ظلالله
ظلالله یا سایهٔ خدا عنوانی با منشأ پیشااسلامی بود که توسط برخی فرمانروایان مسلمان، بهویژه در ایران، به کار میرفت.[۱][۲]
ایرانیان باستان به مفهوم پادشاهی الهی باور داشتند. در دوران هخامنشی (۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد) و ساسانی (۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی)، تنها فردی که از فر ایزدی برخوردار بود، حق فرمانروایی داشت.[۱] پس از ورود اسلام به ایران، مسلمانان این اندیشه را در نظام حکومتی خود جذب کردند.[۲]
آموزهٔ امامت در دورهای که تشیع بهوسیلهٔ دودمان صفوی (۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ میلادی) به دین رسمی ایران تبدیل شد، نقش مهمی در تثبیت پادشاهی الهی ایفا کرد. بنیانگذار این دودمان، شاه اسماعیل یکم (حکومت: ۱۵۰۱ تا ۱۵۲۴ میلادی)، بهعنوان جانشین امام غایب مهدی شناخته میشد. نخستین پادشاهان صفوی توانستند با بهرهگیری از مفاهیم مهدویت و امامت، ادعای الوهیت و تجسّد را مطرح کنند، بیآنکه با مخالفت جدی الهیاتی روبهرو شوند؛ هرچند آموزهٔ توحید در اسلام هرگونه ادعای الوهیت یا تجسّد را منع میکند.[۱]
هرچند سلطنت در دورهٔ پهلوی (۱۹۲۵ تا ۱۹۷۹) جنبهای سکولارتر یافت، رضاشاه و محمدرضاشاه هر دو برای تقویت اقتدار خود از مفهوم پادشاهی الهی بهره گرفتند. محمدرضاشاه بر این باور بود که بدون پشتوانهٔ سنتیِ الهی، سلطنت فرو خواهد ریخت. افزون بر این، او اعتقاد داشت جامعهٔ ایرانی چنان با نهاد پادشاهی پیوند خورده است که تخت سلطنت هرگز خالی نخواهد ماند.[۱]
پانویس
منابع
- Dorraj, Manochehr; Mabrook, Ali (2009). "Shadow of God". In John L. Esposito (ed.). The Oxford Encyclopedia of the Islamic World. Oxford University Press.
- Esposito, John L. (2004). "Shadow of God". The Islamic World: Past and Present. Oxford University Press.