عیسی پژمان

سرهنگ عیسی پژمان
زادهٔ	سنندج
درگذشت	۱۸ شهریور ۱۳۹۵ پاریس
تحصیلات	لیسانس تاریخ و جغرافی لیسانس حقوق قضایی[۱]
دوران	پهلوی
کارفرما	ساواک
شناخته‌شده برای	مسئول ساواک کردستان
پیش از	جمشید امانی
همسر	آزاده شفیق
پدر	عبدالله
افتخارات	نشان درجه ۱ رستاخیز [۲] نشان درجه ۲ همایون نشان درجه ۲ افتخار نشان درجه ۲ لیاقت نشان درجه ۲ استقلال (مربوط به اردن) [۳]

عیسی پژمان ( ۱۳۰۳ - ۱۳۹۵) ^[۴]داماد اشرف پهلوی، نظامی ایرانی، رئیس کل اداره هفتم ساواک و از افراد مؤثر این سازمان به ویژه در مناطق کردنشین داخل و خارج از ایران و وابسته نظامی ایران در عراق بود.او بعد از ساواک مسئول اطلاعات شهربانی کشور شد.

پژمان فرزند عبدالله در شهر سنندج در سال ۱۳۰۳ به دنیا آمد. بعد از اتمام دبیرستان نظام در کرمانشاه به دانشکده افسری می رود و در ۱۳۲۲ از دانشکده افسری فارغ التحصیل شد.بنا به اظهارات عرفان قانعی‌فرد او بعد از اطلاع از ابعاد فعالیت کمونیست ها در ارتش، پیشنهاد نفوذ به کمونیست ها را به مافوق خود می دهد. پس از انتقال به رکن دوم به عنوان یک طرفدار ولی برای جاسوسی به شاخه کمونیستی دانشجویان دانشکده افسری نفوذ می کند.بنا به مصاحبه پژمان، وی در این ماموریت متوجه نقشه ترور شاه از سوی دانشجویان کمونیست در جریان جشن سردوشی افسران می شود ولی تا لحظه آخر از هویت عامل یا عاملان احتمالی مطلع نمی شود بنابراین جشن سردوشی با گزارش پژمان لغو و عده ای از افسران بازداشت و زندانی می شوند. برای جلوگیری از افشای نقش واقعی پژمان، او نیز به همراه سایرین زندانی می شود ولی به سرعت ترتیب فرار صوری از زندان توسط حکومت داده می شود. پژمان بعد از فرار از زندان موفق می شود با گروهی از کمونیست های فراری که قصد پیوستن به دولت پیشه وری را داشتند آشنا شود و موجبات دستگیری و افشای حامیان آنها شود.^[۵] بعد از این عملیات به علت مخفی ماندن نقش واقعی اش به مدت یک ماه در انفرادی محبوس می شود.^[۶] بعد از پایان نفوذ عیسی پژمان در حزب کمونیست، وی به عنوان داوطلب با درجه ستوانی برای مقابله با شورش عشایر فارس موسوم به غائله فارس با سمت افسر توپخانه به سوی جنوب ایران اعزام می شود. فعالیت او در فارس تا زمان کودتای ۲۸ مرداد ادامه داشت.^[۷]

عیسی پژمان از افرادی بود که در کودتای ۲۸ مرداد به نفع بازگشت شاه به ایران به ایفای نقش پرداخت، بنا به اظهارات خودش چند روز قبل از ۲۸ مرداد از طرف جمعی از نظامیان وفادار به شاه با او برای همکاری جهت مقابله با اقدامات مصدق تماس گرفته شد تا او از فارس به سوی تهران حرکت کند.^[۸]به دلیل ارزیابی نقش مفید پژمان در حوادث کودتای ۲۸ مرداد به نفع حکومت پادشاهی و بنا به پیشنهاد حسن اخوی موفق به دریافت نشان درجه یک رستاخیز می شود.^[۹]

پژمان پیش از تشکیل ساواک و عضویت در آن، مسئول بازجویی از متهمان امنیتی بوده.^[۱۰]او بعدا در ساواک در قسمت تحقیقات خارجی ، مسئول کسب اطلاعات دقیق از تمام مناطق کردنشین شامل کردستان ایران، کردستان عراق، کردستان ترکیه و کردستان سوریه شد.وی همچنین مسئول کسب اطلاعات از فعالیت احزاب کرد در خارج از این مناطق نیز بوده است.^[۱۱] بر اساس نوشته آرش رئیسی‌نژاد، پژمان یکی از مهمترین افراد ساواک بود که باعث ایجاد رابطه کردهای عراق با حکومت وقت ایران شد.^[۱۲] پژمان بعد از ساواک مسئول اطلاعات شهربانی کشور شد و بنا به اظهاراتش، باعث تغییر و تحولات مثبتی در جهت هرچه بیشتر حرفه ای تر شدن اطلاعات شهربانی شد.او چه در شهربانی چه در ساواک مسئول تهیه بولتن‌هایی درباره اوضاع کرد‌ها و اوضاع جهان جهت مطالعه شاه بوده است.^[۱۳] عیسی پژمان دو سال قبل از انقلاب ۵۷ از ایران خارج شد.

چنانکه عرفان قانعی‌ فرد در کتاب "خاطرات جلال طالبانی" نوشته،سرهنگ عیسی پژمان نقش عمده‌ای در جلب حمایت شاه از بارزانی و جلب اعتماد او در حمایت از کرد ها داشته است؛ به نوشته این کتاب،با کودتای ۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ قاسم و عارف و سقوط رژیم پادشاهی عراق،آمریکا و انگلیس منافع نفتی خود را در این کشور در خطر دیدند؛‌آمریکا از سویی سعی در حذف قاسم داشت و از دیگر سو شاه ایران خواستار انجام کودتا در عراق و بازگرداندن سلسله شاهنشاهی در این کشور بود و به این دلیل سرهنگ عیسی پژمان از طرف ساواک مامور انجام این کار می‌شود. پژمان در بین شیعیان و سنی‌ها و کردها، تعامل با کردها را برمی گزیند و با وجود بی‌اعتمادی شاه به بارزانی، وی را اقناع می‌کند که شخصیتی قابل استفاده است.^[۱۴][۱۵]

وی اقدام به کمک اطلاعاتی و نظامی به کرد های عراق می‌کند و با کمک ساواک وسایل ایستگاه رادیویی از آلمان به کردستان عراق حمل می‌شود تا رادیو صدای کردستان تاسیس شود و بنا به سخنان عیسی پژمان،حتی اعلامیه‌های حزب در داخل سفارت ایران در بغداد نیز توسط مامور ساواک تکثیر و در کردستان توزیع می‌شود به طوریکه ماموران آمریکا و روس از این امداد غیبی متعجب می‌شوند.سرانجام در سپتامبر ۱۹۶۱ قیام کردها علیه حکومت مرکزی عراق شروع شد.^[۱۵]

عیسی پژمان مدعی بود که او احتمال انجام کودتای بعدی در عراق را پیش‌بینی کرد و به اطلاع تیمور بختیار رساند و وی در دیدار با کندی این موضوع را مطرح کرد که مورد توجه سیا قرار نگرفت.^[۱۶] سرانجام این موضوع پس از ۱۴ سال حمایت از قیام مسلحانه کردها،با قرارداد ۱۹۷۵ الجزیره پایان یافت.^[۱۷]

• تندباد حوادث
• اسرار ترور تیمور بختیار
• اثر انگشت ساواک
• خدمت یا خیانت فردوست
• کرد دوغ ندیده
• شهر فرشتگان
• شهریار بی تاج و تخت
• شیر زنی از ایران^[۱۸]