سیه‌تا

دعا در یک قربانگاه سامی، نقاشی در اثر جی. شفریوس: لاپونیا (۱۶۷۳)

سیه‌تاها (سامی شمالی: sieidi، فنلاندی: seita، سوئدی: sejte، روسی: сейд) یکی از نمادهای فرهنگی سامی هستند که معمولاً سنگی با شکل غیرمعمول هستند. سیه‌تاها در طبیعت در مکان‌های مقدس خاصی، به عنوان مثال در سواحل دریا یا رودخانه یا در کوه یافت می‌شوند. کلمه سیه‌تا همچنین برای سنگ‌های مقدس یا مجسمه‌های چوبی که تحت پردازش قرار گرفته‌اند، استفاده شده است. پیروزی نمادی از قدرت الهی بود که بر منابع طبیعی که انسان‌ها برای بقای خود به آن نیاز داشتند، حاکم بود. سامی‌ها بخش‌هایی از صید خود را در دریا قربانی می‌کردند تا در آینده شکار یا ماهیگیری موفقی داشته باشند.

در زبان سامی جنوبی، نام بین viero-gierkie (سنگ قربانی)، viero-moere (چوب قربانی)، soul-gierkie (غاز-بز) و soul-nut (درخت غاز) متفاوت است.

ویژگی‌های فیزیکی

هر سنگ با سنگ‌های دیگر متفاوت است و ممکن است از نظر شکل و اندازه متفاوت باشند. آن‌ها می‌توانند سنگ‌های کوچکی با ارتفاع کمتر از یک متر باشند، اما همچنین سنگ‌های بلندی با ارتفاع بیش از ده متر نیز باشند. آن‌ها شکل خاصی ندارند، اما گاهی ویژگی‌های انسان‌ریختی را به یاد می‌آورند یا اشکال عجیب و غریب دیگری دارند. شکل طبیعی آن‌ها تشخیص آن‌ها را در چشم‌انداز سامی دشوار می‌کند و آن‌ها را با سایر سنگ‌های معمولی اشتباه نمی‌گیرد. در واقع، بیشتر سیه‌تاهایی که امروزه هنوز شناخته می‌شوند به دلیل سنت‌های کتبی یا شفاهی به یاد آورده می‌شوند، اما سایر مکان‌های سیه‌تا احتمالاً فراموش شده‌اند.

آیین‌ها و قربانی‌ها

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های چشم‌انداز مقدس سامی‌ها، سیه‌تاها، شامل تیرهای چوبی یا معمولاً سنگ‌هایی هستند که توسط انسان دستکاری نشده‌اند. بسیاری از قربانی‌ها در مکان‌های سیه‌تاها انجام می‌شد و این قربانی‌ها همیشه با زندگی مردم سامی مرتبط بودند. سامی‌ها برای درخواست کمک از سیه‌تاها، مثلاً در هنگام بیماری، و همچنین برای کمک در کارها و وظایف روزمره، پیشکش‌ها و قربانی‌هایی انجام می‌دادند. ماهیگیران قبل از رفتن به ماهیگیری و دیگران قبل از رفتن به شکار گوشت تقدیم می‌کردند. رابطه بین این سنگ‌ها و جمعیت، متقابل در نظر گرفته می‌شد. در واقع، معمولاً قبل از سفرها و شکار یا سفرهای ماهیگیری، قربانی‌هایی وعده داده می‌شد. اگر سفرها موفقیت‌آمیز بود، سامی‌ها به وعده‌های خود احترام می‌گذاشتند، در غیر این صورت می‌توانستند سیه‌تاها را که کمکی به آنها نمی‌کرد، نابود کنند. گوشت، ماهی و استخوان رایج‌ترین پیشکش‌ها بودند، اما انواع دیگری از جمله سکه، اشیاء فلزی، جواهرات، پنیر و شیشه نیز وجود داشت.