پوشاک لکی

کِراس یا (به فارسی: پیراهن) بر پایه پژوهش‌ها زنان، در دوران مادها پیراهن بلند چین داری می‌پوشیدند که در دوران پادشاهی پارسها نیز رایج بوده است. پوشش هخامنشیان نیز با اندکی تفاوت همان پوشش مادها است. با کمی تأمل در خصوصیات و چگونگی پوشاک مادها و هخامنشیان از روی نقوش به جا مانده از آن زمان به شباهت پوشش زنان بومی آنان برمی‌خوریم که پوششی جالب دارند. پیراهن آنان پوششی ساده و بلند با چینهایی در کمر است پیراهن محلی زنان لک زبان شباهت زیادی به این پوشش دارد، هرچند بلندای آن تا پشت پاهایشان می‌آید و بیشتر از آن را «زمین مال» می‌گفته‌اند.^[۴]

ژیر کراس (ژیر جومه)

زیر پیراهن: زیرجامه یا ژیر کراس که جنس آن از شال یا از پارچه‌های پنبه ای است و آستین آن کوتاه و بلندی آن تا زیر زانو است. این تن‌پوش دارای یقه‌ای گرد و از جلوی گردن چاک می‌خورد. معمولاً دور تا دور گردن آن را با نوارهای رنگی نواردوزی می‌کنند.

کراست حریر ژیْر کراس تافته

لو چو پری گل تازه شکافته

کلنجه تن‌پوشی زنانه است که آستین ندارد^[۵] معمولاً در زیر سرداری و روی پیراهن می‌پوشند و همانند کت معمولی جلو آن باز است در بسیاری از موارد با سکه‌های قدیمی رویه جلوی آن را سکه دوزی و تزیین می‌کنند.^[۶] کلنجه را معمولاً از جنس مخمل‌های بدون طرح و به رنگ‌های سبز، مشکی و قرمز می‌دوزند.

سربند یا (به لکی: سرون) که دارای چند نوع می‌باشد از جمله، گلونی، لچک، کت هراتی، امیری و کلهر.

گلونی^[۷] پارچه ابریشمی مخصوصی است که زنان به سر می‌بندند.^[۸] این پارچه پشت گردن را هم می‌پوشاند؛ به گونه‌ای که دنباله آن بر پشت سر آویزان می‌شود و با روش‌های ویژه گره زده می‌شود.^[۹] این سربند ابعاد مختلفی دارد، برخی از زنان چهار تخته گلونی را به هم می‌دوزند تا سربند بزرگتری به دست آید. بزرگی سربند متأثر از موقعیت اجتماعی و سن قرار می‌گیرد. این سربند معمولاً ترکیبی از رنگهای قرمز سفید و مشکی می‌باشد.

لچک پارچه‌ای مربع شکل است که زنان هر دو گوشه آن را بر روی هم اندازند و مثلث شود^[۱۰] لچک بلند و جنس آن از پنبه است.^[۱۱]

کت چهار تخته پارچه ابریشمی ۱۱ متر است که آن را به صورت مربع به هم وصل می‌کنند. ترکیبی از رنگ‌های مشکی و جگری است که زنان لک زبان در زمان عزاداری به سر می‌بندند. گاهی یک کت و یک گلونی را به هم می‌دوزند تا سربند بزرگتری به دست آید کت ویژهٔ زنان میان سال یا مسن است. افزون بر سربند از آن به عنوان چارقد نیز استفاده می‌کنند و روی دوش می‌اندازند و در مراسم عزا شرکت می‌کنند^[۱۲]

ستره از لباس‌های سنتی مردانه و روپوشی با طرحی ساده و به رنگ‌های گوناگون است و بلندی آن تا ساق پا می‌باشد و جلوی آن باز بوده و در دو پهلو، جیب دارد و یقه برگردان است.

این لباس یادآور لباس کشتی یا کستی زرتشتیان است که در سن مخصوصی هر مرد زرتشتی باید طی مراسمی آن را بپوشد و شالی بر روی کمر ببندد. این شال پارچه‌ای سفید رنگ بلندی است که بر روی ستره به دور کمر بدون گره بسته می‌شود.^[۴]

از بین پوشش مردان از شال کمر که بر روی ستره بسته می‌شود، در «مور» بسیار یاد شده است. این شال در اصل از جنس چلوار سفیدرنگ و پارچه‌ای بلند به طول ۹۶ متر و عرض ۶۰–۹۰ سانتی‌متر است که مردان آن را با شیوه‌ای ویژه بدون گره بر دور کمر می‌پیچند. گاهی بزرگان ایل و طایفه به جای شال سفید، سربند هراتی بر دور کمر می‌بندند که نوعی سربند ابریشمی زنانه است، به دور کمر بستن هراتی نشانگر شأن و منزلت والای اجتماعی پوشنده آن است. مردان شکارچی و تفنگ‌چیان نگهبان، قطار فشنگ (فانوسقه) را روی شال کمر می‌بندند.

کُله‌بال پوششی از پشم گوسفند است که از سوی نمدمال درست می‌شود. کله بال تقریباً تا زانو بوده و آستین ندارد. این تن‌پوش نمدی را بیشتر، مردان عشایر هنگام کوچ می‌پوشند.

چوخا یا چوغا نوعی بالاپوش مردانه از جنس پشم سفید طبیعی با راه راه‌های سیاه یا نیلی که به صورت عمودی یافته می‌شود. هر چه نخ نازک‌تر باشد، بافت چوغا زیباتر است. بلندی این تن‌پوش بدون آستین تا روی زانوست و روی شانه درزهای آن به هم بافته شده و سردوزی می‌شود لبه‌های جلو و دور آستین را حاشیه دوزی می‌کنند تا ضخیم‌تر باشد. در زیر این تن‌پوش پیراهن آستین دار می‌پوشند. ظریف‌ترین چوغا به اقتباس از نام دهکده‌ای در لرستان به نام «لیواس» و به سبب دوخت اهالی آن روستا معروف به «چوغا لیواسی» نام گرفته است.^[۱۴] معمولاً بر روی چوغا، شالی هم به دور کمر می‌بندند. این شال پارچهٔ سفید و بلند است که چند بار به دور کمر می‌گردانند بدون اینکه گره بخورد. چوغا تا حدود ۲۰–۳۰ سال پیش رواج چشمگیری داشت؛ اما اندک اندک کم رنگ شد و در حال حاضر تنها عده کمی از مردان سال خورده و بزرگان ساکن روستاها از آن استفاده می‌کنند. چوغا دو نوع است؛ یکی بتیه یعنی چوغایی که از رنگ طلایی یا سفید بافته شود که بیشتر جوان ترها در مراسم‌های شادی می‌پوشند و دیگری (آبا) یا عباست که رنگ آن مشکی است و مردان سال خورده آن را در مراسم عزا می‌پوشند.^[۱۵]

کلاه یا (به لکی: کلاو)، که مردان لک چند نوع کلاه دارند که از پشم گوسفند شش‌ماهه با نام «وِرِنیْ» نمدمالی شده و درست می‌شود. هرچه این کلاه بلندتر باشد شکوه آن بیشتر است. بلندی این کلاه نمدی حدود ۲۸–۲۵ سانتی‌متر و به شکل یک نیم کره است. این کلاه، شباهت این کلاه مانند، کلاه داریوش بزرگ در نقوش تخت جمشید است.^[۱۶] پایین کلاه نمدی جایی که بر پیشانی قرار دارد را دستمال کلاغی ریشه دار می‌بندند و ریشه‌های آن را در پیرامون سر و صورت آویزان می‌کنند.

شلوار مردان لک، مشابه شلوار کردی است و دمپای آن تنگ است. در قسمت کمر این شلوار به‌جای کش نخ بافته شده‌ای قرار می‌گیرد که مردان آن را گره می‌زنند تا باز نشود. به شلوار مردان لک «سواره‌بر» نیز گفته می‌شود، چرا که برای سوار شدن بر اسب بسیار راحت بوده است. در قدیم مردان این شلوار را به‌هنگام جنگ و دیگر مراسم‌ها می‌پوشند.^[۱۷] در عصر حاضر شلوار مردان لک، «شاوال جافی» گفته می‌شود که نوعی شلوار کردی می‌باشد و در میان اقشار مردم رواج دارد.

در ابیات تک بیتی‌های «مور» که بیشتر به توصیف پوشش مردان می‌پردازد گاهی به شباهت پوشش مردان لک زبان با پوشش دولت مردان حکومت ماد اشاره می‌شود.^[۱۳] در بیت زیر از اهمیت شال کمر و آویزه‌های آن و همچنین خز حیوانات آمده است:

تزیین دم‌پای شلوار زنانه که از پارچهٔ مخمل ضخیم و آستردوزی شده با عرض ۴ تا ۸ سانتی‌متر و طول دم‌پا شلوار دوخته می‌شود. آن را به دم‌پا می‌دوزند یا با دکمه پیوند می‌دهند. روی آن با منجوق، سکّه و مهره تزیین می‌شود.^[۱۸]

ملینک یا گردن‌بند، انواع گوناگونی دارد. نوعی گردنبند لوله‌ای که کاربرد اعتقادی آن قرار دادن آیات قران بوده است. نوع دیگر آن، گل میخک است. به دلیل دارا بودن ویژگی پزشکی و خوشبو بودن، کاربرد داشته و رایج‌ترین گردن‌آویز بوده است.^[۱۹]

نوعی سرآویز که به وسیله زنجیری دو قطعه فلز را با اشکال مختلف در دو طرف صورت در کنار گوش آویزان نگه می‌دارد که روی سربند قابل استفاده است. تزییناتی که کنار گوش قرار می‌گیرند از گوشواره‌های معمولی بسیار بزرگ‌تر و سنگین‌تر هستند. علت استفاده از چنین زیورآلاتی تمایل به نمود بیشتر فرد از نظر موقعیت اجتماعی بوده است.^[۱۹]