شبه‌جزیره تایمیر
شبه‌جزیره تایمیر[۱] (به روسی: Полуостров Таймыр یا Таймырский полуостров)، شبه‌جزیره‌ای در شمالی‌ترین نقطهٔ اوراسیا در شمال مرکزی سیبری در سرزمین کراسنویارسک در شمال مرکزی روسیه است که دماغه چلیوسکین،[۱] شمالی‌ترین نقطهٔ این شبه‌جزیره را تشکیل می‌دهد.[۲] این شبه‌جزیره همچنین شمالی‌ترین نقطهٔ سرزمین اصلی آسیاست[۳] و تنگه ویلکیتسکی و جزایر سورنایا زملیا[۱] در شمال آن واقعند.[۲] دریای کارا و خلیج ینی‌سئی در غرب و دریای لاپتف و خلیج خاتانگا در شرق شبه‌جزیرهٔ تایمیر قرار دارند.[۲] این شبه‌جزیره همچنین در مدخل دو رود ینی‌سئی و خاتانگا وقع شده و تا اقیانوس منجمد شمالی گسترش یافته‌است.[۳]
شبه‌جزیرهٔ تایمیر مساحتی در حدود ۴۰۰ هزار کیلومتر مربع را در بر می‌گیرد[۲] که بیشترش توسط توندرا پوشیده شده‌است.[۳] کوه‌های بیرانگا با ارتفاعی بین ۵۰۰ تا ۱۱۵۰ متر در مرکز تایمیر قرار گرفته‌اند و زمین‌های پست توندرایی شمال و جنوب آن‌ها را در بر می‌گیرند.[۲] همچنین رود تایمیر در این شبه‌جزیره جاری است.[۳]
شهر دودینکا مرکز شبه‌جزیرهٔ تایمیر است و اقتصاد منطقه به مواردی همچون استخراج معادن و نفت، ماهیگیری، تولید محصولات لبنی و خز در کنار فعالیت‌های سنتی‌ای همچون پرورش و به دام‌اندازی گوزن شمالی وابسته است.[۳]
ریشه‌شناسی
نظریه‌های متعددی دربارهٔ منشأ نام «تایمیر» وجود دارد. پذیرفته‌ترین توضیح این است که این نام از زبان اونکی و از واژهٔ باستانی تونگوزی «tamura» به معنی «ارزشمند، گران‌بها، غنی» گرفته شده است. مردم اونکی در ابتدا این نام را برای رود تایمیر به کار می‌بردند که به خاطر فراوانی ماهی در آن شهرت داشت. در سدهٔ نوزدهم میلادی، به لطف الکساندر فون میدندرف (۱۸۱۵–۱۸۹۴)، جغرافی‌دان و کاوشگر، این نام به کل شبه‌جزیره اطلاق شد.
تفسیرهای دیگری نیز وجود دارد. برای مثال، در زبان یاکوتی، «tuoy muora» به معنای «دریاچه نمک» است که می‌تواند به صورت استعاری به عنوان «حاصلخیز» یا «پربرکت» نیز تعبیر شود، چرا که نمک برای سلامت گوزن شمالی حیاتی است. روایت دیگری در یاکوتی، «Tymyr» را به معنای «رگ خونی» می‌داند.
در زبان ننتسی، «tai myarey» به معنی «طاس» یا «برهنه» است که احتمالاً اشاره‌ای به پوشش گیاهی کوتاه توندرا در منطقه دارد.
در زبان نگاناسان، «taa mire» به معنای «گله گوزن شمالی» ترجمه می‌شود.
جمعیت
.jpg)
دولگان‌ها پرجمعیت‌ترین قومیت بومی در این شبه‌جزیره هستند.[۴]
مردم نگاناسان یک گروه بومی از مردمان سامویدی هستند که در مرکز سیبری، از جمله شبه‌جزیره تایمیر زندگی می‌کنند. در فدراسیون روسیه، آن‌ها به عنوان یکی از مردمان اندک‌شمار شمال روسیه به رسمیت شناخته می‌شوند. آن‌ها عمدتاً در سکونتگاه‌های اوست-آوام، ولاچانکا و نوایا در ناحیه تایمیرسکی دولگانو-ننتسکی در سرزمین کراسنویارسک ساکن هستند و جمعیت‌های کوچک‌تری از آنان نیز در شهرهای دودینکا و نوریلسک زندگی می‌کنند.
اقتصاد
شرکت نوریلسک نیکل عملیات استخراج معدن را در این منطقه انجام می‌دهد. این شرکت عملیات ذوب را در منطقه شهر نوریلسک، در نزدیکی شبه‌جزیره انجام می‌دهد. کنسانتره سنگ نیکل و سایر محصولات این شرکت از طریق یک خط آهن کوتاه به شهر بندری دودینکا در رود ینی‌سئی منتقل شده و از آنجا با کشتی به مورمانسک و سایر بنادر حمل می‌شوند.
بوم‌شناسی
دماغه چلیوسکین، شمالی‌ترین نقطه خشکی اصلی اوراسیا؛ ۷۷°۴۳'۲۲" شمالی، ۱۰۴°۱۵'۱۳" شرقی
چشم‌انداز تایمیر
این شبه‌جزیره محل زندگی آخرین جمعیت طبیعی شناخته شدهٔ گاو مشک در خارج از آمریکای شمالی بود که حدود ۲۰۰۰ سال پیش منقرض شدند.[۵] آن‌ها در سال ۱۹۷۵ با موفقیت مجدداً معرفی شدند.[۶] جمعیت آن‌ها در سال ۲۰۰۲ به ۲۵۰۰ رأس و در سال ۲۰۱۰ به ۶۵۰۰ رأس افزایش یافت.[۷]
مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۱ نشان داد که بر اساس دی‌ان‌ای محیطی (eDNA)، ماموت‌های پشمالو تا حدود ۳۹۰۰ تا ۴۱۰۰ سال پیش در شبه‌جزیره تایمیر زنده مانده بودند، که تقریباً همزمان با جمعیت دیگری در جزیره ورانگل است. شبه‌جزیره تایمیر با زیستگاه خشک‌تر خود، ممکن است به عنوان یک پناهگاه برای استپ ماموت عمل کرده باشد که از ماموت‌ها و سایر پستانداران عصر یخبندان مانند اسب‌های وحشی (گونه‌های جنس اسب) پشتیبانی می‌کرد.[۸]
آب‌وهوا
سواحل شبه‌جزیره تایمیر در بیشتر ایام سال، به‌طور میانگین بین سپتامبر و ژوئن، یخ‌زده هستند. فصل تابستان کوتاه است، به‌ویژه در سواحل دریای لاپتف در شمال شرقی. اقلیم در شمال و نواحی بیرونی شبه‌جزیره، اقلیم توندرا (ET) است، در حالی که برخی مناطق جنوبی‌تر دارای اقلیم زیرشمالگان تا حدودی قاره‌ای هستند که زمستان‌های آن حتی کمی سردتر از توندرای مستقیم در شمال است، اما تابستان‌های تا حدودی گرم‌تری دارد که می‌تواند از رشد برخی درختان پشتیبانی کند. زمستان‌ها سخت است و با کولاک‌های مکرر و دماهای بسیار پایین همراه می‌باشد. داده‌های زیر برای دماغه چلیوسکین نشان‌دهنده آب‌وهوای تجربه شده در بخش شمالی شبه‌جزیره است.
| داده‌های اقلیم دماغه چلیوسکین | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ماه | ژانویه | فوریه | مارس | آوریل | مه | ژوئن | ژوئیه | اوت | سپتامبر | اکتبر | نوامبر | دسامبر | سال |
| میانگین بیش‌ترین °C (°F) | −۲۶ (−۱۵) |
−۲۶ (−۱۵) |
−۲۴ (−۱۱) |
−۱۶ (۳) |
−۸ (۱۸) |
۱ (۳۴) |
۵ (۴۱) |
۴ (۳۹) |
۰ (۳۲) |
−۱۰ (۱۴) |
−۱۹ (−۲) |
−۲۲ (−۸) |
−۱۱٫۷ (۱۰٫۸) |
| میانگین کم‌ترین °C (°F) | −۳۳ (−۲۷) |
−۳۳ (−۲۷) |
−۳۳ (−۲۷) |
−۲۶ (−۱۵) |
−۱۵ (۵) |
−۵ (۲۳) |
−۳ (۲۷) |
−۳ (۲۷) |
−۵ (۲۳) |
−۱۶ (۳) |
−۲۶ (−۱۵) |
−۳۰ (−۲۲) |
−۱۹ (−۲٫۱) |
| بارندگی میلی‌متر (اینچ) | ۸ (۰٫۳۱) |
۹ (۰٫۳۵) |
۹ (۰٫۳۵) |
۸ (۰٫۳۱) |
۹ (۰٫۳۵) |
۱۸ (۰٫۷۱) |
۲۱ (۰٫۸۳) |
۲۲ (۰٫۸۷) |
۲۲ (۰٫۸۷) |
۱۵ (۰٫۵۹) |
۹ (۰٫۳۵) |
۱۱ (۰٫۴۳) |
۲۰۱ (۷٫۹۱) |
| میانگین روزهای بارندگی | ۱۵ | ۱۵ | ۱۴ | ۱۲ | ۱۱ | ۱۲ | ۱۱ | ۱۲ | ۱۵ | ۱۶ | ۱۳ | ۱۶ | ۱۶۲ |
| میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب | ۰ | ۰ | ۱۲۴ | ۲۷۰ | ۲۱۷ | ۱۵۰ | ۱۸۶ | ۱۲۴ | ۶۲ | ۰ | ۰ | ۰ | ۱٬۱۳۳ |
| منبع: World Climate Guide[۹] | |||||||||||||
جستارهای وابسته
- سیبری
- تنگه تایمیر
درگاه روسیه
درگاه جغرافیا
کتاب‌شناسی
- Hoppál, Mihály (2005). Sámánok Eurázsiában (به مجاری). Budapest: Akadémiai Kiadó. ISBN 9630582953. (عنوان به معنی «شمن‌ها در اوراسیا» است، کتاب به زبان مجاری نوشته شده، اما به زبان‌های آلمانی، استونیایی و فنلاندی نیز منتشر شده است: سایت ناشر با توضیحات کوتاه درباره کتاب (به مجاری) بایگانی‌شده در ۲۰۱۰-۰۱-۰۲ توسط Wayback Machine.)
پیوند به بیرون
| |||||||||||||||||||||||||||||
منابع
- 1 2 3 واحد پژوهش و تألیف گیتاشناسی زیر نظر سعید بختیاری (تابستان ۱۳۸۷)، «نقشهٔ طبیعی آسیا»، اطلس جامع گیتاشناسی ۸۷–۸۸، تهران: مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ص. ص ۲۳، شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۴۲-۲۷۰-۷
- 1 2 3 4 5 "Taymyr Peninsula." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc. , 2011. Web. 06 Nov. 2011. <http://www.britannica.com/EBchecked/topic/584942/Taymyr-Peninsula>.
- 1 2 3 4 5 "Taymyr Peninsula." The Columbia Electronic Encyclopedia, Sixth Edition. Columbia University Press. , 2011. Answers.com 07 Nov. 2011. http://www.answers.com/topic/taymyr-peninsula
- 1 2 Информация о полуострове Таймыр
- ↑ BioMed Central (6 October 2005). "Muskox Suffered Loss Of Genetic Diversity At Pleistocene/Holocene Transition" – via Science Daily.
- ↑ "Greenland Muskox". Bovids. Safari Club International. Archived from the original on 2007-09-27.
- ↑ Dr. Taras Sipko. "Reintroduction of Musk Ox in the Northern Russia". Large Herbivore Network. Archived from the original on 2015-09-05.
- ↑ Wang, Y; Pedersen, M.W.; Alsos, I.g.; et al. (2021). "Late Quaternary dynamics of Arctic biota from ancient environmental genomics". Nature. 600 (7887): 86–92. Bibcode:2021Natur.600...86W. doi:10.1038/s41586-021-04016-x. PMC 8636272. PMID 34671161.
- ↑ "Climate Data for Mys Chelyuskin". World climate Guide. Retrieved April 1, 2012.