شودائو

شودائو (چینی: 蜀道; پین‌یین: Shǔdào) یا راه (های) شو، سامانه‌ای از جاده‌های کوهستانی است که استان شان‌شی چین را به سیچوان (شو) متصل می‌کند و از قرن چهارم پیش از میلاد ساخته و نگهداری شده است. ویژگی فنی برجسته آن جاده‌های معلق بودند که از تخته‌های چوبی تشکیل می‌شدند و بر روی تیرهای سنگی یا چوبی که در حفره‌های کنده‌شده در دیواره صخره‌ها نصب می‌شدند، قرار داشتند.

این جاده‌ها سه حوضه مجاور را که با کوه‌های مرتفع از هم جدا و احاطه شده‌اند، به هم پیوند می‌دهند. حوضه شمالی گوانژونگ («میان گذرگاه‌ها») نام دارد و توسط رود زرد زهکشی می‌شود. در دوران باستان، این منطقه قلب ایالت چین (دودمان ژو) بود و امروزه بخش مرکزی استان شان‌شی را تشکیل می‌دهد. در جنوب آن رشته‌کوه چین‌لینگ قرار دارد. در آن سوی این رشته‌کوه، حوضه هانژونگ واقع شده که توسط رود هان، یکی از شاخه‌های یانگ‌تسه، زهکشی می‌شود. حوضه هانژونگ با حوضه سیچوان به‌وسیله رشته‌کوه‌هایی به نام می‌تسانگ‌شان (米倉山/米仓山، Mǐcāng Shān، به‌معنی «کوه‌های انبار برنج») در غرب و کوهستان دابا در شرق از هم جدا شده‌اند. هر دو حوضه سیچوان و هانژونگ به رود یانگ‌تسه می‌ریزند.

در سال ۳۱۶ پیش از میلاد، ایالت چین (دودمان ژو), که پایتخت آن در آن زمان شیان‌یانگ (در نزدیکی شی‌آن امروزی) بود، ایالت شو و همسایه شرقی آن، اتحاد ایالت با را فتح کرد. در ارتباط با این فتوحات، نخستین جاده‌ها از میان کوه‌ها ساخته شدند. دربارهٔ جاده «گاو زرین» (Jinniudao) داستانی وجود دارد که می‌گوید فرمانروای شو آن را برای ارسال یک گاو طلایی به فرمانروای چین ساخت.^[۱] بنابراین ممکن است بخش جنوبی این جاده توسط شو ساخته شده و دیگر مسیرها توسط دولت چین احداث شده باشند.

با گذر زمان، بخش‌هایی از جاده که از چوب ساخته شده بودند با سنگ‌فرش و پله جایگزین شدند. با این حال، عبور از آن‌ها همچنان دشوار بود. در دوران دودمان تانگ، لی‌پو در اشعار خود از «راه سخت شو» و «نردبان‌هایی به آسمان ساخته‌شده از چوب و سنگ» یاد کرده است. در امتداد این جاده‌ها، پاسگاه‌های نظامی و شهرهای مستحکم ساخته شدند. در آن زمان، جاده تانگ‌لو مسیر رسمی پستی بود و جاده بایِه به‌طور مداوم مورد استفاده قرار می‌گرفت. احتمالاً اشاره لی‌پو به یکی از این جاده‌ها بوده است.

در دوران جنگ و درگیری، بخش‌هایی از جاده‌های چوبی گاه به‌عنوان یک نیرنگ نظامی سوزانده می‌شدند. یکی از این نمونه‌ها پس از سقوط دودمان چین در سال ۲۰۶ پیش از میلاد روی داد، زمانی که رهبر پیروزمند شورش، شیانگ یو، رقیب نیرومند خود امپراتور گائوزو هان را به فرمانروایی پادشاهی‌های دورافتاده هان، شو و با تبعید کرد. در هنگام عقب‌نشینی به سوی هانژونگ، به پیشنهاد مشاورش ژانگ لیانگ، لیو بَنگ پس از عبور خود، جاده‌های چوبی را ویران کرد تا از تعقیب دشمن جلوگیری کند.^[۲] سپس، برای فریب شیانگ یو و پنهان کردن قصد خود برای حمله به سه پادشاهی تابع چین، گفته می‌شود که وانمود کرد در حال تعمیر جاده‌های چوبی است، در حالی که سردار کل او هان شین از مسیر دیگری که امروز به نام «جاده چن‌تسانگ» شناخته می‌شود، به چن‌تسانگ حمله کرد. حتی امروزه نیز چینی‌ها عبارت «به‌ظاهر جاده‌های چوبی را تعمیر کن، در نهان از چن‌تسانگ بگذر» (明修栈道，暗渡陈仓) را برای توصیف این نیرنگ به‌کار می‌برند.

در دوران صلح، لیو بَنگ که بعدها دودمان هان را بنیان گذاشت، این جاده‌های کوهستانی را دوباره بازسازی کرد. نمونه‌ای دیگر چهارصد سال بعد و در عصر سه پادشاهی رخ داد. بنیان‌گذار دودمان شو، لیو بی، مشاور و نخست‌وزیری نامدار به نام ژوگه لیانگ (که با نام ادبی خود «کونگ‌مینگ» نیز شناخته می‌شود) داشت که از جاده‌های شو برای لشکرکشی‌های شمالی ژوگه لیانگ علیه دولت رقیب سائو وی بهره می‌برد. پس از مرگ کونگ‌مینگ، جاده‌های چوبی دست‌کم در دو نوبت برای دفاع از هانژونگ سوزانده شدند؛ یک بار توسط وی یان و بار دیگر به‌دست جیانگ وی. با این حال، در سال ۲۶۳ میلادی شو هان سرانجام توسط سائو وی فتح شد. پس از آن، جاده‌های چوبی دوباره بازسازی شدند و رفت‌وآمد در آن‌ها از سر گرفته شد.