قارچ دارچین
قارچ دارچین (انگلیسی: Phytophthora cinnamomi)، یک اوومیست[۱] خاکزی است که عفونتی ایجاد میکند که منجر به عارضهای در گیاهان میشود که با نامهای گوناگونی همچون «خشکیدگی» (dieback)، «پوسیدگی ریشه» یا (در برخی گونههای شاهبلوط) «بیماری مرکب» (ink disease) خوانده میشود.
بهمحض ورود خاک یا آب آلوده، این جاندار میتواند بهسرعت در سراسر محیط گسترش یابد. هجوم این آفت میتواند به بیماری، مرگ و چهبسا ریشهکنی گیاهان آسیبپذیر، و همچنین کاهش زیستگاه جانوران بینجامد. تشخیص شیوع این بیماری میتواند دشوار باشد و ممکن است آسیبهای جبرانناپذیری به بومسازگانها وارد کند.[۱]
این بیمارگر گیاهی یکی از تهاجمیترین گونههای مهاجم جهان است و در بیش از ۷۰ کشور دنیا حضور دارد.
پراکندگی و میزبانها
قارچ دارچین در سراسر جهان پراکنده است و میتواند طیف متنوعی از میزبانها را آلوده کند؛ از جمله پنجهگرگویسان، چمازها (سرخسها)، نخلیسرخسسانان، مخروطیان، سازوئیان ریسمانی، علفها (گندمیان)، سوسنها و شمار زیادی از گونههای متعلق به بسیاری از خانوادههای دوپهای. این گونه در فهرست «۱۰۰ مورد از بدترین گونههای بیگانه مهاجم جهان» متعلق به گروه تخصصی گونههای مهاجم قرار دارد.[۲] انتظار میرود با گرمایش ناشی از تغییر اقلیم، گستره احتمالی آن به سوی قطبها گسترش یابد.[۳]
این بیماری بر دامنهای از گیاهان اقتصادی، از جمله محصولات غذایی مانند آووکادو و آناناس؛ و همچنین درختان و گیاهان زینتی چوبی مانند نراد فریزر، کاج کوتاهبرگ، کاج کندر، آزالیا، چای زینتی و شمشاد تأثیر میگذارد و باعث پوسیدگی ریشه، خشکیدگی و مرگ گیاهان آلوده میشود.[۴] علائم شامل پژمردگی، کاهش اندازه و عملکرد میوه، پوسیدگی طوقه، ترشح صمغ، بافتمردگی (نکروز)، زردی (کلروز) برگ، پیچخوردگی برگ و شانکرهای ساقه است.[۵] همچنین میتواند موجب خشکیدگی سرشاخههای جوان شود و ممکن است در تعرق از ریشه به ساقه اختلال ایجاد کند. گیاهان مسنتر ممکن است با وجود داشتن پوسیدگی شدید ریشه، علائمی نشان ندهند یا تنها دچار خشکیدگی خفیف شوند.[۶]
تولیدمثل
قارچ دارچین یک گونه پلوئیدی و عمدتاً ناهمریسگی (هتروتالیک) با دو تیپ جفتگیری A1 و A2 است.[۷] تولیدمثل جنسی در گونههای ناهمریسهٔ «فیتوفتورا» معمولاً زمانی رخ میدهد که گامتانژهای تیپهای جفتگیری مخالف در بافت میزبان با هم تعامل داشته باشند. این تعامل منجر به تشکیل اوسپورهایی میشود که میتوانند برای مدتی طولانی در داخل یا خارج از میزبان زنده بمانند. قارچ دارچین بهصورت اختیاری همریسگی (هوموتالیک) است و توانایی خودباروری دارد. کشتهای تیپ جفتگیری A2 را میتوان با شرایط آسیبزا نظیر قرار دادن در معرض هیدروژن پراکسید یا آسیب مکانیکی، وادار به انجام تولیدمثل جنسی کرد.[۸]
چرخه زندگی
قارچ دارچین در خاک و بافتهای گیاهی زندگی میکند و میتواند در آب پخش شود.[۹] در دورههایی که شرایط محیطی دشوار است، این جانداران به کلامیدوسپورهای (chlamydospores) خفته تبدیل میشوند. هنگامی که شرایط محیطی مناسب باشد، کلامیدوسپورها جوانه میزنند و جلینه (یا ریسه) و هاگدان تولید میکنند. هاگدانها میرسند و زئوسپورهایی (zoospores) آزاد میکنند که با ورود به ریشه از ناحیه پشتِ نوک ریشه، ریشههای گیاه را آلوده میکنند. زئوسپورها برای حرکت در خاک به آب نیاز دارند، از این رو عفونت در خاکهای مرطوب محتملتر است. پس از ورود به ریشه، جلینهها (میسیلیومها) در سراسر ریشه رشد میکنند و با جذب کربوهیدراتها و مواد مغذی، ساختار بافتهای ریشه را تخریب میکنند که باعث «پوسیدگی» ریشه و جلوگیری از جذب آب و مواد مغذی توسط گیاه میشود. هاگدانها و کلامیدوسپورها روی جلینههای ریشه آلوده تشکیل میشوند که امکان پراکندگی بیشتر را فراهم میکنند.
انتقال
اگرچه قارچ دارچین نخستین بار در کشورهای گرمسیری و نیمهگرمسیری شناسایی شد، اما میتواند در آبوهوای خنکتر نیز زنده بماند و رشد کند.[۱۰] این جاندار در شرایط مساعد مانند دمای گرم و رطوبت بالای خاک، به صورت زئوسپور و/یا کلامیدوسپور در خاک و آب گسترش مییابد.
روشهای انتقال شامل هجوم محلی از طریق تماس بین ریشههای گیاهان آلوده و گیاهان حساس، حرکت در جهت شیب زمین در آبهای سطحی یا زیرسطحی مانند رودخانهها یا آب آبیاری، پراکندگی زئوسپورها در فواصل طولانی از طریق خاک و بقایای گیاهی که با باد جابجا میشوند، و انتقال مواد گیاهی و خاک آلوده (برای نمونه از طریق ذرات چسبیده به کفش، خودروها یا تجهیزات) است.[۴][۵][۱۱] مشخص شده است که جانوران بومی و وحشی نیز این بیماری را منتقل میکنند، از جمله از طریق دستگاه گوارش خوکهای وحشی.[۴] با این حال، فعالیتهای انسانی مانند برداشت چوب، معدنکاری، پیادهروی در طبیعت و جادهسازی نیز از روشهای اصلی پراکندگی هستند.[۱۰]
اثرات زیستمحیطی
هنگامی که خشکیدگی فیتوفتورایی (فیتوفتورا دایبک) به جوامع گیاهی بومی گسترش مییابد، بسیاری از گیاهان حساس را میکشد که منجر به کاهش دائمی تنوع زیستی و اختلال در فرآیندهای بومسازگان میشود.[۱] همچنین میتواند ترکیب جنگل یا جامعهٔ گیاهی بومی را با افزایش تعداد گیاهان مقاوم و کاهش تعداد گونههای گیاهی حساس تغییر دهد. جانوران بومی که برای بقا به گیاهان حساس وابستهاند، در مکانهای آلوده به خشکیدگی فیتوفتورایی دچار کاهش جمعیت شده یا از بین میروند.[۱۲]
استرالیا
در استرالیا، جایی که این بیماری با نامهای خشکیدگی فیتوفتورایی (فیتوفتورا دایبک)، خشکیدگی (دایبک)، خشکیدگی جراه (جراه دایبک) یا قارچ دارچین شناخته میشود، قارچ دارچین میتواند هزاران گیاه بومی را آلوده کند و باعث آسیب به جنگلها و از بین رفتن زیستگاههای حیات وحش شود.[۱۲][۱۳][۱۴] چندین گیاه بومی به دلیل اثرات این بیماری در خطر انقراض قرار دارند.[۱۲]
تأثیر قارچ دارچین در استرالیای غربی، ویکتوریا (استرالیا)، تاسمانی و استرالیای جنوبی بیشترین شدت را دارد، در حالی که قلمرو شمالی به دلیل نامساعد بودن محیط، همچنان مصون مانده است.[۱۲]
نکته بسیار نگرانکننده، عفونت و خشکیدگی (دایبک) مناطق وسیعی از جنگلها و خلنگزارها در جنوب غربی استرالیای غربی است که زیستگاه گونههای در خطر انقراض را تشکیل میدهند. بسیاری از گیاهان متعلق به سردههای بانکسیا، داروینیا، گلعنکبوتی، لوکوپوگون، ورتیکوردیا و درخت علفی به این بیماری حساس هستند. این مسئله به نوبه خود بر جانورانی که برای غذا و سرپناه به این گیاهان وابسته هستند، مانند صاریغ کوتوله غربی و صاریغ شهدخوار، تأثیر میگذارد. مطالعهای در منطقه پرث نشان داد که خشکیدگی باعث تغییر قابل توجهی در جامعهٔ پرندگان شده و بیشترین تأثیر را بر گونههای شهدخوار داشته است، به طوری که تعداد کمتری از گونههایی مانند خارنوک غربی در مناطق آلوده به خشکیدگی یافت میشود.[۱۵]
نیوزیلند
در نیوزیلند، قارچ دارچین (یا شاید سویهٔ محلی آن، Phytophthora agathidicida؟) در سالهای اخیر ظاهر شده و اکنون به عنوان بیمارگر اصلیِ درخت بومیِ کائوری (درخت کائوری) شناخته میشود که باعث بیماری خشکیدگی کائوری میگردد.
ایالات متحده و مکزیک
آسیب به جنگلها که گمان میرود ناشی از قارچ دارچین باشد، نخستین بار حدود ۲۰۰ سال پیش در ایالات متحده آمریکا ثبت شد. عفونت میتواند باعث بیماری «برگکوچکی» در کاج کوتاهبرگ (Pinus echinata)، بیماری درخت کریسمس در نراد فریزر پرورشی در نهالستان (Abies fraseri) و مرگ ناگهانی شماری از گونههای درختی بومی مانند شاهبلوط آمریکایی شود. جمعیتهای بلوط در مناطقی از کارولینای جنوبی تا تگزاس تحت تأثیر قرار گرفتهاند.
قارچ دارچین همچنین در ایالت کولیما در مکزیک مشکلساز شده و چندین گونه بلوط بومی و سایر گیاهان حساس در بیشهزارهای اطراف را از بین برده است. این عامل در مرگومیر درختچهٔ بومی و کمیاب آیون مانزانیتا (Arctostaphylos myrtifolia) در کالیفرنیا نیز دخیل دانسته شده است.[۱۶]
اثرات تجاری
قارچ دارچین عامل اصلی آسیب به درختان آووکادو است و در میان کشاورزان آووکادو عموماً با نام «پوسیدگی ریشه» شناخته میشود. از دهه ۱۹۴۰، نژادهای مختلفی از آووکادو مقاوم به پوسیدگی ریشه برای به حداقل رساندن آسیب به درختان ایجاد شده است. درختان آسیبدیده معمولاً میمیرند یا ظرف سه تا پنج سال غیربارور میشوند. مطالعهای در سال ۱۹۶۰ در منطقه فالبروک، سطوح بالاترِ پوسیدگی ریشه آووکادو را با خاکهایی که زهکشی ضعیفتر و محتوای رس بالاتری داشتند، مرتبط دانست.[۱۷]
کنترل
هیچ درمانی برای ریشهکنی کامل قارچ دارچین یافت نشده است، اگرچه یک رویکرد یکپارچه میتواند گسترش و تأثیر این بیماری را کنترل کند.
روشهای باغبانی برای محدود کردن گسترش شامل موارد زیر است: محدود کردن جابجایی خاک یا آب از مناطق آلوده با استفاده از سطلها و تجهیزات تمیز، نصب زهکشهای ضدآب برای جلوگیری از روانآب سطحی، و انجام کار در مناطق بیمار در آخرین مرحله پس از برداشت محصول از مناطق سالم.[۱۸]
کاشت در بسترهای مرتفع (پشتهکاری) باعث تسریع زهکشی و کاهش تماس طولانیمدت ریشه گیاه با آب میشود و محیط خاک را برای قارچ دارچین نامناسبتر میکند.[۶] برای گیاهان خاصی مانند نهالهای جوان آووکادو، «آفتابدهی خاک» (solarisation) با استفاده از ورقههای پلیاتیلن شفاف که روی سطح خاک پهن میشوند تا گرمای تابشی خورشید را به دام بیندازند، میتواند گسترش را کاهش دهد؛ بهطور کلی برای کنترل بیماری در آووکادو یک رویکرد یکپارچه اتخاذ میشود.[۴]
روشهای شیمیایی کنترل شامل تدخین (fumigation) و استفاده از قارچایستهای (fungistats) فسفونات است.[۱۹] تدخین پیش از کاشت ممکن است در برخی مراحل زندگی قارچ دارچین مؤثر باشد، اما کلامیدوسپورها را از بین نمیبرد، زیرا آنها در عمق خاک قرار دارند که تدخین ممکن است به آن نرسد.[۶] با این حال، تدخین میتواند با کاهش جمعیت ریزجانداران رقیب در خاک، بهطور بالقوه بیماری را بدتر کند و قارچ دارچین اغلب قادر است دوباره به خاک تدخینشده هجوم آورد.
قارچایستهای فسفونات میتوانند توانایی درخت را برای تحمل، مقاومت یا بهبود یافتن از عفونت افزایش دهند. فسفیت که از طریق اسپری مستقیم روی شاخوبرگ، محلولپاشی هوایی با هواپیما یا تزریق مستقیم استفاده میشود، با درجاتی از موفقیت برای محدود کردن بیماری به کار رفته و به عنوان یک راهبرد مهم برای پیشگیری از بیماری شناخته شده است.[۱۸]
معمولاً مونوپتاسیم فسفیت به عنوان قارچکش زیستتخریبپذیر استفاده میشود و فسفیت کلسیم یا منیزیم نیز ممکن است به کار رود. استفاده بیش از حد از فسفیت ممکن است به گیاه تیمارشده آسیب برساند، بهویژه زمانی که گیاه دچار کمبود فسفات باشد.[۲۰]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 3 [(https://www.dcceew.gov.au/environment/invasive-species/diseases-fungi-and-parasites/phytophthora-cinnamomi-disease) "Phytophthora dieback"]. Australian Government - Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. 3 October 2021. Retrieved 11 April 2023.
{{cite web}}: Check|url=value (help) - ↑ [(http://www.iucngisd.org/gisd/100_worst.php) "100 of the World's Worst Invasive Alien Species"]. Invasive Species Specialist Group. Retrieved 6 June 2019.
{{cite web}}: Check|url=value (help) - ↑ Gustafson, Eric J.; Miranda, Brian R.; Dreaden, Tyler J.; Pinchot, Cornelia C.; Jacobs, Douglass F. (February 2022). "Beyond blight: Phytophthora root rot under climate change limits populations of reintroduced American chestnut". Ecosphere. 13 (2). Bibcode:2022Ecosp..13E3917G. doi:10.1002/ecs2.3917.
- 1 2 3 4 [(https://www.eppo.int/QUARANTINE/data_sheets/fungi/PHYTCN_ds.pdf) "Data Sheets on Quarantine Pests: Phytophthora cinnamomi"]. EPPO and CABI.
{{cite web}}: Check|url=value (help) - 1 2 [(https://www.cabi.org/isc/datasheet/40957) "Phytophthora cinnamomi (Phytophthora dieback)"]. CABI.
{{cite web}}: Check|url=value (help) - 1 2 3 Reuter, Courtney. [(https://web.archive.org/web/20200513234727/https://projects.ncsu.edu/cals/course/pp728/cinnamomi/p_cinnamomi.htm) "Phytophthora cinnamomi Rands"]. NCSU. Archived from [(https://projects.ncsu.edu/cals/course/pp728/cinnamomi/p_cinnamomi.htm) the original] on 2020-05-13. Retrieved 2017-12-12.
{{cite web}}: Check|archive-url=value (help); Check|url=value (help) - ↑ Linde C, Drenth A, Kemp GH, Wingfield MJ, von Broembsen SL (August 1997). "Population Structure of Phytophthora cinnamomi in South Africa". Phytopathology. 87 (8): 822–7. Bibcode:1997PhPat..87..822L. doi:10.1094/PHYTO.1997.87.8.822. PMID 18945050.
- ↑ Reeves, RJ; Jackson, RM (October 1974). "Stimulation of Sexual Reproduction in Phytophthora by Damage". Journal of General Microbiology. 84 (2): 303–310. doi:10.1099/00221287-84-2-303.
- ↑ [(https://web.archive.org/web/20140306114538/http://www.dwg.org.au/files/DWG%20Handbook.pdf) Managing Phytophthora Dieback in Bushland: A Guide for Landholders and Community Conservation Groups] (5th ed.). Australia: Dieback Working Group. 2009. ISBN 978-0-646-49304-6. Archived from [(http://www.dwg.org.au/files/DWG%20Handbook.pdf) the original] on 2014-03-06. Retrieved 2013-09-17.
{{cite book}}: Check|archive-url=value (help); Check|url=value (help) - 1 2 Robin, C.; Smith, I.; Hansen, E. M. (2012-12-28). [(http://journals.oregondigital.org/index.php/ForestPhytophthora/article/view/cinnamomi) "Phytophthora cinnamomi"]. Forest Phytophthoras. 2 (1). doi:10.5399/osu/fp.2.1.3041. ISSN 2164-7232.
{{cite journal}}: Check|url=value (help) - ↑ Cahill, David M. (2008). "TURNER REVIEW No. 17. Phytophthora cinnamomi and Australia's biodiversity: impacts, predictions and progress towards control". Australian Journal of Botany. 56 (4): 279. doi:10.1071/bt07159.
- 1 2 3 4 [(https://www.dcceew.gov.au/sites/default/files/documents/arrive-clean-leave-clean.pdf) "Arrive Clean, Leave Clean"]. environment.gov.au. April 12, 2023. p. 4. Retrieved April 12, 2023.
{{cite web}}: Check|url=value (help) - ↑ [(https://web.archive.org/web/20080801063425/http://www.parkweb.vic.gov.au/resources05/05_2089.pdf) Cinnamon Fungus]. Parks Victoria. parkweb.vic.gov.au
- ↑ Groves, E.; Hollick, P.; Hardy, G.; McComb, J. [(http://www.cpsm.murdoch.edu.au/downloads/resources/natives_susceptible.pdf) "WA list of susceptible plants"]. Murdoch University.
{{cite web}}: Check|url=value (help) - ↑ Davis, Robert A.; Valentine, Leonie E.; Craig, Michael D.; Wilson, Barbara; Bancroft, Wesley J.; Mallie, Marnie (March 2014). [(https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/21137/1/impact-of-Phytophthora-dieback-on-birds.pdf) "Impact of Phytophthora-dieback on birds in Banksia woodlands in south west Western Australia"]. Biological Conservation. 171: 136–144. Bibcode:2014BCons.171..136D. doi:10.1016/j.biocon.2014.01.027.
{{cite journal}}: Check|url=value (help) - ↑ Swiecki, T. J.; Bernhardt, E. A. (2003). [(http://phytosphere.com/publications/ionemanzdis.htm) "Diseases threaten the survival of Ione manzanita (Arctostaphylos myrtifolia)"]. Phytosphere Research.
{{cite web}}: Check|url=value (help) - ↑ Burns, R. M.; Miner, J. H.; Gustafson, C. D.; Zentmyer, G. A.; Thorn, W. A. (1960). [(http://www.avocadosource.com/CAS_Yearbooks/CAS_44_1960/CAS_1960_PG_110-113.pdf) "Correlation of soil series and avocado root rot damage in the Fallbrook area"]. Yearbook. Vol. 44. California Avocado Society. pp. 110–113.
{{cite book}}: Check|chapter-url=value (help) - 1 2 Cahill, David M.; Rookes, James E.; Wilson, Barbara A.; Gibson, Lesley; McDougall, Keith L. (2008-07-07). "Phytophthora cinnamomi and Australia's biodiversity: impacts, predictions and progress towards control". Australian Journal of Botany. 56 (4): 279–310. Bibcode:2008AuJB...56..279C. doi:10.1071/bt07159. ISSN 1444-9862.
- ↑ [(https://web.archive.org/web/20180129004313/http://ipm.ucanr.edu/PMG/r8100111.html#MANAGEMENT) "Avocado Phytophthora Root Rot"]. UC IPM. Archived from [(https://www.ipm.ucanr.edu/PMG/r8100111.html#MANAGEMENT) the original] on 2018-01-29. Retrieved 2017-12-12.
{{cite web}}: Check|archive-url=value (help); Check|url=value (help) - ↑ Thao; Yamakawa (2008). "Phosphite (phosphorous acid): Fungicide, fertilizer or bio-stimulator?". Soil Science and Plant Nutrition. 55 (2): 228–234. doi:10.1111/j.1747-0765.2009.00365.x. S2CID 95723306.
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Phytophthora cinnamomi». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۱ دسامبر ۲۰۲۵.
پیوند به بیرون
