فرهنگ گولاسکا

فرهنگ گولازکا (سده ۹ تا ۴ پیش از میلاد) یک فرهنگ ایتالیای ماقبل تاریخ در شمال ایتالیا بود که محوطه شاخص آن در گولازا واقع در استان وارزه، لمباردی کاوش شد. در منطقه مونسورینو، اوایل قرن ۱۹، کشیش جیووانی باتیستا جیانی اولین یافته‌ها از حدود پنجاه گور با اشیاء سفالی و فلزی را کشف کرد.

شواهد مادی این فرهنگ در گستره‌ای حدود ۲۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع^[۱] در جنوب آلپ، بین رودخانه‌های پو (رود), رودخانه سریو و Sesia پراکنده است و از شمال با گذرگاه‌های آلپی محدود می‌شود.

نام فرهنگ گولازکا از اولین یافته‌ها گرفته شده که از کاوش‌هایی که از سال ۱۸۲۲ در چندین محل در شهرداری گولازا توسط کشیش باستان‌شناس پدر جیووانی باتیستا جیانی (۱۷۸۸–۱۸۵۷) انجام شد، به دست آمد. او گورها را که کاملاً غیررومی بودند، به اشتباه بقایای نبرد تیچینو سال ۲۱۸ پیش از میلاد بین هانیبال و اسکیپیو آفریکانوس دانست.^[۲] بیشتر اشیاء فهرست‌شده از گورهای مختلف واقع در مناطق سستو کالنده، گولازا و کاستلتو زوپرا تیچینو بود.

در سال ۱۸۶۵، لوئیس لوران گابریل دو مورتیه، بنیان‌گذار باستان‌شناسی اروپا، به‌درستی همین گورها را به یک فرهنگ پیشا-رومی عصر عصر آهن اختصاص داد، با احتمال زیرلایه‌ای سلت‌ها به دلیل شباهت با فرهنگ هالشتات. او چندین سفر به آنجا انجام داد و بخشی از مجموعه راهب بزرگ جیانی را به فرانسه برد تا مجموعه‌های Musée des Antiquités Nationales را غنی کند، که خود معاون متصدی آن بود.

کاوش‌ها در سرتاسر قرن ۱۹ ادامه یافت. الکساندر برتراند، نیز متصدی موزه ملی باستان‌شناسی، در سال ۱۸۷۳ شخصاً برخی کاوش‌ها را انجام داد. با همکاری باستان‌شناسان فرانسوی، ایتالیایی و آلمانی در کنگره باستان‌شناسی استکهلم در ۱۸۷۴، زمان‌بندی فرهنگ گولازکا روشن‌تر شد و به سه دوره از ۹۰۰ تا ۳۸۰ پیش از میلاد تقسیم شد. این فرهنگ با حمله گال‌ها (فرانسه) به دره پو در ۳۸۸ پیش از میلاد پایان یافت.

ارزیابی مدرن فرهنگ گولازکا از کمپین‌های ۱۹۶۵–۶۹ در مونسورینو^[۳] به سرپرستی A. Mira Bonomi گرفته شده است. مطالعات زمانی جدیدتر توسط رافائل ده مارینیس ارائه شده است.

در منطقه کاستلتو زوپرا تیچینو، بین سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳، کاوش تحت هدایت فیلیپو ماریا گامباری، قدیمی‌ترین گورستان اشرافی پیمونت را در بخش کاستلتو زوپرا تیچینو (Via del Maneggio, Via Aronco, Via Repubblica) آشکار کرد که بین پایان سده نهم و هفتم پیش از میلاد توسعه یافته بود. این گورستان حدود سال ۶۷۰ پیش از میلاد در محدوده پرستش داینامیک اولین مرکز پروتو-شهری پیمونت شکل گرفت. از ۴۴ گور شناسایی شده، ۳۳ گور تقریباً سالم باقی مانده بود. پس از فعالیت طولانی فهرست‌بندی و مرمت، آثار (آرنی و اشیاء گور) بین ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ در سالن چندمنظوره Albino Calletti کاستلتو زوپرا تیچینو در نمایشگاه مهم L’alba della città – Le prime necropoli del centro protourbano di Castelletto Ticino به نمایش گذاشته شد.

مراحل بعدی فرهنگ گولازکا به این ترتیب دوره‌بندی شده‌اند:^[۱][۴]

1. فرهنگ کانگراته: سده ۱۳ پیش از میلاد.
2. پروتو-گولازکا: سده‌های ۱۲–۱۰ پیش از میلاد.
   1. نوع ازکونا I یا A (سده ۱۲)
   2. نوع Ascona II یا B (سده ۱۱)
   3. نوع Ca’ Morta (کومو) – فرودگاه میلانو مالپنسا (سده ۱۰)
3. گولازکا I A: سده‌های ۹–۸ پیش از میلاد.
4. گولازکا I B: اواخر سده ۸ – اوایل سده ۷ پیش از میلاد.
5. گولازکا I C: سده ۷ پیش از میلاد.
6. گولازکا II A: ۶۰۰–۵۵۰ پیش از میلاد.
7. گولازکا II B: ۵۵۰–۵۰۰ پیش از میلاد.
8. گولازکا III A: ۵۰۰–۳۵۰ پیش از میلاد.
   1. G. III A 1: ۵۰۰–۴۵۰ پیش از میلاد.
   2. G. III A 2: ۴۵۰–۴۰۰ پیش از میلاد.
   3. G. III A 3: ۴۰۰–۳۵۰ پیش از میلاد.

• سلت‌ها
• گالیا سیزالپینا
• لپونتی‌ها