سلاح‌های شیمیایی در جنگ جهانی اول

تاریخ استفاده از ترکیبات شیمیایی سَمّی به عنوان نوعی اَبزار دفاعی به هزاران سال پیش باز می­گردد. نخستین کاربرد گستردۀ سلاح­های شیمیایی در طی جنگ جهانی اوّل گزارش شد [1، 2]. این سلاح­ها عمدتاً به منظور تضعیف روحیه، مجروح­ و کُشتن مدافعان مستقر در سنگرها مورداستفاده قرار می­گرفت. این نوع سلاح­ها با ماهیّتی ساکن (به شکل ایستایی) و با فَراریّت کم همراه با پوشش گستردۀ گازی شکل بر روی چنین سنگرهایی از قابلیت کارکردی بسیار مؤثری برخوردار بودند. انواع سِلاح‌های شیمیایی مورداستفاده شامل ترکیبات شیمیایی غیرفعال­کننده­ای مثل گاز اَشک­آور و موارد کُشنده­تری چون فُسژِن، کُلُر و گاز خَردَل بود. جنگ شیمیایی به عنوان رُکنی اساسی در جنگ جهانی اوّل و نخستین جنگ تمام‌­عیار در قرن بیستم به شمار می­رفت. توان نابودکنندگی گازهای شیمیایی محدود بود. بطوریکه، از مجموع ۳/۱ میلیون تلفات ناشی از حمله با گازهای شیمیایی، در حدود ۹۰۰۰۰ نفر کشته شدند. سلاح­های گازی با اغلب سلاح­های مورداستفاده در آن دوره تفاوت داشته و اِمکان بکارگیری اقدامات متقابلی چون استفاده از ماسک­های گاز در برابر حملات شیمیایی وجود داشت. در بحبوحۀ جنگ و با افزایش استفاده از سلاح­های شیمیایی، اثربخشی آن­ها هم در مجموع کاهش یافت. گسترش استفاده از این دسته عوامل در حملات شیمیایی و پیشرفت­های حاصل در ساختار ترکیباتی با قدرتِ انفجاری بالا سبب شد که برخی از جنگ جهانی اول به عنوان «جنگ شیمیدان­ها» یاد کنند. این دوره همزمان با ظهور سلاح­های کشتار جمعی هم بود.^{[۱][۲][۳][۴]}

استفاده از گاز سمی توسط همۀ طرف­های اصلی درگیر در طی جنگ جهانی اول، مِصداق جنایت جنگی بود. زیرا، استفاده از آن ناقض اعلامیۀ (۱۸۹۹) لاهه در مورد گازهای خفه­‌کننده (گازهای غیرسمی یا با سمیت کم) و کنوانسیون (۱۹۰۷) لاهه در مورد جنگ زمینی است که استفاده از «سلاح­های سمی یا مسموم­‌کننده» را ممنوع اعلام کرد ]5، 6[. وحشت گسترده و اِنزجار عمومی در برابر استفاده از سلاح­های گازی و پیامدهای ناشی از آن منجر به استفادۀ کمتر طرف­های درگیر از سلاح­های شیمیایی در طی جنگ جهانی دوم شد.^[۵][۶]

1. ↑ Adrienne Mayor (2003). Greek Fire, Poison Arrows and Scorpion Bombs: Biological and Chemical Warfare in the Ancient World. Overlook Books. ISBN 1-58567-348-X.
2. ↑ Andre Richardt (2012). CBRN Protection: Managing the Threat of Chemical, Biological, Radioactive and Nuclear Weapons. Wiley-VCH. ISBN 978-3-527-32413-2.
3. ↑ Reddy, Chris (2 April 2007). "The Growing Menace of Chemical War". Woods Hole Oceanographic Institution. Retrieved 30 July 2007.
4. ↑ Saffo, Paul (2000). "Paul Saffo presentation". Woods Hole Oceanographic Institution. Archived from the original on 27 September 2007. Retrieved 30 July 2007.
5. ↑ Telford Taylor (1993). The Anatomy of the Nuremberg Trials: A Personal Memoir. Little, Brown and Company. ISBN 0-316-83400-9.
6. ↑ Thomas Graham; Damien J. Lavera (2003). Cornerstones of Security: Arms Control Treaties in the Nuclear Era. University of Washington Press. pp. 7–9. ISBN 0-295-98296-9.
7. ↑ Haber, Ludwig Fritz (1986). The Poisonous Cloud: Chemical Warfare in the First World War. Oxford University press. ISBN 0-19-858142-4.
8. ↑ Taylor, L. B.; Taylor, C. L. (1992). Chemical and Biological Warfare (Revised ed.). Franklin Watts. ISBN 0-531-13029-0.
9. ↑ Heller, Charles E (September 1984). "Chemical Warfare in World War I: The American Experience, 1917–1918". Leaveanworth Papers. US Army Command and General Staff College (10).
10. ↑ Heller, Charles E (September 1984). "Chemical Warfare in World War I: The American Experience, 1917–1918". Leaveanworth Papers. US Army Command and General Staff College (10).