عشره مبشره

عَشرَه مُبَشَّره (عربی: العشرة المبشرون بالجنة‎؛ دَه بشارت داده شده به بهشت)؛ ده تن از نخستین مسلمانان بودند که بر اساس روایت اهل سنت، محمد پیامبر اسلام (ح. ۵۷۰–۶۳۲) به آنها وعده بهشت داده است. نام آنها در حدیثی که عبدالرحمن بن عوف و سعید بن زید از محمد پیامبر اسلام روایت کرده‌اند،^[۱][۲] آمده است:

ابوبکر در بهشت است، عمر در بهشت است، عثمان در بهشت است، علی در بهشت است، طلحه در بهشت است، زبیر در بهشت است، عبدالرحمن در بهشت است، سعد در بهشت است، سعید در بهشت است و ابوعبیده در بهشت است.

— محمد پیامبر اسلام

به جز عشره مبشره در میان صحابه، کسانی بودند که به بهشت به آنان بشارت داده شده است، مانند خدیجه بنت خویلد، عبدالله بن سلام و عکاشة بن محصن. با این حال، اصطلاح «عشره مبشره» به این دلیل مشهور شد که بشارت آنها در یک حدیث آمده است.

اسناد حدیث عشره مبشره در کتب حدیث اهل‌سنت متعدد است و برجسته‌ترین اسناد حدیث عبارتند از:^[۲۵]

• روایت ابوداوود سلیمان در سنن ابوداود:
  • از حفص بن عمر نمری، از حر بن سیاح، از عبدالرحمن بن اخنس، که او در مسجد بود که مردی از علی یاد کرد، پس سعید بن زید برخاست و حدیث را بیان کرد.
  • از ابوکامل، از عبدالواحد بن زیاد، از صدقه بن مثنی نخعی، از جدش ریاح بن حارث، سپس داستانی را ذکر کرد که در آن سعید بن زید حدیث را بیان کرده بود.
• محمد ترمذی از حدیث صالح بن مسمار مروزی، از ابن ابی‌فدیک، از موسی بن یعقوب، از عمر بن سعید، از عبدالرحمن بن حمید، از پدرش روایت کرده است که سعید بن زید این حدیث را در جمعی برای او روایت کرد.
• احمد نسائی آن را در سنن نسایی خود از روایت محمد بن آبان، از محمد بن اسماعیل بن ابی‌فدیک روایت کرده است، سپس همان سند را که ترمذی ذکر کرده است، ذکر کرده است.
• ابن ماجه در سنن ابن ماجه خود، باب «فضایل اصحاب رسول‌الله، بخش «فضایل عشره» روایت کرده است.
• روایت شده توسط احمد بن حنبل در مسند احمد بن حنبل: مسند عشره مبشره، مسند بقیه عشره مبشره، مسند سعید بن زید، حدیث شماره ۱۵۸۷.
• روایت ابن حبان:
  • از ابوخلیفه، از الهودی (حفص بن عمر)، از شعبه بن حجاج، از حر بن سیاح. سپس همین سند را از طریق ابوداوود سلیمان ذکر کرده است.
  • از محمد بن اسحاق بن ابراهیم، موکل ثقیف، از قتیبه بن سعید، از عبدالعزیز بن محمد، از عبدالرحمن بن حمید بن عبدالرحمن، از پدرش، از عبدالرحمن بن عوف، با همین سند. همچنین از ابوعبیده بن جراح نام برده شده است.
• روایت حاکم نیشابوری در المستدرک علی الصحیحین:
  • از حدیث ابوبکر بن اسحاق، از علی بن عبدالعزیز و محمد بن غالب، از ابو حذیفه، و دعلج بن احمد سجزی در بغداد، از عبدالعزیز بن معاویه بصری، از ابو حذیفه، از سفیان، از منصور، از هلال بن یساف، از عبدالله بن ضلیم، از سعید بن زید، با این سند. همچنین از عبدالله بن مسعود با آن ده نفر نام برده شده است.
  • از سند ابو علی حافظ، از ابراهیم بن ضحیم دمشقی، از پدرش، از ابن ابی فدیک.
• ابن ابی‌عاصم در کتاب «الأحد و المثانی» از خلیفه بن خیاط، از قتیبه بن سعید، از عبدالعزیز بن محمد، از عبدالرحمن، از پدرش عبدالرحمن بن عوف روایت کرده است. همچنین از ابوعبیده بن جراح نام برده شده است.
• ابویعلی از زهیر بن معاویه، از قتیبه بن سعید روایت کرده است.
• بزار از حمزه بن عون مسعودی، از محمد بن قاسم اسدی، از سفیان، شریک و ابن عیاش، از عاصم، از زر بن حبیش، از علی، با این سند روایت کرده است.

اهل سنت ثابت می‌کنند که محمد به بسیاری از صحابه، غیر از عشره مبشره، بشارت بهشت داده است. او به افراد به نام و به همه گروه‌ها بشارت داده است. افرادی مانند خدیجه بنت خویلد، عبدالله بن سلام، عکاشة بن محصن، ثابت بن قیس، عبدالله بن مسعود، حسن، حسین و دیگران که نامشان ذکر نشده است.^{[۲۶][۲۷][۲۸]} چنان‌که در حدیث آمده است: «یک عرب نزد محمد آمد و گفت: «عملی را به من نشان دهید که اگر آن را انجام دهم، وارد بهشت شوم». محمد گفت: «خدا را بپرستید و چیزی را با او شریک قرار ندهید، نماز فرض را برپا دارید، زکات واجب را بپردازید و ماه رمضان را روزه بگیرید». مرد عرب گفت: «سوگند به کسی که جانم در دست اوست، بیش از این انجام نمی‌دهم». وقتی مرد عرب از محمد روی برگرداند، محمد گفت: «هر کس دوست دارد به مردی از اهل بهشت نگاه کند، به این شخص نگاه کند.»^[۲۹] این گروه‌ها مانند اصحاب بیعت رضوان که حدود سیصد نفر هستند.^[۳۰][۳۱] صحابه در غزوه بدر شرکت کردند و هزار و چهارصد نفر در صلح حدیبیه و گفته شده هزار و پانصد نفر در آن حضور داشتند.^[۳۱][۳۲]

اهل سنت و جماعت معتقدند که به آن ده نفر بشارت بهشت داده شده است. برخی از تابعین به روایات متواتر بشارت بهشت یقین داشتند. شعبی می‌گوید:

من پانصد نفر از صحابه پیامبر را ملاقات کردم و همه آنها گفتند: ابوبکر، عمر، عثمان، علی، طلحه و زبیر در بهشت هستند.»

— عمر الشعبی، ^[۳۳]

ابن قدامه می‌گوید:

ما به بهشتی بودن آن ده نفر گواهی می‌دهیم، همان‌طور که پیامبر به آنها گواهی داد.

— ابن قدامه

ابن عثیمین می‌گوید:

اهل بهشت بسیارند و در میان آنها ده نفری هستند که به بهشت بشارت داده شده‌اند و به‌طور خاص با این توصیف توصیف شده‌اند؛ زیرا پیامبر آنها را در یک حدیث گرد هم آورده است.

— ابن عثیمین، ^[۳۴]

قاضی عیاض می‌گوید:

این خبر از پیامبر است که ابوبکر، عمر و عثمان از اهل بهشت هستند و یقین برای آنها مانند همان چیزی است که ایشان از معنای آن به ما خبر داده‌اند.

— قاضی عیاض

طحاوی در «العقیده الطحاویه» می‌گوید:

ده نفری که محمد پیامبر اسلام نام برد و به بهشت بشارت داد، ما به خاطر شهادت پیامبر و گفتار درست او، شهادت می‌دهیم که آنها در بهشت خواهند بود: آنها ابوبکر، عمر، عثمان، علی، طلحه، زبیر، سعد، سعید، عبدالرحمن بن عوف و ابوعبیده بن جراح هستند.

— طحاوی، ^[۳۵]

• صحابه

• تاریخ گزیده حمدالله مستوفی
• مسند احمد، ج ۱، ص ۱۹۳; ترمذی، ج ۵، ص ۶۴۷; کتاب المناقب باب مناقب عبدالرحمن بن عوف؛ فضائل الصحابه، ص ۲۸
• تهذیب التهذیب، ج ۲، ص ۳۰
• سنن ترمذی، ج ۵، ص ۶۴۷
• تهذیب التهذیب، ج ۳، ص ۴۷۱
• میزان الاعتدال، ج ۲، ص ۶۳۴
• هدی الساری، ص ۴۴۱
• تهذیب التهذیب، ج ۳، ص ۱۷۶
• المستدرک علی الصحیحین، ج ۳، ص ۳۱۶و۳۱۷