عبدالرحمن بسطامی

عبدالرحمن بسطامی
زادهٔ۱ ژانویهٔ ۱۳۸۰
انطاکیه
درگذشتتاریخ ورودی نامعتبر است
بورسا

عبدالرحمن بن محمد بسطامی؛ حدود ۱۳۸۰–حدود ۱۴۵۵) از چهره‌های برجستهٔ فکری جهان امپراتوری عثمانی در اوایل سدهٔ پانزدهم میلادی بود. او در حدود سال ۱۳۸۰ در انطاکیه زاده شد و حدود سال ۱۴۵۵ درگذشت.[۱] بسطامی در قاهره تحصیل کرد و سپس به بورسا رفت و در آنجا از حمایت سلطان مراد دوم برخوردار شد. نسبت «بسطامی» او به صوفی ایرانی بایزید بسطامی (درگذشتهٔ ۸۷۵ میلادی) بازمی‌گردد.[۲]

بسطامی که آثار خود را منحصراً به زبان عربی می‌نوشت، نویسندهٔ شمار بسیار زیادی رساله در زمینه‌هایی چون ادبیات، تصوف، پزشکی، تاریخ و علوم خفیه بود. آثار او تاکنون نسبتاً کم بررسی شده‌اند و شناسایی دقیق نوشته‌هایش به دلایلی چون وجود نسخه‌های متعدد از یک اثر ــ که برخی از آنها را خود مؤلف بازنویسی کرده بود ــ اختلاف عنوان‌ها در نسخه‌های خطی باقی‌مانده و استخراج بخش‌هایی از آثار برای تشکیل رساله‌های مستقل یا مجموعه‌های گوناگون، دشوار است.

بسطامی به‌شکل گسترده از آثار احمد بن علی بونی بهره می‌گرفت و گاه آثار این دو نویسنده با یکدیگر اشتباه شده‌اند. نمونه‌ای از این مسئله در مجموعه‌ای از دعاها و افسون‌ها در «مجموعهٔ بیجاپور» هند دیده می‌شود که اثری با عنوان شمس الآفاق فی علم الحروف و الأوفاق («آفتاب افق‌ها در دانش حروف و اوفاق») را در بر دارد.[۳]

آثار

نسخه‌های خطی

فهرستی از نسخه‌های خطی آثار بسطامی از سوی دانشگاه سنت اندروز در چارچوب پروژهٔ «اسلامی‌شدن آناتولی»، به سرپرستی اندرو پیکاک و با پشتیبانی مالی شورای پژوهش اروپا، گردآوری شده است.[۴]

  • الدرة اللامعة فی الأدویة الجامعة («گوهر درخشان در داروهای جامع»)
  • درة عقد النحر فی أسرار حزب البحر («گوهر گردنبند در رازهای حزب‌البحر»)
  • درة النکت فی رؤیة النبی («گوهر نکته‌ها در دیدار پیامبر»)
  • درة من ظهر بالغرائب وأتى من فتوحاته بالعجائب («گوهر کسی که با شگفتی‌ها آشکار شد و از گشایش‌های خود عجایب آورد»)
  • درة تاج الرسائل وغرة منهاج الوسائل («گوهر تاج رساله‌ها و درخشش راه وسایل»)
  • غرة الفوائد ودرة الفرائد («درخشش سودها و گوهر یگانه‌ها»)
  • جنة الأشباح وتریاق الأرواح («بهشت پیکرها و پادزهر ارواح»)؛ ظاهراً گزیده‌ای از الأدعیة المنتخبة
  • کشف الأسرار الربانیة فی شرح اللمعة النورانیة («آشکارسازی رازهای ربانی در شرح درخشش نورانی»)، شرحی بر اللمعة النورانیة («درخشش نورانی») اثر احمد بن علی بونی
  • خرائد الملوک فی فرائض السلوک («دوشیزگان شاهان در واجبات سلوک»)
  • کتاب الرحمة فی الطب والحکمة («کتاب رحمت در پزشکی و حکمت»)
  • لوامع أنوار القلوب وجوامع أسرار الغیوب («درخشش‌های نور دل‌ها و مجموعهٔ رازهای غیب»)
  • لمعة نورانیة ولمحة روحانیة («درخششی نورانی و جلوه‌ای روحانی»)؛ گزیده‌ای از الأدعیة المنتخبة
  • مفاتیح أبواب الرشاد ومصابیح أسباب الرشاد («کلیدهای درهای هدایت و چراغ‌های اسباب هدایت»)
  • مفاتیح الأسرار ومصابیح الأکوار («کلیدهای رازها و چراغ‌های ادوار»)
  • مناهج التوسل فی مباهج الترسل («راه‌های توسل در زیبایی‌های نگارش»)
  • مفتاح الجفر الجامع («کلید جفر جامع»)
  • مختصر الشرف المخلد فی بیان فضل من اسمه أحمد («خلاصهٔ شرف جاودان در بیان فضیلت کسی که نامش احمد است»)
  • نظم السلوک فی مسامرة الملوک («سامان سلوک در هم‌نشینی با شاهان»)
  • رسالة فی فضیلة الذکر وسلسلة النقشبندیة («رساله‌ای در فضیلت ذکر و سلسلهٔ نقشبندیه»)
  • شمس الآفاق فی علم الحروف والأوفاق («آفتاب افق‌ها در دانش حروف و اوفاق»)
  • سر الجمال («راز زیبایی»)
  • وصف الدواء فی کشف آفات الوباء («توصیف درمان برای رفع آفات وبا»)؛ رساله‌ای دربارهٔ چگونگی دوری از طاعون
  • الأدعیة المنتخبة فی الأدویة المجربة («دعاهای برگزیده در درمان‌های آزموده»)
  • الدرة الفاخرة («گوهر فاخر»)
  • الفوائد السنیة («فایده‌های والا»)
  • الفوائح المسکیة فی الفواتح المکیة («رایحه‌های مشکین در گشایش‌های مکی»)
  • اللطائف الأورجیة والنفحات الأرحیة
  • السر الخفی المخزون والدر العلی المکنون («راز پنهان نهفته و گوهر بلند پوشیده»)
  • الجفر الجامع والسر اللامع («جفر جامع و راز درخشان»)
  • اللطیفة الثالثة فی حاضرة عقد العصر فی أسرار حزب البحر («لطیفهٔ سوم در رازهای حزب‌البحر»)
  • السفر الصریح فی سفر السریح
  • العقد المنظوم («گردنبند منظوم»)
  • العدة لکل بأس وشدة («آمادگی برای هر سختی و گرفتاری»)
  • حمى العارفین فی أسرار أسماء الأربعین («پناه عارفان در رازهای چهل نام»)
  • صیحة البوم فی حوادث الروم («فریاد جغد دربارهٔ رویدادهای روم»)

جایگاه فکری

بسطامی از شخصیت‌های مهم در انتقال و گسترش علم حروف و دیگر شاخه‌های علوم باطنی در محیط فکری عثمانی سدهٔ پانزدهم بود. او در بسیاری از نوشته‌های خود از سنت احمد بن علی بونی بهره گرفت و شماری از آثارش به شرح یا گسترش نوشته‌های منسوب به بونی اختصاص داشت.

آثار بسطامی نشان‌دهندهٔ پیوند میان تصوف، علم حروف، جفر، پیشگویی، پزشکی و دانش‌های تاریخی در محافل فکری نخستین دورهٔ عثمانی است. پژوهشگران جدید از او به‌عنوان یکی از چهره‌های مهم در انتقال سنت‌های علوم خفیه از جهان عرب و ایران به محیط عثمانی یاد کرده‌اند.

منابع

  1. ↑ University of St. Andrews, "Bisṭāmī, ʻAbd al-Raḥmān ibn Muḥammad," in The Islamisation of Anatolia, online resource at: https://arts.st-andrews.ac.uk/anatolia/data/documents/auth/lccn:nr93001806.
  2. ↑ Geoffroy, Eric (2010). "Bisṭāmī, ʿAbd al-Raḥmān". In Fleet, Kate; Krämer, Gudrun; Matringe, Denis; Nawas, John; Rowson, Everett (eds.). Encyclopaedia of Islam, THREE. Brill Online. doi:10.1163/1573-3912_ei3_COM_23721. ISSN 1873-9830.
  3. ↑ Otto Loth, A Catalogue of the Arabic Manuscripts in the Library of the India Office (London, 1877), vol. I, accessible online in https://www.archive.org, digital entry: Prayers and Charms [IO Bijapur 423] Anthology including شمس الآفاق فی علم الحروف و اوفاق https://doi.org/10.5281/zenodo.4750406
  4. ↑ Islamisation of Anatolia, online at: https://www.islam-anatolia.ac.uk/

برای مطالعهٔ بیشتر

  • Algar, Hamid. "Besṭāmi." Encyclopaedia Iranica.
  • Brockelmann, Carl. Geschichte der arabischen Litteratur. Leiden: Brill, 1902, pp. 232–233, 324.
  • Fazlıoğlu, İhsan. "İlk Dönem Osmanlı İlim ve Kültür Hayatında İhvânu’s-Safâ ve Abdurrahmân Bistâmî." Dîvân İlmî Araştırmalar Dergisi. 1996/2: 229–240.
  • Fleischer, Cornell H. "Seer to the Sultan: Haydar-i Remmal and Sultan Süleyman." In Cultural Horizons: A Festschrift in Honor of Talat Halman. Istanbul and Syracuse, 2001, pp. 290–299.
  • Fleischer, Cornell H. "Ancient Wisdoms and New Sciences: Prophecies at the Ottoman Court in the Fifteenth and Early Sixteenth Centuries." In Falnama: The Book of Omens. Washington, DC, 2009, pp. 232–243.
  • Gril, Denis. "L’énigme de la Shajara al-nu‘māniyya fī l-dawla al-‘uthmāniyya, attribuée à Ibn ‘Arabī." Paris, 1999, pp. 133–151.
  • Gril, Denis. "Ésotérisme contre hérésie: ‘Abd al-Rahmān al-Bistāmī, un représentant de la science des lettres à Bursa dans la première moitié du XVe siècle." In Syncrétismes et hérésies dans l’Orient seldjoukide et ottoman. 2005, pp. 183–195.
  • Koushki, Melvin. The Quest for a Universal Science: The Occult Philosophy of Ṣāʾin al-Dīn Turka Iṣfahānī (1369–1432) and Intellectual Millenarianism in Early Timurid Iran. PhD dissertation, Yale University, 2012.
  • Smith, M. "al-Bistami, ‘Abd al-Rahman." Encyclopaedia of Islam, 2nd ed.
  • Taşköprülü-zade. al-Shaqā’iq al-Nu‘māniyya fī ‘Ulamā’ al-Dawla al-‘Uthmāniyya. Edited by Ahmed Subhi Furat. Istanbul, 1985, pp. 46–47.
  • Çağrıcı, Mustafa. "Bistami, Abdurrahman b. Muhammed." Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, vol. 6, pp. 218–219.

پیوند به بیرون


منابع

This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.