سهمی جرجانی
حمزه بن یوسف سهمی | |
|---|---|
| نام هنگام تولد | ابوالقاسم حمزة بن یوسف بن ابراهیم سهمی قرشی جرجانی |
| زادهٔ | حدود ۳۴۵ق جرجان |
| درگذشت | ۴۲۷ق |
| پیشه(ها) | مورخ، حافظ حدیث، واعظ |
| آثار برجسته | تاریخ جرجان / معرفة علماء اهل جرجان، معجم شیوخ السهمی |
حمزه بن یوسف سهمی (متولد حدود ۳۴۵ق – درگذشته ۴۲۷ق)، معروف به حمزة السهمی، مورخ، حافظ حدیث و واعظ شهر جرجان بود. او از شاخص‌ترین شخصیت‌های علمی و دینی منطقه در قرون چهارم هجری بود و کتاب تاریخ جرجان یا معرفة علماء اهل جرجان از آثار برجستهٔ اوست.
نسب و خاندان
نام کامل و نسب او «ابوالقاسم حمزة بن یوسف بن ابراهیم سهمی قرشی جرجانی» است. وی از فرزندان صحابه پیامبر، هشام بن عاص بن وائل سهمی، محسوب می‌شود. هشام سهمی از راویان حدیث و ائمه جرح و تعدیل بوده است.[۱]
ولادت و وفات
حمزه سهمی حدود سال ۳۴۵ق در جرجان متولد شد و در سال ۴۲۷ق در همان شهر درگذشت. برخی منابع وفات او را در ۴۲۸ق نیز ذکر کرده‌اند.[۲]
آموزش و سفرها
سهمی آموزش‌های خود را نزد اساتید برجسته‌ای چون ابوالحسن دارقطنی، ابومحمد بن ماسی و ابوحفص زیات فراگرفت. او در سال ۵۴ق جلسات سماع حدیث را در جرجان برگزار کرد و سفرهایی به اصفهان، ری، بغداد، بصره، شام، مصر، حرمین مکی و مدنی، واسط، اهواز و کوفه داشت.[۳]
شاگردان
از شاگردان او می‌توان ابوبکر بیهقی، ابوالقاسم قشیری، ابوصالح مؤذن، علی بن محمد زبحی، اسماعیل بن مسعده اسماعیلی، ابراهیم بن عثمان جرجانی و ابوبکر احمد بن علی بن خلف شیرازی را نام برد که از وی روایت کرده‌اند.[۴]
آثار
حمزه سهمی کتاب‌های متعددی در زمینهٔ تاریخ، حدیث و علم رجال تألیف کرد، از جمله:
- تاریخ جرجان یا معرفة علماء اهل جرجان
- معجم شیوخ السهمی
- سؤالات حمزة بن یوسف السهمی لأبی الحسن الدارقطنی
- کتاب الأربعین فی فضائل العباس[۵]
اهمیت
کتاب‌های سهمی منابع مهمی برای پژوهش‌های تاریخی، حدیثی و علمی در منطقهٔ طبرستان و جرجان به‌شمار می‌روند و به دلیل ذکر اساتید، شاگردان و بزرگان علمی، از ارزش ویژه‌ای برخوردارند. وی همچنین در خطابه و وعظ منطقهٔ جرجان نقش مؤثری داشته است.[۶]
منابع
- یمانی، عبدالرحمن بن یحیی، تاریخ جرجان، تألیف حمزة سهمی، عالم الکتب، بیروت، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- ذهبی، شمس‌الدین، سیر اعلام النبلاء، مؤسسه الرساله، بیروت، چاپ دهم، ۱۴۱۴ق.
- پایگاه اینترنتی المکتبة الشاملة، مراجعه در ۲۷ مهر ۱۳۹۹ش