شراتزیم
در یهودیت، «هشت شِراتزیم» (به عبری: שמונה שרצים) — که معمولاً به «هشت جانور خزنده» ترجمه می‌شوند — حیواناتی هستند که در سفر لاویان (باب ۱۱، آیات ۲۹ و ۳۰) توصیف شده و احکام ویژه‌ای در خصوص ناپاکی آیینی و روز شَبّات دارند.
احکام
این هشت جانور خزنده تا زمانی که زنده‌اند، موجب انتقال ناپاکی نمی‌شوند. اما اگر یکی از آن‌ها بمیرد و انسانی آن را لمس کند یا جابه‌جا نماید، ناپاکی به آن شخص منتقل می‌شود. اگر فردی که لاشه حیوان را لمس کرده کاهن (کوهِن) و از نسل هارون باشد، خوردنِ «اقدسات» (خوراکی‌های مقدس) بر او ممنوع می‌شود، مگر آنکه ابتدا بدن خود را در «میکوه» (حوضچه تطهیر آیینی) غسل دهد و تا غروب خورشید صبر کند.در دورانی که احکام طهارت آیینی توسط قوم یهود اجرا می‌شد، ظروف سفالی که یکی از این هشت خزنده مرده در آن‌ها می‌افتاد — از جمله درون تنورهای سفالی — نجس و برای نگهداری خوراکی‌های مقدس نامناسب می‌شدند؛ از این رو، آن ظروف شکسته و خوراکِ درونشان دور ریخته می‌شد (سفر لاویان ۱۱:۳۳).
در سایر موارد فقه یهود، شخصی که در روز شَبّات یکی از این هشت خزنده را بگیرد یا زخمی کند، به واسطه آن عمل مقصر (و مرتکب تخلف شرعی) شناخته می‌شود؛ اما اگر هر یک از دیگر جانوران موذی و خزندگانِ زیان‌بار را زخمی کند، مؤاخذه نمی‌شود و معاف است.
نجاستِ مرتبط با «جانور خزنده» به هیچ مورد دیگری جز همان هشت موردِ خاص تسری نمی‌یابد. خزندگانِ مذکور در تورات — و به‌ویژه احکام مربوط به پس از مرگ آن‌ها — مشخصاً شامل این مواردند: *حولد* (ḥoled)، *عخبار* (ʿaḫbar)، *صاو* (ṣav)، *اناقه* (ʾanaqah)، *کوآح* (koaḥ)، *لِتاآه* (leṭaʾah)، *حومِط* (ḥomeṭ) و *تینشامِت* (tinšamet). اما در مورد سایر موجودات منفور و خزندگانِ مرده‌ای که از حیوانات روی زمین (مانند قورباغه، مار، عقرب و موارد مشابه) یا از آبزیان باشند — حتی اگر نامی مشابه یکی از آن هشت مورد بر آن‌ها نهاده شده باشد، مانند «عخبارِ دریا» — حکم بر طهارت آن‌هاست و مشمول آن نجاستِ خاص نمی‌شوند.
فهرست
| لغت عبری | سعادیا گائون (Judeo-Arabic) |
راشی (Old French) |
هفتادگانی (Greek) |
|---|---|---|---|
| החֹלד (ha-ḥoled) |
אלכׄלד موش کور (Spalax ehrenbergi)[۱] |
mustele راسو (Mustela spp.)[۲] |
γαλἡ (gale) راسو[۳][۴] |
| העכבּר (ha-ʿaḫbar) |
אלפאר موش (Mus musculus)[۱][۵] |
xxx | μυς (mys) موش[۳] |
| הצב (ha-ṣav) |
مارمولک دم استخوانی(Uromastyx aegyptius)[۱] |
froit وزغ (Bufo spp.)[۲][۶] |
κροκόδειλος (krokódeilos) مارمولک بزرگ[۳][۷] |
| האנקה (ha-anaqah) |
אלורל مارمولک مانیتور (Varanus spp.)[۱] |
heriçon خارپشت (Erinaceus concolor)[۲] |
μυγάλη (mygáli) حشره‌خوار (Crocidura spp.)[۳] |
| הכח (ha-koaḥ) |
אלחרדׄון مارمولک آگاما (Agama spp.)[۱] |
xxx | χαμαιλέων (chamailéon) آفتاب پرست[۳] |
| הלטאה (ha-leṭa’ah) |
אלעצׄאיה[۸] مارمولک انگشت‌ریشه‌دار (Acanthodactylus spp.) (Lacerta spp.)[۱] |
laiserde مارمولک (Lacerta spp.)[۲] |
καλαβώτης (kalavótis) سمندر[۳] |
| החמט (ha-ḥomeṭ) |
אלחרבא[۹] آفتاب پرست مارمولک (Chamaeleo spp.)[۱] |
limace نوعی حلزون (Limax spp.)[۲] |
σαύρα (sávra) مارمولک[۳] |
| התנשמת (ha-tinšameṯ) |
אלסמברץ[۱۰] مارمولک خانگی (Hemidactylus turcicus)[۱] |
talpe موش کور (Talpa spp.)[۲] |
ασπάλαξ (aspálax) موش کور[۳] |
منابع
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Zohar Amar, Shmona Shratzim, Mekhon Moshe: Kiryat-Ono 2016, pp. 13, 66 شابک ۹۷۸−۹۶۵−۹۰۸۱۸−۹−۹
- 1 2 3 4 5 6 Sefer Targum La'az (Translation of Foreign Words), Israel Gukovitzki, London 1992, p. 140. According to Amar, thought to be Mustela subpalmata or Mustela nivalis, species that were once endemic to Israel.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Zohar Amar, Shmona Shratzim, Mekhon Moshe: Kiryat-Ono 2016, p. 12 شابک ۹۷۸−۹۶۵−۹۰۸۱۸−۹−۹.
- ↑ In Greek, the word gale is a general term including the راسو, ferret, and the stoat.
- ↑ By saying, "after its kind," it would include rats (Rattus), voles (Microtus), hamsters, gerbils, jerboas, etc.
- ↑ As for "frogs" and "toads," according to Maimonides (Mishnah commentary, Introduction to Seder Taharot), both reptiles are generically called in Hebrew צפרדע, but in Arabic dhafadaʿ, and neither one of them can convey uncleanness by touching, even after death. See Maimonides, Mishnah Taharot 5:1, where it is proven that a dead frog is not the same as one of the dead creeping things.
- ↑ Krokódeilos, not to be mistaken with the animal that is called by this name today, or crocodile. For in ancient Greek, any big مارمولک was called "krokódeilos."
- ↑ Or what is also spelt in Arabic: العظاية.
- ↑ Rabbi Yosef Qafih and Zohar Amar correct the Judeo-Arabic text to read "אלחרבא" (Arabic: حرباء) = آفتاب پرست مارمولک. Qafih explains in his commentary on the Responsa and Halachic Decisions of Rabbi Abraham ben David of Posquières, responsum # 91 (note 2), p. 149, that what the inquirer incorrectly mentioned under the Old French name of limace (نوعی حلزون), based on Rashi's translation of חמט in Leviticus 11:30, the original meaning of the word is none other that آفتاب پرست مارمولک.
- ↑ Rabbi Saadia Gaon's reference here is to the مارمولک that is called in Arabic: سام أبرص .
- یهودیت
- قوانین و آیینهای یهودی
- جانوران در کتاب مقدس
- شبات