شهربانی جمهوری اسلامی
شهربانی جمهوری اسلامی ایران که در گذشته به آن نظمیه می‌گفتند و پیش از انقلاب ۱۳۵۷ شهربانی کشور شاهنشاهی ایران شناخته شده بود نهادی نظامی بود که وظیفه آن حفظ امنیت شهر و استقرار نظم، اجرای قانون و تعقیب بزهکاران بود و عملکرد آن، توسط وزارت کشور نظارت می‌شد. در سال ۱۳۷۰ با تائید سید علی خامنه ای شهربانی به همراه ژاندارمری جمهوری اسلامی و کمیته انقلاب اسلامی ادغام گردید و با ادغام این ۳ سازمان، نیروی انتظامی تأسیس و جایگزین آن شد.
| شهربانی ایران | |
|---|---|
 نشان شهربانی جمهوری اسلامی ایران | |
 | |
| بنیان‌گذاری | ۱۲۸۵ (به عنوان نظمیه) ۱۳۵۷ (شهربانی جمهوری اسلامی ایران) |
| برچیدگی | ادغام با ژاندارمری ایران,کمیته انقلاب اسلامی و تأسیس فراجا |
| کشور |  ایران |
| گونه | انتظامی |
| نقش | پلیس غیر نظامی محلی |
| بخشی از | نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران |
| پشتیبان | وزارت کشور |
| فرماندهان | |
| فرمانده کل قوا | سید علی خامنه ای (آخرین) |
| فرمانده | سرتیپ سید امان الله مرتضوی (آخرین) |
تاریخچه
پیشینهٔ برقراری امنیت شهری و کشوری به‌صورت مدرن در ایران، به یک سده پیش بازمی‌گردد. ناصرالدین شاه قاجار در مجموعه سفرهایش به قارهٔ اروپا و بازدید از یگان‌های پلیس جدید در آن مناطق و با به‌کارگیری یک افسر مشاور ایتالیایی تبعهٔ اتریش؛ به نام کنت دومونت فورت، نخستین سامانهٔ پلیسی نو را در ایران بنیان نهاد.[۱][۲]
پلیس در ایران برای مدت زمانی طولانی از ۲ بخش اصلی شهربانی (نظمیه) و ژاندارمری (که خود شامل ۲ بخش ژاندارمری مرزی و ژاندارمری روستایی بود) تشکیل می‌شد. پس از وقوع انقلاب در ایران، کمیته انقلاب اسلامی نیز به‌عنوان یکی از اجزاء برقراری نظم و امنیت داخلی کشور و حفاظت از اصول ارزشی جمهوری اسلامی ایران، به این سازمان پلیسی اضافه گردید.[۳][۴]
فرماندهان شهربانی
- سپهبد محمدعلی نوروزی (سرپرست از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ تا ۲۸ بهمن ۱۳۵۷)
- سرتیپ ناصر مجللی (از ۲۸ بهمن ۱۳۵۷ تا خرداد ۱۳۵۸)
- سرتیپ سید مصطفی مصطفایی (از ۲۹ خرداد ۱۳۵۸ تا بهمن ۱۳۵۸)
- سید مصطفی میرسلیم (سرپرست از ۲۸ بهمن ۱۳۵۸ تا اسفند ۱۳۵۹)
- سرتیپ هوشنگ وحید دستگردی (از ۱۴ اسفند ۱۳۵۹ تا ۱۴ شهریور ۱۳۶۰)
- سرتیپ سید ابراهیم حجازی (سرپرست از ۱۸ شهریور ۱۳۶۰ تا دی ۱۳۶۱)
- سرهنگ جلیل صمیمی (از ۲۳ دی ۱۳۶۱ تا تیر ۱۳۶۶)
- سرتیپ سید رضا نیک‌نژاد (از ۱۳۶۶ تا ۹ تیر ۱۳۶۹)
- سرتیپ دوم سید امان‌الله مرتضوی (۹ تیر ۱۳۶۹ تا ۱۲ فروردین ۱۳۷۰)
پانویس
منابع
- ↑ امنیت در هزار توی تاریخ جام جم
- ↑ تاریخچه تشکیلات پلیس در ایران تابناک
- ↑ «اساسنامه کمیته انقلاب اسلامی ایران». مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۵ ژوئن ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۱.
- ↑ «محمد باقر قالیباف شهردار فعلی تهران و فرمانده سابق ناجا نیز در این مراسم، موضوعی مهم را مورد اشاره قرار داد و به ادغام ژاندارمری کمیته و شهربانی در سال ۱۳۷۰ اشاره کرد. به اعتقاد وی، این ادغام یکی از تصمیمات خوب و تاریخی جمهوری اسلامی ایران این بود که با حاشیه‌هایی همراه شد چرا که جراحی خیلی بزرگی بود». مشرق نیوز.
- تاریخچهٔ پلیس
- میری، رزیتا (۱۳۷۷). «اسناد تصویری (نظمیه در دوران قاجار و پهلوی)». تاریخ معاصر ایران (۷): ۱۹۱–۲۲۰. دریافت‌شده در ۲۰۱۴-۰۳-۰۵.
کتاب‌شناسی
- خاطرات سرتیپ ناصر مجللی (۱۳۹۱)، خاطرات مجللی؛ از شهربانی دولت مصدق تا بازرگان، به کوشش مرتضی ذبیحی.، تهران: پردیس دانش
- خسرو معتضد (۱۳۸۵)، یکصد سال فراز و فرود نیروهای انتظامی، تهران: سازمان تحقیقات و مطالعات بسیج
- خسرو معتضد، یکصد سال فراز و فرود نیروهای انتظامی: از سال ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۷، تهران: سازمان آب منطقه‌ای تهران، شابک ۹۶۴-۹۶۹۸۴-۸-۵
پیوند به بیرون
