌شوند و چشم می‌تواند ستون را به‌صورت عمودی بپیماید.[۱۰]
در صفحه‌آرایی مدرن الکترونیکی، شکست ستون (ستون‌شکن) چالش‌های ویژه‌ای ایجاد می‌کند؛ زیرا متن روان باید هنگام تغییر از یک ستون به ستون بعدی جریان یابد و تنها از آخرین ستون صفحه به نخستین ستون صفحهٔ بعد منتقل شود.[۱۱]
طراحی وب
در طراحی وب، ستون‌ها اغلب برای جداسازی محتوای اصلی از محتوای فرعی و جانبی به کار می‌روند. برای نمونه، یک چیدمان دوستونی رایج ممکن است ستون چپ را به پیوندهای ناوبری و ستون راست را به متن اصلی اختصاص دهد.[۱۲]
یک روش ایجاد ستون در وب قرار دادن متن درون عنصر جدول اچ‌تی‌ام‌ال با حاشیهٔ صفر است؛ اما این روش امروزه منسوخ و از نظر دسترس‌پذیری مشکل‌ساز شناخته می‌شود. روش دیگر استفاده از CSS برای شناورسازی (float) یا موقعیت‌دهی متن است. این روش‌ها به سادگی جدول‌های اچ‌تی‌ام‌ال نبودند و همین امر باعث شد چیدمان سه‌ستونی بدون جدول در اوایل دههٔ ۲۰۰۰ میلادی نوعی جام مقدس طراحی وب به شمار آید.[۱۳]
نسخه‌های جدیدتر CSS (از جمله CSS3) رفتارهای چندستونی را پوشش داده‌اند[۱۴] و پشتیبانی مرورگرها از این قابلیت‌ها همچنان در حال بهبود است.[۱۵]
شماره‌گذاری ستون
در برخی موارد، شمارهٔ ستون‌ها به‌عنوان مکمل یا جایگزین شمارهٔ صفحه برای ارجاع‌دهی در نشریات ادواری، اسناد حقوقی و ثبت اختراعات به کار می‌رود. از نظر تاریخی، ستون با اختصار «c» (مفرد) و «cc» (جمع) نشان داده می‌شد؛ برای مثال «c130» یا «cc130–136».[۱۶]
جستارهای وابسته
منابع
- ↑ Carter, Rob; Day, Ben; Meggs, Philip. Typographic Design: Form and Communication. 2nd ed. John Wiley & Sons, 1993. p. 91.
- ↑ Romano, Frank J. The TypeEncyclopedia. R. R. Bowker Company, 1984. pp. 86–87.
- ↑ Haslam، Andrew (۲۰۰۵). Type and Typography. Watson-Guptill. شابک ۰-۸۲۳۰-۵۵۲۸-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Carter, Rob; Day, Ben; Meggs, Philip. Typographic Design: Form and Communication. 2nd ed. John Wiley & Sons, 1993. p. 51.
- ↑ Hiller، Helmut (۲۰۰۲). Wörterbuch des Buches. Vittorio Klostermann. شابک ۳-۴۶۵-۰۳۲۲۰-۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Rautenberg، Ursula (۲۰۰۳). Reclams Sachlexikon des Buches. Reclam-Verlag. شابک ۳-۱۵-۰۱۰۵۴۲-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Hiller، Helmut (۲۰۰۲). Wörterbuch des Buches. Vittorio Klostermann. شابک ۳-۴۶۵-۰۳۲۲۰-۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Umbruch». typolexikon.de. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Rautenberg، Ursula (۲۰۰۳). Reclams Sachlexikon des Buches. Reclam-Verlag. شابک ۳-۱۵-۰۱۰۵۴۲-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Romano, Frank J. The TypeEncyclopedia. R. R. Bowker Company, 1984. pp. 86–87.
- ↑ Haslam، Andrew (۲۰۰۵). Type and Typography. Watson-Guptill. شابک ۰-۸۲۳۰-۵۵۲۸-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «In Typography, what are Gutters?». ۳۰ اوت ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۲۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «CSS Layout Techniques: for Fun and Profit». glish.com. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ نوامبر ۲۰۰۵. دریافت‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|تاریخ بازبینی=و|بازبینی=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «CSS3 module: Multi-column layout». W۳C. ۲۰۰۷-۰۶-۰۶. دریافت‌شده در ۲۰۰۷-۱۲-۱۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Can I use: CSS3 Multiple column layout». caniuse.com. دریافت‌شده در ۲۰۱۲-۰۵-۱۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Poor Laws' Amendment - Report». Hansard House of Commons Debates. ۲۴: Column ۹۱۳. ۱۸۳۴.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
کتاب‌شناسی
- Carter, Rob; Day, Ben; Meggs, Philip. Typographic Design: Form and Communication. 2nd ed. John Wiley & Sons, 1993.
- Haslam, Andrew; Baines, Phil. Type and Typography. Watson-Guptill, 2005. ISBN 0-8230-5528-0.
- Romano, Frank J. The TypeEncyclopedia. R. R. Bowker Company, 1984.
- Hiller, Helmut; Füssel, Stephan. Wörterbuch des Buches. 6. Auflage. Vittorio Klostermann, 2002. ISBN 3-465-03220-9.
- Rautenberg, Ursula (Hrsg.). Reclams Sachlexikon des Buches. 2. Auflage. Reclam-Verlag, 2003. ISBN 3-15-010542-0.
پیوند به بیرون
- Umbruch در typolexikon.de
- تایپوگرافی
- طرحبندی