سنبلستان شیخ شجاع
سُنبُلستان، یکی از کتاب‌های فارسی است که به نثر و نظم و به تقلید از گلستان سعدی به وجود آمده‌است. نویسنده آن شیخ شجاع‌الدین گورانی است.
شیخ شجاع در قرن دهم ه. ق. و در قسطنطنیه می‌زیسته‌است و در ۹۶۴ درگذشته‌است.
«سنبلستان» در سال ۹۴۹ هجری قمری، یعنی حدود سه قرن پس از «گلستان»، به تشویق مرشد مؤلف، شیخ فتح‌الله صدیقی، تألیف شده و به سلطان سلیمان ثانی عثمانی تقدیم گشته است. مؤلف که در قلمرو حکومت عثمانی و احتمالاً در قسطنطنیه (استانبول امروزی) می‌زیسته، هدف از نگارش این اثر را تربیت و تهذیب نفس سالکان عنوان کرده است.
محتوا
این کتاب همانند «گلستان» آمیزه‌ای از نظم و نثر است و در ده باب با عناوینی چون «در سیرت پادشاهان»، «در اخلاق درویشان» و «در فضیلت قناعت» تنظیم شده است. محتوای آن شامل حدود ۱۲۵ حکایت، آیات قرآنی، احادیث و مباحث اخلاقی و عرفانی است. ویژگی منحصربه‌فرد کتاب این است که مؤلف تصریح کرده تمام اشعار آن از سروده‌های خود اوست و از شاعران دیگر بیتی وام نگرفته است.
شیخ شجاع، کتاب خود را به گفته خویش برای تعلیم و تهذیب نفس نگاشته‌است. جنبه اخلاقی این کتاب بسیار فراوان است و تعالیم صوفیانه نیز در آن مشاهده می‌شود.[۱] این کتاب ده باب دارد: در سیرت پادشاهان، در اخلاق درویشان، در اخلاق حکما، در فضیلت قناعت، در فواید خاموشی، در سخاوت اغنیا، در بخل و امساک، در عشق و محبت، در پیری، در تربیت. ارکان اصلی کتاب را حکایات تشکیل می‌دهند و گاهی در بین حکایات از آیات قرآن و احادیث نبوی نیز استفاده شده‌است. این کتاب جمعاً ۱۲۵ حکایت و ۱۳ صفحه دیباچه دارد. نمونه‌ای از اشعار سنبلستان: هر آنچ از غیر خواهی، نیست محمود/ که باید آخر آن را کرد مردود/ ایا ناظر در این انشای اشعار/ تو عیب من بپوشان باش مسعود...
نسخه‌ها
یک نسخۀ خطی کتاب «سنبلستان»، نوشتۀ شیخ شجاع‌الدین گورانی در کتابخانۀ غازی خسرو بیگ در سارایوو نگهداری می‌شود. دکتر محمدمهدی‌پور، عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز، در دوران حضور خود در بوسنی با این اثر مواجه شده و پس از مطالعۀ آن، به تأثیرپذیری عمیق و گسترده‌اش از «گلستان» سعدی پی برده است.
نسخه دست‌نوشته موجود در سارایوو برخی ویژگی‌های زبانی دارد، از جمله وجود اغلاط املایی، کاربرد صورت‌های کهنۀ واژگان (مانند «برازر» به‌جای برادر و «پول» به‌جای پل) و ویژگی‌های رسم‌الخطی مانند نگارش «گ» به‌صورت «ک».
کتاب سنبلستان در سال ۱۳۸۴ در تبریز با تصحیح محمد مهدی پور به چاپ رسیده‌است.
تقلید از سعدی
در بین آثار فارسی، کتاب گلستان سعدی بیش از هر کتابی در بین نویسندگان مورد توجه بوده‌است و بیش از ۳۰ اثر به تقلید مستقیم از این کتاب به وجود آمده‌است. برخی از این تقلیدها مشهورهستند نظیر بهارستان جامی و پریشان قاآنی و برخی شهرت کمتری به دست آورده‌اند. بسیاری از این کتاب‌های تقلیدی در حوزه عثمانی نگاشته شده‌اند.
سنبلستان محمودمیرزا قاجار
محمودمیرزا پسر فتحعلی شاه قاجار نیز کتابی با نام سنبلستان دارد.
منابع
- ↑ سایه گلستان بر سنبلستان، دکتر محمد مهدی پور، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، زمستان ۱۳۷۷،
- سنبلستان، شیخ شجاع، به تصحیح محمد مهدی پور، انتشارات دانشگاه تبریز، ۱۳۸۴.
- پور، محمدمهدی. «سایۀ "گلستان" در "سنبلستان": معرفی کتاب "سنبلستان" شیخ شجاع (گورانی)». نشریۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی، صص ۱۳۰-۱۴۲.
- زبان فارسی در ترکیه
- شاعران فارسیزبان اهل عثمانی