عبدس
عبدس
عبدس 'Ibdis | |
|---|---|
| ریشه‌شناسی: نام شخصی[۱] | |
.jpg) نقشه دهه ۱۸۷۰ .jpg) نقشه دهه ۱۹۴۰.jpg) نقشه معاصر .jpg) نقشه دهه ۱۹۴۰ با پوشش معاصرمجموعهای از نقشه‌های تاریخی پیرامون عبدس (روی دکمه‌ها کلیک کنید) | |
  عبدس جایگاه در قیمومت بریتانیا بر فلسطین | |
| مختصات: ۳۱°۴۰′۳۹″ شمالی ۳۴°۴۱′۵۵″ شرقی / ۳۱٫۶۷۷۵۰°شمالی ۳۴٫۶۹۸۶۱°شرقی | |
| شبکه فلسطین | ۱۲۱/۱۲۰ |
| واحد جغرافیایی‌ـسیاسی | قیمومت بریتانیا بر فلسطین |
| بخش | غزه |
| تاریخ تخلیه جمعیت | ۸–۹ ژوئیه ۱۹۴۸[۲] |
| مساحت | |
| • کل | ۴٬۵۹۳ دونوم (۴٫۵۹۳ کیلومتر مربع یا ۱٫۷۷۳ مایل مربع) |
| جمعیت (۱۹۴۵) | |
| • کل | ۵۴۰[۴][۳] |
| علت تخلیه جمعیت | حمله نظامی نیروهای یه‌شو |
عبدس (به عربی: عبدس، به عبری: עיבדיס) روستایی فلسطینی در بخش غزه بود که در فاصلهٔ نزدیک به ۳۰ کیلومتری شمال شرقی شهر غزه قرار داشت. این روستا بر زمینی هموار در جلگهٔ ساحلی و در ارتفاع ۷۵ متری از سطح دریا واقع شده بود و از سوی شرقی با وادی‌ای هم‌نام محدود می‌شد. در سال ۱۹۴۵ جمعیت عبدس ۵۴۰ نفر و مساحت زمین‌هایش ۴٬۵۹۳ دونوم بود که ۱۸ دونوم آن را بافت مسکونی تشکیل می‌داد.
عبدس بر ویرانه‌های روستای کنعانی «حداشه» بنا شده بود و آثار باستانی گوناگونی از دوره‌های رومی و بیزانسی در آن یافت شده‌است. این روستا در جریان جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و در پی حملهٔ تیپ ۸۴ گیواتی در ۸ تا ۹ ژوئیه ۱۹۴۸ تخلیه و ویران شد.
پیشینه
گورهایی متعلق به سده‌های ششم و هفتم میلادی و سفال‌های بیزانسی در این مکان یافت شده‌است.[۵] بر پایهٔ منبع عربی، ساکنان در جریان بازسازی زمین‌های کشاورزی در حدود سال ۱۹۳۸ در شمال غربی روستا گورهای باستانی را کشف کردند که درون آن‌ها اسکلت‌هایی با جمجمه‌های بزرگ و چراغ‌های روغنی (سراج) یافت شد.[۶]
اسناد صلیبی سدهٔ دوازدهم میلادی که به موقوفات و اسناد زمین کلیسای لاتین مربوط می‌شوند، از سکونتگاهی در این روستا با نام «هبده» (Hebde) یاد کرده‌اند. عبدس در سده پانزدهم میلادی نیز مسکونی بود و در اسناد مملوکی به عنوان وقف ثبت شده‌است.[۷]
دورهٔ عثمانی
بر پایهٔ دفتر مالیاتی سال ۱۵۹۶ عثمانی، عبدس روستایی در ناحیهٔ (نَهیه) غزه از سنجق غزه بود و ۳۵ خانوار با جمعیتی برآوردی نزدیک به ۱۹۳ نفر داشت که همگی مسلمان بودند. ساکنان مالیات ثابتی به نرخ ۳۳٫۳ درصد بر فراورده‌های گوناگون از جمله گندم، جو، کنجد، میوه، تاکستان، کندوهای عسل و بز می‌پرداختند؛ مجموع مالیات ۸٬۱۰۰ آقچه بود و نیمی از درآمد به وقف تعلق می‌گرفت.[۸]
در سال ۱۸۳۸ ادوارد رابینسون از این روستا با نام «عبدس» ('Abdis) به عنوان روستایی در ناحیهٔ غزه یاد کرده‌است.[۹]
آلبرت زوکین بر پایهٔ فهرست رسمی روستاهای عثمانی در حدود ۱۸۷۰ دریافت که عبدس ۱۲ خانه و ۵۳ نفر جمعیت داشت؛ هرچند شمارش جمعیت تنها مردان را دربرمی‌گرفت.[۱۰] مارتین هارتمان نیز ۱۵ خانه برای «عبدس» ثبت کرده‌است.[۱۱]
در سال ۱۸۸۲ گزارش «بررسی فلسطین غربی» از سوی صندوق اکتشاف فلسطین عبدس را روستایی با اندازهٔ متوسط توصیف کرد که بر زمینی باز قرار داشت.[۱۲]
دورهٔ قیمومت بریتانیا
در دورهٔ قیمومت بریتانیا، خانه‌های روستا از خشت خام ساخته شده بودند و کوچه‌های باریکی آن‌ها را از یکدیگر جدا می‌کرد. در اواخر دورهٔ قیمومت، خانه‌های نوسازی در امتداد دو جاده‌ای که عبدس را به مجدل و جادهٔ یافا پیوند می‌داد بنا شدند. جامعهٔ مسلمان روستا آب آشامیدنی را از چاهی به عمق ۵۵ متر تأمین می‌کرد. با این حال، چون شمار چاه‌های حفرشده اندک بود، ساکنان برای کشاورزی عمدتاً به بارش باران وابسته بودند. عبدس در منطقهٔ غزه به کیفیت غلات خود شامل گندم، جو و سورگوم شهرت داشت. در دوره‌های پایانی، درختان میوه از جمله انگور، زردآلو و پرتقال نیز کاشته شدند.[۱۳]
بر پایهٔ سرشماری ۱۹۲۲ که مقامات بریتانیایی انجام دادند، جمعیت عبدس ۳۱۹ نفر و همگی مسلمان بودند.[۱۴] این رقم در سرشماری ۱۹۳۱ به ۴۲۵ نفر در ۶۲ خانه افزایش یافت که باز هم همگی مسلمان بودند.[۱۵]
بر پایهٔ آمار سال ۱۹۴۵ جمعیت عبدس ۵۴۰ نفر بود که همگی مسلمان بودند.[۴] مساحت کل زمین‌ها ۴٬۵۹۳ دونوم بود[۳] که از این میان ۱۴۹ دونوم به باغ‌ها و زمین‌های آبی و ۴٬۳۰۷ دونوم به کشت غلات اختصاص داشت[۱۶] و ۱۸ دونوم بافت مسکونی بود.[۱۷]
آموزش
برخی از ساکنان عبدس به آموزش اهمیت می‌دادند و مکتب‌خانه‌ای (کُتّاب) در حارهٔ شرقی نزدیک چاه برپا کرده بودند. آموزگار آن شیخ مصطفی از سوافیر بود که قرآن و حساب را در برابر مقداری غله از خانوادهٔ هر دانش‌آموز تدریس می‌کرد. پس از سال ۱۹۴۴ دانش‌آموزان عبدس در مدرسهٔ ابتدایی عراق سویدان که در سال ۱۹۴۲ ساخته شده بود با دانش‌آموزان بیت عفا مشترکاً درس می‌خواندند و شمار کل دانش‌آموزان سه روستا در اواخر دههٔ ۱۹۴۰ به ۱۰۴ نفر می‌رسید.[۱۸]
جنگ ۱۹۴۸ و پیامدها
روزنامهٔ فلسطینی «فلسطین» در اواسط فوریهٔ ۱۹۴۸ گزارش داد که نیروهای اسرائیلی عصر ۱۷ فوریه با سه خودروی بزرگ به عبدس رسیدند. شبه‌نظامیان محلی با آنان درگیر شدند و نبرد بیش از یک ساعت ادامه یافت تا مهاجمان به سوی نگبا عقب نشستند. بر پایهٔ این گزارش هیچ‌یک از ساکنان آسیب ندید.[۱۹]
در ۸ ژوئیه ۱۹۴۸ و همزمان با پایان یافتن نخستین آتش‌بس جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل، تیپ ۸۴ گیواتی در جبههٔ جنوبی به پیشروی پرداخت تا با نیروهای اسرائیلی در نقب ارتباط برقرار کند. گرچه در این مأموریت موفق نشدند، روستاهای بسیاری از جمله عبدس را تصرف کردند. گردان سوم تیپ شبانه به روستا حمله برد و «نبردی طولانی» با دو گروهان از ارتش مصر درگرفت. بر پایهٔ اسناد هاگانا، اسرائیلی‌ها «تا ساعات بامدادی پاکسازی موضع را به پایان نرساندند». روشن نیست که ساکنان عبدس در آن هنگام اخراج شدند یا نه، اما هاگانا مدعی شد تجهیزات نظامی از مصری‌ها به دست آمد.[۱۳]
نیروهای مصری در ۱۰ ژوئیه تلاش کردند روستا را بازپس گیرند اما پس از تحمل «تلفات سنگین» ناکام ماندند. بر پایهٔ ادعای هاگانا، پیروزی دوم اسرائیل در عبدس نقطهٔ عطفی در پیشروی تیپ گیواتی بود؛ چرا که از آن پس نیروهای تیپ تا پایان جنگ از هیچ موضعی عقب‌نشینی نکردند. تلاش دیگری نیز در ۱۲ ژوئیه برای بازپس‌گیری روستا صورت گرفت که ناموفق بود. جمال عبدالناصر که در آن زمان افسر جوانی در این جبهه بود، بعدها نوشت: «در نخستین روز آتش‌بس، دشمن [نیروهای اسرائیلی] به روستای عربی عبدس که در خطوط ما نفوذ کرده بود حمله آورد».[۱۳]
پس از جنگ، این منطقه به کشور اسرائیل ملحق شد. شهرک مرکز شاپیرا در سال ۱۹۴۸ در نزدیکی آنجا تأسیس شد و بخشی از زمین‌های اطراف محل روستا را زیر کشت برد، هرچند تا سال ۱۹۹۲ بر روی زمین‌های خود عبدس قرار نداشت.[۱۳]
جستارهای وابسته
- جاهای خالی از سکنه فلسطینی در اسرائیل
منابع
- ↑ Palmer, 1881, p. 267
- ↑ Morris, 2004, p. xix, village #288. Also gives cause of depopulation
- 1 2 3 Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 45
- 1 2 Government of Palestine, Department of Statistics, 1945, p. 31
- ↑ Dauphin, 1998, p. 872
- ↑ «عبدس». ویکی‌پدیای عربی. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Marom, Roy; Taxel, Itamar (۲۰۲۳). «Ḥamāma: The historical geography of settlement continuity and change in Majdal 'Asqalan's hinterland, ۱۲۷۰–۱۷۵۰ CE». Journal of Historical Geography. ۸۲: ۴۹–۶۵. doi:10.1016/j.jhg.2023.08.003.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) نگهداری یادکرد:نام‌های متعدد:فهرست نویسندگان (رده) - ↑ Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p. 149. Quoted in Khalidi, 1992, p. 105
- ↑ Robinson and Smith, 1841, vol. 3, 2nd appendix, p. 119
- ↑ Socin, 1879, p. 142
- ↑ Hartmann, 1883, p. 133
- ↑ Conder and Kitchener, 1882, SWP II, p. 409
- 1 2 3 4 Khalidi, 1992, pp. 104–105.
- ↑ Barron, 1923, Table V, Sub-district of Gaza, p. 9
- ↑ Mills, 1932, p. 4.
- ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 87
- ↑ Government of Palestine, Department of Statistics. Village Statistics, April, 1945. Quoted in Hadawi, 1970, p. 137
- ↑ «عبدس – بخش المدرسة». ویکی‌پدیای عربی. دریافت‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Filastin, 19 مارس 1948, cited in Khalidi, 1992, p. 105
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ibdis». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «عبدس». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Ibdis». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای اندونزیایی ، بازبینی‌شده در ۲۴ مارس ۲۰۲۶.
کتاب‌شناسی
- Barron, J.B., ed. (1923). Palestine: Report and General Abstracts of the Census of 1922. Government of Palestine.
- Conder, C.R.; Kitchener, H. H. (1882). The Survey of Western Palestine: Memoirs of the Topography, Orography, Hydrography, and Archaeology. Vol. 2. London: Committee of the Palestine Exploration Fund.
- Dauphin, C. (1998). La Palestine byzantine, Peuplement et Populations. BAR International Series 726 (in French). Vol. III: Catalogue. Oxford: Archeopress. ISBN 0-86054-905-4.
- Government of Palestine, Department of Statistics (1945). Village Statistics, April, 1945.
- Hadawi, S. (1970). Village Statistics of 1945: A Classification of Land and Area ownership in Palestine. Palestine Liberation Organization Research Center.
- Hartmann, M. (1883). "Die Ortschaftenliste des Liwa Jerusalem in dem türkischen Staatskalender für Syrien auf das Jahr 1288 der Flucht (1871)". Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. 6: 102–149.
- Hütteroth, W. -D.; Abdulfattah, K. (1977). Historical Geography of Palestine, Transjordan and Southern Syria in the Late 16th Century. Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Germany: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft. ISBN 3-920405-41-2.
- Khalidi, W. (1992). All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in 1948. Washington D.C.: Institute for Palestine Studies. ISBN 0-88728-224-5.
- Mills, E., ed. (1932). Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Jerusalem: Government of Palestine.
- Morris, B. (2004). The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-00967-6.
- Palmer, E.H. (1881). The Survey of Western Palestine: Arabic and English Name Lists Collected During the Survey by Lieutenants Conder and Kitchener, R. E. Transliterated and Explained by E.H. Palmer. Committee of the Palestine Exploration Fund.
- Robinson, E.; Smith, E. (1841). Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838. Vol. 3. Boston: Crocker & Brewster.
- Socin, A. (1879). "Alphabetisches Verzeichniss von Ortschaften des Paschalik Jerusalem". Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins. 2: 135–163.
پیوند به بیرون
- عبدس در وبگاه Palestine Remembered
- عبدس در وبگاه ذاکرات
- عبدس در مرکز فرهنگی خلیل سکاکینی
الگو:روستاهای عربی فلسطینی تخلیه‌شده در جنگ ۱۹۴۸
- شهرها و روستاهای خالی از سکنه شده در جریان جنگ ۱۹۴۹–۱۹۴۷ فلسطین