شی شی

شی شی (چینی: 西施؛ پین‌یین: Xī Shī؛ وید جایلز: Hsi¹ Shih¹، ت.ت. '(بانو) شی از غرب') که با نام شی‌زی نیز شناخته می‌شود و گاه شی یی‌گوانگ (施夷光)^[۱] نامیده شده است، یکی از چهار بانوی زیباروی چین باستان بود. گفته می‌شود او در روستایی کوچک از قلمرو یوئه، در محل شهر امروزی ژوجی، در اواخر دورهٔ بهار و پاییز می‌زیسته است. شی شی در آغاز دختری زیباروی از اهالی منطقه بود که به شست‌وشوی ابریشم در کنار رود هوان‌شا شهرت داشت.^[۲] او توسط فان لی، وزیر دولت یو، شناسایی شد و بعدها پادشاه گو جیان از یو او را در قالب عملیاتی برای جاسوسی از طریق اغوا، به‌عنوان همسر صیغه‌ای به پادشاه فوچایِ وو تقدیم کرد. این اقدام در نهایت در سقوط دولت وو در سال ۴۷۳ پیش از میلاد نقش داشت. داستان شی شی نخستین‌بار در کتاب سالنامهٔ بهار و پاییزِ وو و یوئه ظاهر شد؛ اثری که حدود پنج قرن پس از فتح وو به نگارش درآمد. بااین‌حال، این داستان در منابع قدیمی‌تری همچون گوئویو، زو ژوان و یادداشت‌های تاریخ‌نگار بزرگ دیده نمی‌شود.^[۳]

ظاهر

گفته می‌شود زیبایی شی شی چنان خیره‌کننده بود که روزی، هنگامی که برای تماشای ماهی‌های برکه از فراز بالکن خم شده بود، ماهی‌ها چنان مجذوب زیبایی او شدند که برای لحظاتی از شنا بازایستادند و به زیر سطح آب فرورفتند. این روایت منشأ دو نویسهٔ نخستِ اصطلاح چینی 沉魚落雁，閉月羞花 (پین‌یین: chényú luòyàn, bìyuè xiūhuā) خوانده می‌شود. این اصطلاح امروزه برای ستایش زیبایی یک زن به کار می‌رود و بیانگر آن است که جذابیت او چنان خیره‌کننده است که می‌تواند ماهی‌ها را به زیر آب بکشاند، پرندگان را به فرود آورد، ماه را از شرم پنهان کند و گل‌ها را از خجالت سرخ سازد. ترجمهٔ تحت‌اللفظی این عبارت چنین است: «ماهی فرومی‌رود، غاز فرود می‌آید؛ ماه پنهان می‌شود، گل شرمسار می‌گردد».

داستان شی شی

گوجیان، پادشاه یو، پس از شکست نظامی، مدتی به دست فوچای، پادشاه وو، به اسارت درآمد. در پی این شکست، دولت یو به کشوری خراج‌گزار برای دولت وو تبدیل شد. در تلاشی محرمانه برای طرح نقشهٔ انتقام، وزیر گوجیان، ون ژونگ، پیشنهاد کرد زنانی با زیبایی استثنایی را آموزش دهند و به‌عنوان خراج به پادشاه فوچای پیشکش کنند؛ زیرا به‌خوبی از علاقه و ضعف او در برابر زنان زیبارو آگاه بودند. وزیر دیگری به نام فان لی دو زن را برای این منظور شناسایی و به خدمت گرفت: شی شی و ژنگ دان (郑旦). فان لی پس از نزدیک به سه سال آموزش، این دختر روستایی را به بانویی فرهیخته تبدیل کرد که در نقاشی، خوشنویسی و بازی شطرنج مهارت داشت.^[۴] سپس در سال ۴۹۰ پیش از میلاد، او و ژنگ دان را به دربار پادشاه فوچای معرفی کرد.

پادشاه فوچای که شیفتهٔ زیبایی شی شی و ژنگ دان شده بود، رفته‌رفته تمام توجه خود را به حضور آنان معطوف کرد و از امور حکومتی غافل شد. او به‌تدریج مسئولیت‌های سیاسی خود را نادیده گرفت و ترجیح داد اوقات فراغتش را در کنار شی شی سپری کند. فوچای اغلب او را با ارابه به میان هیاهوی شهر می‌برد و با افتخار به اطرافیانش می‌گفت که توانسته است دل زیباترین زن جهان را به دست آورد.^[۵] فوچای تحت تأثیر اندرزهای شی شی، تصمیمی فاجعه‌بار گرفت و وو زی‌شو، مشاور مورد اعتماد و سردار برجستهٔ خود، را به قتل رساند. افزون بر این، او درون باغ سلطنتی واقع بر دامنهٔ کوه لینگ‌یان، در حدود ۱۵ کیلومتری غرب سوژوو، کاخ گوان‌وا (به معنای «کاخ زنان زیبا») را بنا کرد. پس از این رویدادها، قدرت و نفوذ دولت وو به‌تدریج رو به افول گذاشت. سرانجام، در سال ۴۷۳ پیش از میلاد، پادشاه گوجیان فرصت را برای حمله‌ای قاطع به وو مغتنم شمرد و ارتش وو را به‌طور کامل شکست داد. پادشاه فوچای که از بی‌اعتنایی خود به اندرزهای وو زی‌شو عمیقاً پشیمان شده بود، دست به خودکشی زد.

در افسانه‌ها آمده است که پس از سقوط وو، فان لی (范蠡) از مقام وزارت کناره‌گیری کرد و همراه با شی شی بر قایقی ماهیگیری در آب‌های مه‌آلود دریاچه تایهو زندگی کرد و همچون پریانی افسانه‌ای در میان پهنه‌های مه‌آلود این دریاچه سرگردان شد؛ به‌گونه‌ای که دیگر هیچ‌کس آن دو را ندید. این روایت بر اساس اثر یوئه جویشو (؛ 越绝书) نوشتهٔ یوان کانگ است که در آن آمده است: «پس از نابودی وو، شی شی نزد فان لی بازگشت و به دریاچه تایهو رفت».^[۶] بااین‌حال، روایت دیگری که به موزی نسبت داده می‌شود، حاکی از آن است که شی شی بعدها بر اثر غرق‌شدن در رودخانه جان باخت.^[۷]

تأثیرگذاری

گفته می‌شود دریاچهٔ غرب در هانگژو تجسم شی شی است؛ ازاین‌رو آن را دریاچهٔ شی‌زی نیز می‌نامند. «شی‌زی» نام دیگری برای شی شی است و معنای آن «بانو شی» است. سو شی، شاعر نامدار دودمان سونگ، در شعر مشهور خود با عنوان نوشیدن در دریاچهٔ غرب در آفتاب و باران (飲湖上初晴後雨)، زیبایی دریاچهٔ غرب را با زیبایی شی شی مقایسه کرده است.

چند تن از شاعران نامدار دودمان تانگ نیز در اشعار خود به شی شی و داستان زندگی او پرداخته‌اند؛ از جمله لی بای و وانگ وی.

از شی شی در رمان سیر باختر به‌عنوان نمادی از ظرافت و زیبایی یاد شده است. داستان او همچنین در رمان «آوازی برای غرق کردن رودخانه‌ها» نوشتهٔ اَن لیانگ مورد اشاره قرار گرفته است.

از شی شی در یکی از چهار شاهکار ادبیات چین، یعنی رمان رؤیای تالار سرخ، یاد شده است. در این اثر، قهرمان داستان، لین دای‌یوی، از نظر چهره و اندام ظریف و نحیف، به شی شی تشبیه می‌شود. هر دو شخصیت، تصویر بانویی زیبارو با حضوری ظریف، شکننده و نحیف را در ذهن تداعی می‌کنند.

شی شی در اثر داستانیِ رزمیِ شمشیرِ دوشیزهٔ یوئه نوشتهٔ جین یونگ (لوئیس چا) نیز حضور دارد.

نام او همچنین الهام‌بخش نام امروزی نژاد شیتزو دانسته شده است. نام چینی این سگ به معنای «سگ شی شی» است، هرچند گفته شده نام انگلیسی آن از واژهٔ «شیر» گرفته شده است. بااین‌حال، عنوان «سگ شیر» در زبان چینی در واقع به نژاد پکینز اطلاق می‌شود.

از شی شی در اصطلاح چینی 情人眼里出西施 نیز یاد شده است که معنایی نزدیک به ضرب‌المثل «لیلی را به چشم مجنون باید دید» دارد. ترجمهٔ تحت‌اللفظی این عبارت چنین است: «در چشم عاشق، شی شی پدیدار می‌شود».^[۸]^[۹]

از زمانی که تصویر شی شی به آثار ادبی راه یافت، این شخصیت به‌طور پیوسته در نوشته‌های اهل ادب بازنمایی شده و در دوره‌های مختلف، جلوه‌های گوناگونی یافته است. تصویر او از «زیباترین زن جهان» در روایت‌های نخستین، به «زیباییِ مایهٔ تباهی» در دورهٔ سونگ و سپس به «قهرمان زن» در اواسط دورهٔ مینگ تحول پیدا کرده است. این دگرگونی در بازنمایی شی شی، هم مهر تحولات تاریخی و اجتماعی هر عصر را بر خود دارد و هم بازتابی از برداشت و تفسیر شخصی اهل ادب از این شخصیت است.^[۱۰]

زادگاه شی شی

شهرک تاریخی شی‌شی که در بخش جنوبی شهر ژوجی در استان ژجیانگ واقع شده است، یکی از بخش‌های مهم منطقهٔ دیدنی ملیِ رودخانهٔ روآن‌جیانگ به‌شمار می‌رود. این مکان همچنین در ردهٔ مناطق گردشگری ملی درجهٔ ۴A قرار دارد.

جاذبه‌های این منطقه شامل نوار گردشگری رودخانهٔ وانشا، منطقهٔ فرهنگی باستانی یو، تالار مشاهیر، مجموعهٔ تفریحی و اقامتی، معبد فان لی، تالار شی‌شی‌دیان، عمارت ژنگ دان، سکوی گویوئه، عمارت فِی‌جیان و نگارخانهٔ سنگ‌نوشته‌های پان‌شان است.

این جاذبه در ژوئن ۲۰۰۶ به‌عنوان پایگاه میراث شهری «افسانهٔ شی شی» تعیین شد و در سال ۲۰۱۰ نیز عنوان «منطقهٔ گردشگری میراث فرهنگی ناملموس ژجیانگ» را به خود اختصاص داد.^[۱۱]

با وجود اختلاف‌نظرهایی که دربارهٔ زادگاه شی شی وجود داشته است، در ۱۰ ژوئن ۲۰۰۶، هم‌زمان با نخستین روز میراث فرهنگی ناملموس چین، شورای دولتی چین نخستین فهرست میراث فرهنگی ناملموس این کشور را اعلام کرد و «افسانهٔ شی شی» در این فهرست جای گرفت. بدین‌ترتیب، به نظر می‌رسد مناقشهٔ دیرینه دربارهٔ اینکه زادگاه شی شی ژوجی بوده یا شائوشان، سرانجام به نفع ژوجی پایان یافته است.^[۱۲]

منابع

↑ "古代笔记中的西施归宿之争". Archived from the original on 2017-08-11. Retrieved 2012-01-29.
↑ "西施傳說 Legend of Xishi". china-ich (in English). Archived from the original on 2024-05-12. Retrieved 2024-05-12.
↑ 渔歌唱晚话西施 [Discussing Xi Shi with a Fishermen's Song at Eventide] (in Chinese). Archived from the original on 31 August 2021. Retrieved 16 May 2020 – via CNKI.
↑ "Xi Shi, the Fairest Beauty of Ancient China". archive.shine.cn. 2017-06-02. Archived from the original on 7 دسامبر 2021. Retrieved 2024-05-12.
↑ "Xishi". en.chinaculture.org. Archived from the original on 2024-05-12. Retrieved 2024-05-12.
↑ "西施的结局_三联生活周刊". old.lifeweek.com.cn. Retrieved 2024-05-12.
↑ "The Four Beauties - Shen Yun Performing Arts". www.shenyunperformingarts.org (in American English). Retrieved 2024-05-12.
↑ Culture, Purple. "Chinese Word: 情人眼里出西施 - Talking Chinese English Dictionary". Purple Culture (in English). Archived from the original on 23 August 2022. Retrieved 23 August 2022.
↑ "情人眼裡出西施 [Revised Mandarin Chinese Dictionary] - Idiom search - Ministry of Education 《Dictionary of Chinese Idioms》2020 [Advanced]". dict.idioms.moe.edu.tw.
↑ 吴, 雨宁 (2019-12-12). "中国传统文化在英语文学专业课程教学中的实践与思考——以"美国文学导论"课程为例". 教育研究. 2 (12). doi:10.32629/er.v2i12.2216. ISSN 2630-4686.
↑ "西施故里 - 搜狗百科". baike.sogou.com. Retrieved 2024-05-12.
↑ "CCTV.com-西施故里之争争出一片辉煌". discovery.cctv.com. Retrieved 2024-05-12.

[1] "古代笔记中的西施归宿之争". Archived from the original on 2017-08-11. Retrieved 2012-01-29.

[2] "西施傳說 Legend of Xishi". china-ich (in English). Archived from the original on 2024-05-12. Retrieved 2024-05-12.

[3] 渔歌唱晚话西施 [Discussing Xi Shi with a Fishermen's Song at Eventide] (in Chinese). Archived from the original on 31 August 2021. Retrieved 16 May 2020 – via CNKI.

[4] "Xi Shi, the Fairest Beauty of Ancient China". archive.shine.cn. 2017-06-02. Archived from the original on 7 دسامبر 2021. Retrieved 2024-05-12.

[5] "Xishi". en.chinaculture.org. Archived from the original on 2024-05-12. Retrieved 2024-05-12.

[6] "西施的结局_三联生活周刊". old.lifeweek.com.cn. Retrieved 2024-05-12.

[7] "The Four Beauties - Shen Yun Performing Arts". www.shenyunperformingarts.org (in American English). Retrieved 2024-05-12.

[8] Culture, Purple. "Chinese Word: 情人眼里出西施 - Talking Chinese English Dictionary". Purple Culture (in English). Archived from the original on 23 August 2022. Retrieved 23 August 2022.

[9] "情人眼裡出西施 [Revised Mandarin Chinese Dictionary] - Idiom search - Ministry of Education 《Dictionary of Chinese Idioms》2020 [Advanced]". dict.idioms.moe.edu.tw.

[10] 吴, 雨宁 (2019-12-12). "中国传统文化在英语文学专业课程教学中的实践与思考——以"美国文学导论"课程为例". 教育研究. 2 (12). doi:10.32629/er.v2i12.2216. ISSN 2630-4686.

[11] "西施故里 - 搜狗百科". baike.sogou.com. Retrieved 2024-05-12.

[12] "CCTV.com-西施故里之争争出一片辉煌". discovery.cctv.com. Retrieved 2024-05-12.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]