فروغ خورشید
فروغ خورشید (لاتین: Splendor Solis)، اثری مصور و تذهیب‌شده در کیمیاگری است که به سالومون تریسموسین نسبت داده شده است.
کهن‌ترین نسخهٔ شناخته‌شدهٔ اثر که میان سال‌های ۱۵۳۲ تا ۱۵۳۵ و به آلمانی میانه نوشته شده است، در مجموعهٔ کابینهٔ باسمه‌ها و طراحی‌های برلین در موزه‌های دولتی برلین نگهداری می‌شود. این نسخه بر پوست آهو نوشته و تذهیب شده و دارای حاشیه‌های تزئینی شبیه کتاب ساعات است که با دقت فراوان رنگ‌آمیزی و با طلا آراسته شده‌اند. نسخه‌های متأخرتر در لندن، کاسل، پاریس و نورنبرگ نیز از کیفیت هنری بالایی برخوردارند. در مجموع حدود بیست نسخه از این اثر در جهان شناخته شده است.
نسخهٔ اصلی فروغ خورشید که هفت فصل داشت، در آوگسبورگ پدید آمد. در مینیاتورهای آن از آثار آلبرشت دورر، هانس هلباین پسر و لوکاس کراناخ پدر بهره گرفته شده است. نویسندگی این اثر به سالومون تریسموسین افسانه‌ای، که گفته می‌شد استاد پاراسلسوس بوده، نسبت داده شده است؛ هرچند نام او احتمالاً نامی مستعار بوده است.
اثر از مجموعه‌ای شامل ۲۲ تصویر پرکار تشکیل شده که درون حاشیه‌ها و طاقچه‌های تزئینی قرار گرفته‌اند. فرایند نمادین آن مرگ و زایش دوبارهٔ پادشاه را، بر پایهٔ الگوی کلاسیک کیمیاگری، نشان می‌دهد و مجموعه‌ای از هفت بالن آزمایشگاهی را دربر می‌گیرد که هر یک با یکی از سیارات شناخته‌شدهٔ آن زمان پیوند دارد. درون این بالن‌ها فرایندی نمایش داده می‌شود که طی آن نمادهای پرندگان و جانوران سرانجام به ملکه و پادشاه و سپس به صبغهٔ سفید و صبغهٔ سرخ دگرگون می‌شوند. اگرچه سبک نگاره‌های فروغ خورشید ممکن است کهن‌تر به نظر برسد، این تصاویر به احتمال زیاد متعلق به سدهٔ شانزدهم‌اند.
نگارخانه
نگاره‌های زیر از نسخه‌ای هستند که در کتابخانه بریتانیا نگهداری می‌شود و حدود سال ۱۵۸۲ تاریخ‌گذاری شده است.
ابزارهای هنر: دو خورشید زرین با چهرهٔ انسانی که یکی از آن‌ها بر روی سپری نقش بسته است.
رسالهٔ نخست: فیلسوفی در چشم‌اندازی طبیعی، بالن کیمیاگری‌ای در دست دارد که طوماری سیاه از دهانهٔ آن بالا می‌رود. بر طومار نوشته شده است: «بیایید طبیعت‌های چهار عنصر را بجوییم.»
رسالهٔ دوم: شوالیه‌ای شمشیر به دست که دو ستارهٔ زرین و سیمین بر فراز دو چشمه او را تاج‌گذاری می‌کنند. بر سپر او آمده است: «از دو آب یکی بساز، ای آن‌که در پی ساختن خورشید و ماهی. آن را به ناشایستگان بنوشان و آنجا که باید، با مرده همراه کن. سپس آن را بار دیگر از آب بازساز و سنگ را چندبرابر خواهی کرد.»
جزئیات: پادشاه و ملکه طومارهایی در دست دارند؛ پادشاه در میان شعله‌ها و ملکه بر فراز ماه کامل ایستاده‌اند. پادشاه زیر خورشیدی سرخ و ملکه زیر خورشیدی سیمین قرار دارند. زیرنویس: «راه همگانی با جزئیات؛ دربسته.»
تمثیل نخست: کیمیاگران در دل طبیعت سنگی را از معدن بیرون می‌آورند.
تمثیل دیگر: مردی از نردبانی که به درختی زرین تکیه داده بالا می‌رود؛ تاجی به دور ریشهٔ درخت پیچیده است.
تمثیل سوم: پیکره‌ای سلطنتی و دوجنسی عصا و گوی زرین در دست دارد، در حالی که در پس‌زمینه پادشاهی سالخورده در رودخانه غرق می‌شود.
تمثیل چهارم: ملکه جامه‌ای به مردی پیشکش می‌کند که بدنش جز سر و بازوی راست سرخ و بازوی چپ سفید، یکسره سیاه است. مرد از برکه‌ای گل‌آلود برمی‌خیزد و سرش تا اندازه‌ای درون کره‌ای شیشه‌ای قرار دارد.
تمثیل پنجم: پیکره‌ای بالدار با دو سر، یکی مردانه و دیگری زنانه، تخم‌مرغ و سپری بسیار درخشان در دست دارد. سر مردانه پرتو زرین و سر زنانه پرتو سیمین می‌تاباند.
تمثیل ششم: مردی آشفته‌مو سری زرین در دست دارد و بدن بی‌سر در پای او افتاده است.
تمثیل هفتم: مردی ریش‌دار در حیاط درون وان نشسته است و خدمتکاری آتش زیر آن را می‌افروزد.
رسالهٔ چهارم: مردی کوچک و برهنه درون ظرفی شیشه‌ای مایعی را در گلوی اژدها می‌ریزد. در بالا ارابه‌ای آسمانی و سیمین دیده می‌شود که مردی با عصای هرمس آن را می‌راند و اژدهایانی آن را می‌کشند؛ نشانه‌های جدی و دلو بر چرخ‌های آن دیده می‌شود. منطقه‌البروج و فعالیت‌های پس‌زمینه نشان می‌دهند که ارابه‌ران کیوان است، هرچند عصای هرمس معمولاً با تیر پیوند دارد.
- رسالهٔ چهارم: طاووسی درون بالن کیمیاگری تاج‌دار که «مرحلهٔ دم طاووس» را نمادین می‌کند؛ مرحله‌ای کیمیاگری که پیش از دستیابی به اکسیر سفید رخ می‌دهد. در بالا ارابه‌ای آسمانی و زرین دیده می‌شود که زنی، نماد ناهید، آن را می‌راند و کبوتران آن را می‌کشند؛ تصویر ترازو بر یک چرخ و گاو بر چرخ دیگر دیده می‌شود.
رسالهٔ پنجم: خورشیدی با چهرهٔ انسانی بر فراز چشم‌اندازی تاریک و نیمه‌شفاف غروب می‌کند و شهری حصاردار در دوردست دیده می‌شود. پیش‌زمینه را درختان بریده‌شده فرا گرفته‌اند.
رسالهٔ پنجم: کودکانی تقریباً برهنه به شکلی آشفته در اتاق بازی می‌کنند.
رسالهٔ پنجم: زنانی کنار جویبار لباس می‌شویند، می‌آویزند و زیر آفتاب خشک می‌کنند.
رسالهٔ پنجم: خورشیدی سرخ با چهرهٔ انسانی بر فراز شهر و چشم‌اندازی روستایی سر برمی‌آورد. پیش‌زمینه را درختان بریده‌شده فرا گرفته و حاشیه‌ها با پرندگان و گل‌ها آراسته شده‌اند.
منابع
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Splendor Solis». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- اسناد کیمیاگری
- نسخه‌های خطی تذهیب‌شده
- نسخه‌های خطی سده ۱۶ (میلادی)