سه قانون کلارک
سه قانون کلارک (به انگلیسی: Clarke's three laws) مجموعه‌ای از سه اصل است که آرتور سی. کلارک، نویسنده بریتانیایی علمی‌تخیلی، در نوشته‌های خود طرح کرده است. این قوانین بخشی از اندیشه‌های گسترده وی درباره آینده‌اند و از مشهورترین گزاره‌های فلسفی در ادبیات علمی‌تخیلی به شمار می‌روند.
از میان این سه قانون، قانون سوم بیشترین شهرت را یافته و بیشترین استناد را دارد. این قانون که می‌گوید «هر فناوری به‌اندازه کافی پیشرفته‌ای از جادو تمییزناپذیر است»، نه تنها در ادبیات علمی‌تخیلی بلکه در فلسفه علم و فرهنگ عامه نیز جایگاهی ویژه یافته است. از منظر اهمیت برای ژانر ادبیات علمی‌تخیلی، سه قانون کلارک همتای سه قانون ربات‌های آیزاک آسیموف به شمار می‌روند.
هر سه قانون در مقاله کلارک با عنوان «خطرات پیشگویی: شکست تخیل» (Hazards of Prophecy: The Failure of Imagination) آمده‌اند که نخستین بار در کتاب سیمای آینده (Profiles of the Future) در سال ۱۹۶۲ (۱۳۴۱) منتشر شد؛ اما همه این قوانین در یک زمان نگاشته یا منتشر نشدند.
قوانین
سه قانون کلارک عبارتند از:[۱]
- قانون اول کلارک: هنگامی‌که یک دانشمند برجسته اما کهنسال اعلام می‌کند که چیزی ممکن است، تقریباً به‌یقین حق با اوست. هنگامی‌که اعلام می‌کند چیزی ناممکن است، احتمال بسیار زیادی وجود دارد که اشتباه می‌کند.
- قانون دوم کلارک: تنها راه کشف مرزهای ممکن، پیشروی اندکی فراتر از آن‌ها به درون ناممکن است.
- قانون سوم کلارک: هر فناوری به‌اندازه کافی پیشرفته‌ای از جادو تمییزناپذیر است.
خاستگاه
روایتی حاکی است که قوانین کلارک پس از آن شکل گرفتند که ویراستار آثار او به زبان فرانسوی آغاز به شماره‌گذاری گزاره‌های نویسنده کرد.[۲] هر سه قانون در مقاله «خطرات پیشگویی: شکست تخیل» آمده‌اند که نخستین بار در سیمای آینده (۱۹۶۲/۱۳۴۱) منتشر شد؛[۳] با این حال، همه آن‌ها در یک زمان منتشر نشدند. قانون اول کلارک در ویرایش ۱۹۶۲ (۱۳۴۱) این مقاله، با عنوان «قانون کلارک»، در سیمای آینده پیشنهاد شد.
قانون دوم در همان مقاله به‌صورت یک مشاهده ساده ارائه شده بود و جایگاه آن به‌عنوان قانون دوم کلارک از سوی دیگران به آن اعطا شد. این قانون ابتدا مشتق‌شده از قانون اول بود و رسماً به قانون دوم کلارک تبدیل شد زمانی که نویسنده در بازبینی ۱۹۷۳ (۱۳۵۲) سیمای آینده قانون سوم را پیشنهاد کرد و این جایگاه را با یادداشتی تأیید نمود.[۴] در همین بازبینی بود که کلارک درباره قانون سوم نوشت: «از آنجا که سه قانون برای نیوتن کافی بود، من نیز با فروتنی تصمیم گرفتم در همین عدد بمانم.»
قانون سوم مشهورترین و پرارجاع‌ترین قانون است. این قانون در ژانویه ۱۹۶۸ (دی ۱۳۴۶) در نامه‌ای به مجله ساینس منتشر شد[۵] و سرانجام به بازبینی ۱۹۷۳ (۱۳۵۲) مقاله «خطرات پیشگویی» افزوده شد.[۶]
گونه‌های قانون سوم
قانون سوم کلارک الهام‌بخش گونه‌ها و تغییرات بسیاری شده است:
- آخرین قانون شرمر: «هر هوش فرازمینی به‌اندازه کافی پیشرفته‌ای از خدا تمییزناپذیر است.» (مایکل شرمر)[۷][۸]
- «هر عمل نیک‌خواهانه به‌اندازه کافی پیشرفته‌ای از بدخواهی تمییزناپذیر است.» (در اشاره به هوش مصنوعی)[۹]
- قانون گری: «هر بی‌کفایتی به‌اندازه کافی پیشرفته‌ای از بدخواهی تمییزناپذیر است.»[۷]
- نتیجه استرلینگ بر قانون کلارک: «هر زباله به‌اندازه کافی پیشرفته‌ای از جادو تمییزناپذیر است.» این اندیشه همچنین زیربنای رمان پیک‌نیک کنار جاده اثر آرکادی و بوریس استروگاتسکی را تشکیل می‌دهد؛ در آن رمان، آدم‌های «گشت‌زن» می‌کوشند محل بازدید موجودات فضایی را بیابند و اشیاء فنی رهاشده توسط آن‌ها را درک کنند.[۱۰]
- «هر فناوری به‌اندازه کافی آشنایی از طبیعت تمییزناپذیر است.»[۱۱]
نتیجه‌های مترتب
آیزاک آسیموف نتیجه‌ای بر قانون اول کلارک مترتب ساخت:
هنگامی‌که مردم عادی از اندیشه‌ای حمایت می‌کنند که دانشمندان برجسته و کهنسال آن را رد کرده‌اند و این اندیشه را با شور و شوق و احساسات تأیید می‌کنند — آنگاه دانشمندان برجسته و کهنسال، با این همه، احتمالاً حق دارند.[۱۲]
نقیض قانون سوم کلارک این است: «هر فناوری که از جادو قابل تمییز باشد، به‌اندازه کافی پیشرفته نیست.» این گزاره به «نتیجه گِهم» (Gehm's corollary) شهرت دارد.[۱۳]
همچنین ببینید
- فهرست قوانین هم‌نام
- قوانین نیون
- قانون پارکینسون
- سه قانون ربات‌ها
منابع
- ↑ کلارک، آرتور سی. (۱۹۷۳). Profiles of the Future: An Inquiry into the Limits of the Possible. نیویورک و لندن: Harper & Row. شابک ۹۷۸-۰-۰۶-۰۱۰۷۹۲-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Keyes، Ralph (۲۰۰۶). The Quote Verifier: Who Said What, Where, and When. نیویورک: St. Martin's Press. ص. ۲۱۷. شابک ۹۷۸-۰-۳۱۲۳۴۰۰۴-۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Hazards of Prophecy: The Failure of Imagination» در مجموعه Profiles of the Future: An Enquiry into the Limits of the Possible (1962، بازبینی‌شده 1973)، صص. 14، 21، 36.
- ↑ Shermer، Michael (۲۰۱۱). The Believing Brain: From Ghosts and Gods to Politics and Conspiracies. نیویورک: Henry Holt & Co. ص. ۳۵۸. شابک ۹۷۸-۰-۸۰۵۰۹۱۲۵-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Clarke, Arthur C. (۱۹۶۸). «Clarke's Third Law on UFO's». Science. ۱۵۹ (۳۸۱۲): ۲۵۵. doi:10.1126/science.159.3812.255.c.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Clarke، Arthur C. (۱۹۷۳). Profiles of the Future: An Inquiry into the Limits of the Possible. Popular Library. شابک ۹۷۸-۰-۳۳۰۲۳۶۱۹-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Gooden، Philip (۲۰۱۵). Skyscrapers, Hemlines and the Eddie Murphy Rule: Life's Hidden Laws, Rules and Theories. Bloomsbury Publishing. ص. ۸۳. شابک ۹۷۸-۱-۴۷۲۹۱۵۰۳-۰.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Shermer، Michael (ژانویه ۲۰۰۲). «Shermer's Last Law». ساینتیفیک آمریکن. دریافت‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Rubin، Charles T. (۲۰۰۸). Medical Enhancement and Posthumanity. Springer. ص. ۱۴۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ John Brockman. «2004: What's Your Law?». دریافت‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Schroeder، Karl (۲۰۱۱). «The Deepening Paradox». ایان. دریافت‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Asimov, Isaac (۱۹۷۷). «Asimov's Corollary». The Magazine of Fantasy and Science Fiction (February ۱۹۷۷): ۱۰۴.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Leeper، Evelyn (۵ نوامبر ۲۰۰۴). «Correction». Mt. Holz Science Fiction Society. دریافت‌شده در ۲۲ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
پیوند به بیرون
- خاستگاه سه قانون (به انگلیسی)
- «قانون شما چیست؟» — فهرستی از برخی نتیجه‌ها (به انگلیسی)
- «ابزاری بیش از اندازه» اثر دیوید لَنگفورد، در Infinity Plus (به انگلیسی)
- حکایتهای اخلاقی
- آرتور سی کلارک
- اصلها
- فناوری در فرهنگ مردم
- پیشبینی فناوری