طاق نوک‌تیز
 | |
_-_%DB%B2.jpg) | |
| کاربری | |
|---|---|
| سبک | رومانسک |
| موارد استفاده در: | سقف؛ ورودی ساختمان؛ تیغه جدا کننده |
| مصالح رایج: | سنگ؛ آجر؛ بتون؛ خشت؛ |
| خاستگاه | بین‌النهرین |
| دوره ظهور | ساسانی؛ اويل معماری اسلامی |
| تکامل اصلی | معماری گوتیک |
| کارکرد سازه‌ای | تحمل بار عمودی |
| مزیت فنی | کاهش رانش جانبی |
| عنصر مکمل | پشت‌بند معلق |
| هندسه پایه | دو قوس متقاطع |
| ویژگی بصری: | صعودی / تیزگوشه |
| شاخصه فضایی: | افزایش ارتفاع / نورگیری |
| موارد استفاده (کاربردها) | |
| سازه اصلی: | گنبدها، ایوان‌ها |
| انتقال بار: | پل‌ها، کاروانسراها |
| تزئینات: | محراب‌ها، طاق‌نماها |
| ایران | سی و سه پل |
| آلمان | کلیسای سنت مارین لوبک |
طاق نوک‌تیز (به انگلیسی: pointed arch) یا طاق گوتیک[۱] طاقی است با تاج نوک‌تیز[۲] که دو ضلع منحنی آن در بالای طاق با زاویه‌ای نسبتاً تند به یکدیگر می‌رسند[۳]. این فرم که به عنوان طاق دو مرکزی[۴] نیز شناخته می‌شود، از تقاطع دو دایره به دست می‌آید. این عنصر معماری در معماری گوتیک اهمیت ویژه‌ای داشت. قدیمی‌ترین استفاده از طاق نوک‌تیز به نیپور[۵] در عصر برنز بازمی‌گردد. به‌عنوان یک ویژگی سازه‌ای، نخستین بار در معماری مسیحی شرقی، معماری بیزانسی[۶] و معماری ساسانی[۷] به کار رفت، اما در سده دوازدهم در فرانسه و انگلستان به‌عنوان عنصری سازه‌ای مهم، همراه با عناصر دیگر مانند طاق آجدار[۸] و بعدها تکیه‌گاه معلق[۹] مورد استفاده قرار گرفت. این عناصر امکان ساخت کلیساهای جامع، کاخ‌ها و دیگر بناها را با ارتفاعی بسیار بیشتر و پنجره‌های بزرگ‌تری که آن‌ها را پر از نور می‌کرد، فراهم آوردند[۱۰].
طاق‌های اولیه
طاق‌های ابتدایی با شکل نوک‌تیز در محوطه عصر برنز نیپور[۱۱] مربوط به پیش از ۲۷۰۰ پیش از میلاد کشف شده است. کاخ نینوا[۱۲] نیز دارای زهکش‌های طاق نوک‌تیز است، اما سنگ‌های اصلی کلید[۱۳] واقعی ندارند[۱۴]. نمونه‌های یونانی، روم پایانی و ساسانی بسیاری وجود دارد که بیشتر در ساختارهای اولیه کلیساها در سوریه و میان‌رودان[۱۵] یافت می‌شوند، اما همچنین در کارهای مهندسی مانند پل کاراماگارا[۱۶] بیزانسی با دهانه ۱۷ متری طاق نوک‌تیز، که "خاستگاه پیش از اسلام معماری نوک‌تیز را به یک ادعای غیرقابل انکار تبدیل می‌کند"[۱۷].
برجسته‌ترین نمونه بازمانده از طاق‌های نوک‌تیز پیش از اسلام، دو طاق نوک‌تیز قنات خیتروی-کونستانتیا[۱۸] در قبرس است که به سده هفتم میلادی بازمی‌گردد[۱۹].
طاق‌های نوک‌تیز – معماری اسلامی
طاق نوک‌تیز به ویژگی اولیه معماری در جهان اسلام تبدیل شد. این طاق در معماری اولیه اسلامی، از جمله در معماری اموی[۲۰] و معماری عباسی[۲۱] (اواخر سده هفتم تا نهم میلادی) ظاهر شد. پیشرفته‌ترین شکل طاق نوک‌تیز در معماری اسلامی، طاق چهار مرکزی[۲۲] بود که در معماری عباسیان پدیدار گشت. نمونه‌های اولیه شامل دروازه‌های قبه السلیبیه[۲۳]، یک غرفه هشت‌ضلعی، و کاخ قصر العاشق[۲۴]، هر دو در سامرا[۲۵] هستند که توسط خلفای عباسی در سده نهم برای پایتخت جدید خود ساخته شدند[۲۶]. این طاق بعداً در معماری فاطمی[۲۷] در مصر ظاهر شد و به ویژگی بارز معماری فرهنگ‌های ایرانی‌تبار[۲۸]، از جمله معماری ایرانی[۲۹]، معماری تیموری[۳۰]
منابع
- ↑ (به انگلیسی: Gothic arch)
- ↑ (به انگلیسی: pointed crown)
- ↑ Bechmann, Roland (2017). Les Racines des Cathédrales (in French). Payot. ISBN 978-2-228-90651-7. p. 322.
- ↑ (به انگلیسی: two-centred arch)
- ↑ (به انگلیسی: Nippur)
- ↑ (به انگلیسی: Byzantine architecture)
- ↑ (به انگلیسی: Sasanian architecture)
- ↑ (به انگلیسی: rib vault)
- ↑ (به انگلیسی: flying buttress)
- ↑ Mignon, Olivier (2015). Architecture des Cathédrales Gothiques (in French). Éditions Ouest-France. ISBN 978-2-7373-6535-5. p. 10.
- ↑ (به انگلیسی: Nippur)
- ↑ (به انگلیسی: palace of Nineveh)
- ↑ (به انگلیسی: keystone)
- ↑ «The Project Gutenberg eBook of Mesopotamian Archæology, by Percy S. P. Handcock». www.gutenberg.org. دریافت‌شده در ۲۰۲۶-۰۳-۱۲.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ (به انگلیسی: Mesopotamia)
- ↑ (به انگلیسی: Karamagara Bridge)
- ↑ Warren, John (1991). "Creswell's Use of the Theory of Dating by the Acuteness of the Pointed Arches in Early Muslim Architecture". Muqarnas. 8: 59–65. doi:10.2307/1523154. ISSN 0732-2992.
- ↑ (به انگلیسی: Chytroi-Constantia Aqueduct)
- ↑ Warren, John (1991). "Creswell's Use of the Theory of Dating by the Acuteness of the Pointed Arches in Early Muslim Architecture". Muqarnas. 8: 59–65. doi:10.2307/1523154. ISSN 0732-2992.
- ↑ (به انگلیسی: Umayyad architecture)
- ↑ (به انگلیسی: Abbasid architecture)
- ↑ (به انگلیسی: four-centred arch)
- ↑ (به انگلیسی: Qubbat al-Sulaiybiyya)
- ↑ (به انگلیسی: Qasr al-'Ashiq)
- ↑ (به انگلیسی: Samarra)
- ↑ Petersen, Andrew (2002). Dictionary of Islamic Architecture. London: Routledge. ISBN 9780203203873., p. 10.
- ↑ (به انگلیسی: Fatimid architecture)
- ↑ (به انگلیسی: Persianate cultures)
- ↑ The Grove Encyclopedia of Islamic Art and Architecture. Vol. 1. Oxford University Press. p. 100. ISBN 9780195309911.
- ↑ (به انگلیسی: Timurid Empire)
- طاق و قوس
- معماری گوتیک