لوآندا

لوآندا
Luanda
São Paulo da Assunção de Loanda
لوآندا
نشان رسمی لوآندا
مهر
محل لوآندا در آنگولا
محل لوآندا در آنگولا
مختصات: ۸°۵۰′۱۸″ جنوبی ۱۳°۱۴′۴″ شرقی / ۸٫۸۳۸۳۳°جنوبی ۱۳٫۲۳۴۴۴°شرقی / -8.83833; 13.23444
کشور آنگولا
بنیانگذاری۱۵۷۵
مساحت
 • کل۲٫۴۱۸ کیلومتر مربع (۰٫۹۳۴ مایل مربع)
ارتفاع
۲۰ متر (۷۰ فوت)
جمعیت
 (۲۰۱۴)
 • کل۲۸۲۵۳۱۱
 • تراکم۱۲۰۰۰۰۰/کیلومتر مربع (۳۰۰۰۰۰۰/مایل مربع)
منطقهٔ زمانییوتی‌سی ۱+ (UTC)

لوآندا پایتخت و بزرگ‌ترین شهر کشور آنگولا و مرکز اداری، اقتصادی و فرهنگی این کشور است که در ساحل اقیانوس اطلس و در شمال غربی آنگولا قرار دارد. این شهر مهم‌ترین بندر کشور به‌شمار می‌آید و نقش کلیدی در پیوند آنگولا با بازرگانی جهانی دارد. لوآندا همچنین پرجمعیت‌ترین شهر آنگولا است و بخش بزرگی از جمعیت کشور را در خود جای داده است، به‌گونه‌ای که نزدیک به یک‌سوم ساکنان آنگولا در منطقه کلان‌شهری لوآندا زندگی می‌کنند.

لوآندا مرکز استان لوآندا نیز به‌شمار می‌آید و بر پایه برآورد سازمان ملل در سال ۲۰۱۳، جمعیت شهر لوآندا ۲٬۸۲۵٬۳۱۱ نفر و با احتساب حومه بیش از ۵٬۲۷۸٬۸۰۰ نفر بوده است؛ این شهر که در زبان‌های اروپایی Luanda و در گذشته Loanda نوشته می‌شده، به دو بخش بایکسا یا شهر قدیم و سیدادا آلتا یا بخش جدید تقسیم می‌شود و زبان رسمی و رایج در آن پرتغالی است، هرچند زبان‌های بومیِ بانتوتبار نیز در میان ساکنان رواج گسترده دارد.

شهر لوآندا در ۲۵ ژانویه ۱۵۷۶ میلادی به‌دست دریانورد پرتغالی پائولو دیاس دی نووایش بنیان گذاشته شد و در آغاز با نام سائو پائولو دا آسونسان د لوآندا شناخته می‌شد. در دوران استعمار پرتغال، این شهر به یکی از مراکز اصلی تجارت برده در سواحل غربی آفریقا تبدیل شد و هزاران برده از این بندر به برزیل و سایر مستعمرات پرتغال منتقل می‌شدند. پس از استقلال آنگولا در سال ۱۹۷۵ و آغاز جنگ داخلی، رشد شتابان جمعیت ناشی از مهاجرت گسترده روستاییان و آوارگان جنگ باعث شد زیرساخت‌های شهری توان پاسخگویی به نیازها را نداشته باشند و گسترش محله‌های غیررسمی و کم‌برخوردار در پیرامون شهر شدت گیرد. با پایان جنگ داخلی، پروژه‌های گسترده بازسازی و نوسازی در لوآندا آغاز شد و سیمای شهری آن به‌تدریج دگرگون شد.

لوآندا از نظر جغرافیایی به دو بخش اصلی تقسیم می‌شود؛ بخش قدیمی‌تر و پایین‌دست شهر که در امتداد ساحل قرار دارد و مرکز تاریخی و اداری محسوب می‌شود، و بخش مرتفع‌تر که مناطق جدیدتر، اداری و مسکونی در آن توسعه یافته‌اند. منطقه کلان‌شهری لوآندا شامل چندین شهرداری بزرگ است که در سال‌های اخیر با هدف سامان‌دهی بهتر مدیریت شهری، تقسیمات اداری آن نیز گسترش یافته است. اقلیم لوآندا گرم و نسبتاً خشک است و با وجود قرارگیری در منطقه استوایی، میزان بارندگی آن کم و تابستان‌ها اغلب شرجی و گرم است.

از نظر جمعیتی، لوآندا شهری چندقومیتی است و اقوام آمبوندو، اویمبوندو و باکونگو جمعیت بومی آن را تشکیل می‌دهند. زبان رسمی شهر و کشور پرتغالی است، اما زبان‌های بانتو همچون کیمبوندو و کیکونگو نیز در میان مردم رایج‌اند. در کنار جمعیت بومی، گروه‌هایی از پرتغالی‌تباران، برزیلی‌ها و مهاجران آسیایی نیز در این شهر زندگی می‌کنند که به تنوع فرهنگی آن افزوده‌اند.

اقتصاد لوآندا تا حد زیادی بر پایه صنعت نفت استوار است و بخش عمده فعالیت‌های شرکت‌های نفتی داخلی و بین‌المللی در این شهر متمرکز شده است. افزون بر نفت، صنایع فرآوری مواد غذایی، تولید سیمان، نساجی، پلاستیک و فلزکاری نیز در لوآندا فعال‌اند. با وجود رشد اقتصادی، نابرابری اجتماعی در شهر مشهود است و این شهر در برخی دوره‌ها به‌عنوان یکی از گران‌ترین شهرهای جهان برای زندگی خارجیان شناخته شده، در حالی که بخش بزرگی از جمعیت در شرایط دشوار اقتصادی به سر می‌برند.

لوآندا از نظر زیرساخت‌های ترابری، مرکز اصلی شبکه ارتباطی آنگولا به‌شمار می‌آید. بندر لوآندا یکی از پرترددترین بنادر غرب آفریقاست و نقش مهمی در صادرات و واردات کشور ایفا می‌کند. شبکه راه‌آهن و جاده‌ای نیز از این شهر آغاز می‌شود و فرودگاه بین‌المللی جدید آنگولا در نزدیکی منطقه ویانا برای پاسخ به نیازهای روبه‌رشد حمل‌ونقل هوایی احداث شده است.

در حوزه آموزش و فرهنگ، لوآندا میزبان دانشگاه‌های مهمی از جمله دانشگاه آگوستینیو نتو و دانشگاه کاتولیک آنگولا است و مراکز فرهنگی، موزه‌ها، تماشاخانه‌ها و جشنواره‌های هنری گوناگون در آن برگزار می‌شود. این شهر همچنین در ورزش نقش برجسته‌ای دارد و ورزشگاه ملی ۱۱ نوامبر محل برگزاری رقابت‌های مهم ملی و بین‌المللی است.

لوآندا امروز شهری است که در آن میراث تاریخی دوران استعمار، زخم‌های جنگ داخلی و روندهای سریع نوسازی هم‌زمان دیده می‌شود؛ شهری با تضادهای آشکار اجتماعی و اقتصادی که در عین حال قلب تپنده آنگولا و نماد هویت سیاسی و فرهنگی این کشور به‌شمار می‌آید.

خلیج لواندا در سال ۲۰۱۰

تاریخ

استعمار پرتغالی

دژ سائو میگل، که در سال ۱۵۷۶ به‌دست پائولو دیاس دی نووایش بنیان گذاشته شد، امروزه میزبان موزه نیروهای مسلح است.
تصویری از «سائو پائولو دا آسونسان دِ لوآندا»، ۱۷۵۵.

کاوشگر پرتغالی پائولو دیاس دی نووایش شهر لوآندا را در ۲۵ ژانویه ۱۵۷۶ با نام «سائو پائولو دا آسونسان دِ لوآندا» بنیان نهاد.[۱] او با خود یک‌صد خانواده از مهاجران و چهارصد سرباز به این منطقه آورد. بیشتر جامعه پرتغالی درون دژ سکونت داشتند. شماری از منابع کهن از اوایل سده هفدهم، این شهر را با نام «سنت پل دِ لئوندا» نیز یاد کرده‌اند.[۲][۳][۴]

در سال ۱۶۱۸ پرتغالی‌ها دژی به نام «فورتالزا سائو پدرو دا بارا» ساختند و پس از آن دو دژ دیگر نیز برپا کردند: دژ سائو میگل (۱۶۳۴) و دژ سائو فرانسیسکو دو پِنِدو (۱۷۶۵–۱۷۶۶). از میان این استحکامات، دژ سائو میگل بهترین وضعیت حفاظتی را دارد.[۵]

لوآندا از سال ۱۶۲۷ پایگاه اصلی پرتغال در این منطقه بود، به‌جز دوره‌ای که شهر میان سال‌های ۱۶۴۰ تا ۱۶۴۸ تحت سلطه هلند قرار داشت و با نام فورت آردنبرگ اداره می‌شد. این شهر از حدود ۱۵۵۰ تا ۱۸۳۶ به‌عنوان مرکز اصلی برده‌داری در آنگولا و صادرات برده به برزیل استعماری شناخته می‌شد.[۶] بخش عمده این تجارت با مستعمره پرتغالی برزیل انجام می‌گرفت و کشتی‌های برزیلی پرتعدادترین شناورها در بندر لوآندا بودند. این روند همچنین تاجران و جنگجویان محلی را نیز درگیر کرد که از این تجارت سود می‌بردند.[۷] در این دوره، پرتغالی‌ها تمایلی به تصرف گسترده سرزمینی نداشتند و تنها چند سکونتگاه کوچک در پیرامون لوآندا، به‌ویژه در بخش پایانی رود کوانزا ایجاد شد.

در سده هفدهم، گروه ایمبانگالا به رقیب اصلی قوم امبوندو در تأمین برده برای بازار لوآندا بدل شد. در سال ۱۷۵۱، سالانه میان ۵٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ برده در این شهر فروخته می‌شدند.[۸] در این زمان، آنگولا که مستعمره پرتغال بود، عملاً به‌گونه‌ای همچون مستعمره برزیل، که خود مستعمره پرتغال به‌شمار می‌رفت، اداره می‌شد. نفوذ فرهنگی و اقتصادی برزیل در لوآندا تا زمان استقلال برزیل در سال ۱۸۲۲ به‌طور چشمگیر ادامه داشت.

در سده نوزدهم و همچنان تحت حاکمیت پرتغال، لوآندا شاهد تحولی بزرگ در اقتصاد خود بود. تجارت برده اقیانوس اطلس در سال ۱۸۳۶ لغو شد و در ۱۸۴۴ بنادر آنگولا به روی کشتی‌های خارجی گشوده شد. تا سال ۱۸۵۰، لوآندا به یکی از بزرگ‌ترین و پیشرفته‌ترین شهرهای پرتغالی در سراسر امپراتوری پرتغال خارج از پرتغال قاره‌ای تبدیل شده بود و شرکت‌های تجاری فراوانی در آن فعالیت داشتند. این شهر همراه با بنگولا کالاهایی چون روغن نخل و بادام‌زمینی، موم، کوپال، چوب، عاج، پنبه، قهوه و دانه کاکائو را صادر می‌کرد. همچنین ذرت، تنباکو، گوشت خشک و آرد کاساوا نیز به‌صورت محلی تولید می‌شد. در همین دوره طبقه بورژوای آنگولا پدید آمد.[۹]

در سال ۱۸۸۹، فرماندار بریتو کاپلو دروازه‌های یک آبراه را گشود که شهر را به آب آشامیدنی، که پیش‌تر منبعی کمیاب بود، مجهز می‌کرد و بدین‌ترتیب زمینه رشد گسترده‌تر لوآندا فراهم شد.

اِستادو نووو

رژه نیروهای مسلح پرتغال در لوآندا در جریان جنگ‌های استعماری پرتغال (۱۹۶۱–۱۹۷۴).

در دوران دیکتاتوری پرتغال که با عنوان اِستادو نووو شناخته می‌شود، لوآندا از شهری با ۶۱٬۲۰۸ نفر جمعیت در سال ۱۹۴۰، که ۱۴٫۶ درصد آن را سفیدپوستان تشکیل می‌دادند، به شهری بزرگ، ثروتمند و چندفرهنگی با ۴۷۵٬۳۲۸ نفر جمعیت در سال ۱۹۷۰ تبدیل شد که ۱۲۴٬۸۱۴ نفر از آنان اروپایی‌تبار (۲۶٫۳ درصد) و حدود ۵۰٬۰۰۰ نفر نیز دورگه (۱۰٫۵ درصد) بودند.[۱۰]

همچون بیشترِ آنگولای پرتغال، شهر جهان‌وطنیِ لوآندا از جنگ استعماری پرتغال (۱۹۶۱–۱۹۷۴) تأثیر نپذیرفت و رشد و توسعه اقتصادی در سراسر منطقه در این دوره به بالاترین سطح خود رسید. در گزارشی در سال ۱۹۸۲، لوآندا «پاریس آفریقا» نامیده شد.

استقلال

رئیس‌جمهور ژوزه ادوآردو دوس سانتوس در کنار رئیس‌جمهور برزیل دیلما روسف در کاخ ریاست‌جمهوری، ۲۰۱۱.

تا زمان جنگ استقلال آنگولا در سال ۱۹۷۵، لوآندا شهری امروزی بود که اکثریت جمعیت آن را آفریقاییان تشکیل می‌دادند، اما در عین حال تحت سلطه اقلیتی نیرومند از پرتغالیان سفیدپوست قرار داشت.

پس از انقلاب میخک در لیسبون در ۲۵ آوریل ۱۹۷۴، با تحقق استقلال و آغاز جنگ داخلی آنگولا (۱۹۷۵–۲۰۰۲)، بیشتر پرتغالیان سفیدپوست ساکن لوآندا به‌عنوان پناهجو شهر را ترک کردند[۱۱] و عمدتاً راهی پرتغال شدند، هرچند بسیاری نیز از مسیر زمینی به آفریقای جنوبی رفتند.

لوآندا در سده بیست‌ویکم شاهد نوسازی و بازتوسعه گسترده شهری بوده که عمدتاً با سودهای حاصل از صنایع نفت و الماس پشتیبانی شده است.

شمار زیادی از تکنسین‌های ماهر در میان نیروهای کوبایی که برای پشتیبانی از دولت جنبش خلق برای آزادی آنگولا-حزب کار به آنگولا اعزام شدند، توانستند سهم ارزشمندی در بازسازی و نگهداری خدمات پایه در شهر ایفا کنند.

با این حال، در سال‌های بعد، زاغه‌هایی موسوم به musseques — که از دهه‌ها پیش وجود داشتند — در نتیجه جنگ داخلی طولانی‌مدت و همچنین تشدید نابرابری‌های عمیق اجتماعی ناشی از مهاجرت گسترده پناهجویان جنگ از سایر مناطق آنگولا، به شکلی نامتوازن گسترش یافتند و چندین کیلومتر فراتر از محدوده پیشین شهر لوآندا کشیده شدند. برای دهه‌ها، امکانات شهری لوآندا به‌طور کافی توسعه نیافت تا بتواند این افزایش عظیم جمعیت را پوشش دهد.

سده بیست‌ویکم

مجلس ملی آنگولا

در سال ۲۰۰۱، دولت‌های موقت آنگولا زاغه بوآویشتا را در خلیج لوآندا پاکسازی کردند تا امکان بازتوسعه مسکن لوکس فراهم شود.[۱۲] لوآندا از آن زمان به یکی از گران‌ترین شهرهای جهان تبدیل شده است.[۱۳]

پس از امضای توافق‌نامه لوآندا در سال ۲۰۰۲ و پایان جنگ داخلی آنگولا، و در پی رشد بالای اقتصادی ناشی از افزایش تولید نفت و الماس، بازسازی گسترده‌ای در شهر آغاز شد.[۱۴] لوآندا به‌سبب چندبرابر شدن جمعیت و فراتر رفتن آن از ظرفیت شهر به یکی از دغدغه‌های اصلی بدل شد، به‌ویژه آنکه بخش بزرگی از زیرساخت‌ها از جمله آب، برق و راه‌ها فرسوده و ناکارآمد شده بود.

لوآندا در سده بیست‌ویکم شاهد بازسازی گسترده راه‌ها بوده و بزرگراه‌های جدیدی برای بهبود ارتباط با Cacuaco، ویانا، سامبا و فرودگاه جدید برنامه‌ریزی شده است.[۱۵] همچنین پروژه‌های گسترده مسکن دولتی برای اسکان ساکنان زاغه‌ها، که سیمای غالب لوآندا را شکل می‌دهند، در حال اجراست و یک شرکت بزرگ چینی قرارداد ساخت بخش عمده مسکن‌های جایگزین را برعهده گرفته است.[۱۶] وزیر بهداشت آنگولا نیز اخیراً اعلام کرده است که فقر در این کشور از طریق افزایش اشتغال و تأمین مسکن برای همه شهروندان مهار خواهد شد.[۱۷]

جغرافیا

نمای ماهواره‌ای شهر لوآندا و جزیره لوآندا.
خلیج لوآندا
کلبه‌های ساحلی در جزیره لوآندا

جغرافیای انسانی

لوآندا به دو بخش تقسیم می‌شود: «بایکسا دِ لوآندا» (لوآندای پایین، شهر قدیمی) و «سیداده آلتا» (شهر بالا یا بخش جدید). بایکسا دِ لوآندا در مجاورت بندر قرار دارد و دارای خیابان‌های باریک و ساختمان‌های قدیمی استعماری است.[۱۸] با این حال، ساخت‌وسازهای جدید اکنون بخش‌های وسیعی فراتر از این مرزهای سنتی را پوشانده‌اند و شماری از هسته‌های پیش‌تر مستقل — مانند ویانا — در محدوده شهر ادغام شده‌اند.

لوآندای کلان‌شهری

تا سال ۲۰۱۱، استان پیشین لوآندا شامل آنچه اکنون پنج شهرداری را تشکیل می‌دهد بود. در سال ۲۰۱۱، این استان با افزودن دو شهرداری دیگر که از استان بنگو منتقل شدند، یعنی ایکولو ئه بنگو و کوئیساما، گسترش یافت. با کنار گذاشتن این الحاقات، پنج شهرداری تشکیل‌دهنده لوآندای بزرگ به شرح زیرند:

ناممساحت
بر حسب km2		جمعیت
سرشماری
۲۰۱۴		جمعیت
برآورد
۲۰۱۹[۱۹]
بلاز۱٬۰۴۶۱٬۰۷۱٬۰۴۶۱٬۲۷۱٬۸۵۴
کاکواکو۳۱۲۱٬۰۷۷٬۴۳۸۱٬۲۷۹٬۴۸۸
کازنگا۳۷۸۸۰٬۶۳۹۱٬۰۴۵٬۷۲۲
لوآندا (شهر)۱۱۶۲٬۱۶۵٬۸۶۷۲٬۵۷۱٬۸۶۱
ویانا۶۹۳۱٬۶۰۰٬۵۹۴۱٬۹۰۰٬۶۸۸
جمع کل۲٬۲۰۴۶٬۷۹۵٬۵۸۴۸٬۰۶۹٬۶۱۳

از سال ۲۰۱۷ تاکنون، دو شهرداری جدید دیگر نیز در محدوده لوآندای بزرگ ایجاد شده‌اند: تالاتونا و کیلامبا-کیاسی.

ناحیه‌ها

میرادورو دا لوا در ناحیه سامبا

شهر لوآندا به شش ناحیه شهری تقسیم می‌شود: اینگومبوتا، آنگولا کوئیلوانجه، مایانگا، رانگل، سامبا و سامبیزانگا.

در سامبا و سامبیزانگا، ساخت برج‌های بلندمرتبه بیشتری برنامه‌ریزی شده است. پایتخت، لوآندا، به‌طور پیوسته در حال گسترش است و این رشد به‌تدریج فراتر از مرزهای رسمی شهر و حتی حدود استانی کشیده می‌شود.

لوآندا مقر یک اسقف‌نشین کلیسای کاتولیک است.[۲۰] همچنین بیشتر نهادهای آموزشی آنگولا در این شهر قرار دارند، از جمله دانشگاه کاتولیک آنگولا و دانشگاه اگوستینو نیتو. افزون بر این، کاخ فرماندار دوران استعمار و ورزشگاه سیتادلا، ورزشگاه اصلی آنگولا با ظرفیت ۶۰٬۰۰۰ نفر، نیز در این شهر واقع شده‌اند.

اقلیم

لوآندا دارای اقلیم نیمه‌خشک (بر پایه سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن: BSh) و در آستانه اقلیم بیابانی (BWh) است. هوای آن گرم تا بسیار گرم، اما به‌طرزی شگفت‌آور خشک است که این امر به جریان سرد جریان بنگوئلا بازمی‌گردد، جریانی که مانع از تراکم رطوبت و شکل‌گیری بارش می‌شود. مه‌های مکرر باعث می‌شوند دما حتی در ماه‌های کاملاً خشک از مه تا اکتبر در شب‌ها کاهش چندانی نیابد. میزان بارندگی سالانه لوآندا حدود ۴۰۵ میلیمتر (۱۵٫۹ اینچ) است، اما نوسان آن از بالاترین‌ها در جهان به‌شمار می‌آید و ضریب تغییر آن بیش از ۴۰ درصد است.[۲۱]

اقلیم شهر به‌طور عمده تحت تأثیر جریان فراساحلی بنگوئلا است. این جریان، با وجود قرارگیری لوآندا در عرض‌های گرمسیری، رطوبت هوا را به طرز قابل توجهی پایین نگه می‌دارد و باعث می‌شود ماه‌های گرم سال نسبت به شهرهای مشابه در غرب و مرکز آفریقا قابل تحمل‌تر باشند.[۲۲]

ثبت‌های هواشناسی از سال ۱۸۵۸ نشان می‌دهد میزان بارندگی سالانه از ۵۵ میلیمتر (۲٫۲ اینچ) در سال ۱۹۵۸ تا ۸۵۱ میلیمتر (۳۳٫۵ اینچ) در سال ۱۹۱۶ متغیر بوده است. فصل بارانی کوتاه در ماه‌های مارس و آوریل به جریان مخالف شمالی وابسته است که رطوبت را به شهر می‌آورد و نشان داده شده است که ضعف در جریان بنگوئلا می‌تواند میزان بارندگی را نسبت به سال‌هایی که این جریان قوی است، تا حدود شش برابر افزایش دهد.[۲۳]

داده‌های اقلیم لوآندا (1961–1990, extremes 1879–present)
ماه ژانویه فوریه مارس آوریل مه ژوئن ژوئیه اوت سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سال
سابقهٔ بیش‌ترین °C (°F) ۳۳٫۹
(۹۳)		 ۳۴٫۱
(۹۳)		 ۳۷٫۲
(۹۹)		 ۳۶٫۱
(۹۷)		 ۳۶٫۱
(۹۷)		 ۳۵٫۰
(۹۵)		 ۲۸٫۹
(۸۴)		 ۲۸٫۳
(۸۳)		 ۳۱٫۰
(۸۸)		 ۳۱٫۲
(۸۸)		 ۳۶٫۱
(۹۷)		 ۳۳٫۶
(۹۲)		 ۳۷٫۲
(۹۹)
میانگین بیش‌ترین °C (°F) ۲۹٫۵
(۸۵)		 ۳۰٫۵
(۸۷)		 ۳۰٫۷
(۸۷)		 ۳۰٫۲
(۸۶)		 ۲۸٫۸
(۸۴)		 ۲۵٫۷
(۷۸)		 ۲۳٫۹
(۷۵)		 ۲۴٫۰
(۷۵)		 ۲۵٫۴
(۷۸)		 ۲۶٫۸
(۸۰)		 ۲۸٫۴
(۸۳)		 ۲۸٫۶
(۸۳)		 ۲۷٫۷
(۸۲)
میانگین روزانه °C (°F) ۲۶٫۷
(۸۰)		 ۲۸٫۵
(۸۳)		 ۲۸٫۶
(۸۳)		 ۲۸٫۲
(۸۳)		 ۲۷٫۰
(۸۱)		 ۲۳٫۹
(۷۵)		 ۲۲٫۱
(۷۲)		 ۲۲٫۱
(۷۲)		 ۲۳٫۵
(۷۴)		 ۲۵٫۲
(۷۷)		 ۲۶٫۷
(۸۰)		 ۲۶٫۹
(۸۰)		 ۲۵٫۸
(۷۸)
میانگین کم‌ترین °C (°F) ۲۳٫۹
(۷۵)		 ۲۴٫۷
(۷۶)		 ۲۴٫۶
(۷۶)		 ۲۴٫۳
(۷۶)		 ۲۳٫۳
(۷۴)		 ۲۰٫۳
(۶۹)		 ۱۸٫۷
(۶۶)		 ۱۸٫۸
(۶۶)		 ۲۰٫۲
(۶۸)		 ۲۲٫۰
(۷۲)		 ۲۳٫۳
(۷۴)		 ۲۳٫۵
(۷۴)		 ۲۲٫۳
(۷۲)
سابقهٔ کم‌ترین °C (°F) ۱۸٫۰
(۶۴)		 ۱۶٫۱
(۶۱)		 ۲۰٫۰
(۶۸)		 ۱۷٫۸
(۶۴)		 ۱۷٫۸
(۶۴)		 ۱۲٫۸
(۵۵)		 ۱۱٫۰
(۵۲)		 ۱۲٫۲
(۵۴)		 ۱۵٫۰
(۵۹)		 ۱۷٫۸
(۶۴)		 ۱۷٫۲
(۶۳)		 ۱۷٫۸
(۶۴)		 ۱۱٫۰
(۵۲)
بارندگی میلی‌متر (اینچ) ۳۰
(۱٫۱۸)		 ۳۶
(۱٫۴۲)		 ۱۱۴
(۴٫۴۹)		 ۱۳۶
(۵٫۳۵)		 ۱۶
(۰٫۶۳)		 ۰
(۰)		 ۰
(۰)		 ۱
(۰٫۰۴)		 ۲
(۰٫۰۸)		 ۷
(۰٫۲۸)		 ۳۲
(۱٫۲۶)		 ۳۱
(۱٫۲۲)		 ۴۰۵
(۱۵٫۹۴)
میانگین روزهای بارندگی (≥ ۰.۱ mm) ۴ ۵ ۹ ۱۱ ۲ ۰ ۰ ۱ ۳ ۵ ۸ ۵ ۵۳
درصد رطوبت ۸۰ ۷۸ ۸۰ ۸۳ ۸۳ ۸۲ ۸۳ ۸۵ ۸۴ ۸۱ ۸۲ ۸۱ ۸۲
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۲۱۷٫۰ ۲۰۳٫۴ ۲۰۷٫۷ ۱۹۲٫۰ ۲۲۹٫۴ ۲۰۷٫۰ ۱۶۷٫۴ ۱۴۸٫۸ ۱۵۰٫۰ ۱۶۷٫۴ ۱۸۶٫۰ ۲۰۱٫۵ ۲٬۲۷۷٫۶
میانگین روزانه ساعت‌های تابش آفتاب ۷٫۰ ۷٫۲ ۶٫۷ ۶٫۴ ۷٫۴ ۶٫۹ ۵٫۴ ۴٫۸ ۵٫۰ ۵٫۴ ۶٫۲ ۶٫۵ ۶٫۲
منبع شماره ۱: Deutscher Wetterdienst[۲۴]
منبع شماره ۲: Meteo Climat (record highs and lows)[۲۵]

تغییر اقلیم

در یک پژوهش منتشرشده در سال ۲۰۱۹ در پلاس وان برآورد شده است که در سناریوی RCP 4.5، یعنی سناریوی «میانه» تغییر اقلیم که بر اساس آن دمای جهانی تا سال ۲۱۰۰ حدود ۲٫۵–۳ تغییر درجه سلسیوس (۴٫۵–۵٫۴ تغییر درجه فارنهایت) افزایش می‌یابد، اقلیم لوآندا در سال ۲۰۵۰ بیشترین شباهت را به اقلیم کنونی گواتمالاسیتی خواهد داشت. بر این اساس، دمای میانگین سالانه حدود ۰٫۷ تغییر درجه سلسیوس (۱٫۳ تغییر درجه فارنهایت)، دمای سردترین ماه حدود ۰٫۴ تغییر درجه سلسیوس (۰٫۷۲ تغییر درجه فارنهایت) و دمای گرم‌ترین ماه حدود ۰٫۱ تغییر درجه سلسیوس (۰٫۱۸ تغییر درجه فارنهایت) افزایش خواهد یافت.[۲۶][۲۷] بر پایه برآوردهای Climate Action Tracker، روند کنونی گرمایش با حدود ۲٫۷ تغییر درجه سلسیوس (۴٫۹ تغییر درجه فارنهایت) سازگار به‌نظر می‌رسد که نزدیک به سناریوی RCP 4.5 است.[۲۸]

افزون بر این، بر پایه ششمین گزارش هیئت بین‌دولتی تغییر اقلیم در سال ۲۰۲۲، لوآندا یکی از ۱۲ شهر بزرگ آفریقا (آبیجان، اسکندریه، الجزیره، کیپ‌تاون، کازابلانکا، داکار، دارالسلام ، دوربان، لاگوس، لومه، لوآندا و ماپوتو) است که در آینده بیشترین آسیب را از افزایش سطح آب دریاها خواهند دید. در این گزارش برآورد شده است که این شهرها در مجموع تا سال ۲۰۵۰ در سناریوی RCP 4.5 متحمل زیان تجمعی ۶۵ میلیارد دلار آمریکا و در سناریوی پرانتشار RCP 8.5 متحمل ۸۶٫۵ میلیارد دلار خواهند شد. علاوه بر این، ترکیب RCP 8.5 با پیامد فرضی یخسار در سطوح بالای گرمایش می‌تواند به زیان‌هایی تا ۱۳۷٫۵ میلیارد دلار بینجامد و اگر رویدادهای «با احتمال کم اما با خسارت بالا» نیز در نظر گرفته شوند، خطرات تجمعی برای سناریوی «میانه» RCP 4.5 تا ۱۸۷ میلیارد دلار، برای RCP 8.5 تا ۲۰۶ میلیارد دلار و در سناریوی ناپایداری شدید یخسارها تا ۳۹۷ میلیارد دلار افزایش می‌یابد.[۲۹] از آن‌جا که افزایش سطح دریا در همهٔ سناریوهای تغییر اقلیم برای حدود ۱۰ هزار سال ادامه خواهد یافت، هزینه‌های آیندهٔ این پدیده، به‌ویژه در صورت نبود اقدامات سازگارشی، تنها رو به افزایش خواهد گذاشت.[۳۰]

جمعیت

سال جمعیت
۱۹۷۰ (سرشماری)۴۷۵٬۳۲۸[۳۱]
۲۰۱۴ (سرشماری)۶٬۷۶۰٬۴۳۹[۳۱]
۲۰۱۸ (برآورد)۷٬۷۷۴٬۲۰۰[۳۱]
کلیسای جامع لوآندا که در ۱۶۲۸ ساخته شد

ساکنان لوآندا عمدتاً از میان گروه‌های قومی آفریقایی، به‌ویژه آمبوندو، اویمبوندو و مردم کنگو هستند. زبان رسمی و پرکاربرد زبان پرتغالی است، هرچند چند زبان بانتو نیز، به‌ویژه کیمبوندو، اومبوندو و زبان کنگوئی در شهر رواج دارد.[۳۲]

جمعیت لوآندا در سال‌های اخیر به‌شدت افزایش یافته است که بخش بزرگی از آن به مهاجرت زمان جنگ به این شهر بازمی‌گردد، زیرا لوآندا در مقایسه با دیگر نقاط کشور مکان امن‌تری به‌شمار می‌رفت.[۳۳] با این حال، در سال ۲۰۰۶، لوآندا با افزایش جرم و جنایت خشونت‌آمیز، به‌ویژه در زاغه‌هایی که هسته شهری استعماری را دربر گرفته‌اند، روبه‌رو شد.[۳۴]

اقلیت قابل توجهی از ساکنان لوآندا اروپایی‌تبارند، به‌ویژه مردم پرتغال (حدود ۲۶۰ هزار نفر)، و همچنین برزیلی‌ها. در سال‌های اخیر، به‌ویژه از میانه دهه ۲۰۰۰، مهاجرت از پرتغال به‌سبب فرصت‌های بیشتر در اقتصاد روبه‌رشد آنگولا افزایش یافته است.[۳۵][۳۶] همچنین شماری از مهاجران دیگر کشورهای آفریقایی، از جمله جامعه‌ای کوچک از شهروندان آفریقای جنوبی، در لوآندا ساکن‌اند. تعداد اندکی از ساکنان لوآندا نیز دورگه‌اند (اروپایی/پرتغالی و آفریقایی بومی). در دهه‌های اخیر، جمعیت چشمگیری از چینی‌ها نیز در این شهر شکل گرفته است،[۳۷] و در کنار آن، جامعه بسیار کوچک‌تری از ویتنامی‌ها نیز حضور دارد.

کلیسای نوسا سنیورا دا نازاره، ساخته‌شده در ۱۶۶۴

فرهنگ

تندیس ملکه نِزینگا
موزه ملی برده‌داری

لوآندا به‌عنوان مرکز اقتصادی و سیاسی آنگولا، کانون اصلی فرهنگ آنگولا نیز به‌شمار می‌آید. این شهر میزبان نهادهای فرهنگی متعددی است که از جمله می‌توان به Sindika Dokolo Foundation اشاره کرد.

این شهر از سال ۲۰۰۹ میزبان جشنواره بین‌المللی جَز لوآندا است و همچنین باشگاه «کلوبی ناوتیکو دا ایلیا دِ لوآندا» (Clube Náutico da Ilha de Luanda، به‌اختصار CNIL) را در خود جای داده است که به‌معنای «باشگاه دریانوردی جزیره لوآندا» است. CNIL یک باشگاه ورزشی است که در ۲۸ فوریه ۱۹۲۴ با نام «باشگاه ورزشی نون‌آلوارش» (Clube Desportivo Nun'Alvares) تأسیس شد؛ نامی که تا ۱۱ آوریل ۱۹۷۹ حفظ کرد، زمانی که بنا بر دستور دبیر شورای ملی تربیت بدنی و ورزش آنگولا، مبنی بر این‌که باشگاه‌هایی با نام‌های مرتبط با استعمار باید نام خود را تغییر دهند، این باشگاه ناچار به تغییر نام شد.[۳۸] از زمان تأسیس تاکنون، این باشگاه پرافتخارترین باشگاه قایقرانی آنگولا بوده است.[۳۸]

شهر لوآندا همچنین میزبان موزه‌های متعددی است، از جمله:

  • موزه ملی انسان‌شناسی
  • موزه ملی تاریخ طبیعی آنگولا
  • موزه نیروهای مسلح
  • موزه ملی برده‌داری
  • موزه علم

دیگر یادمان‌های شهر عبارت‌اند از:

  • قصر آهنی
  • دژ سائو میگل
  • دژ سائو فرانسیسکو دو پِنِدو
  • کلیسای جامع لوآندا
  • کلیسای عیسی
  • کلیسای نوسا سنیورا دو کابو
  • کلیسای نوسا سنیورا دا کونسیسائو
  • کلیسای نوسا سنیورا دا نازاره
  • کلیسای نوسا سنیورا دو کارمو
  • آرشیو ملی اسناد

اقتصاد

«شهر مالی لوآندا»
برج‌های بلند در مرکز لوآندا

حدود یک‌سوم جمعیت آنگولا در لوآندا زندگی می‌کنند که ۵۳ درصد آنان زیر خط فقر به‌سر می‌برند. شرایط زندگی در لوآندا برای بیشتر مردم نامطلوب است و خدمات پایه‌ای مانند آب آشامیدنی سالم و برق همچنان با کمبود جدی روبه‌رو است و وضعیت ترافیک نیز مشکلات چشمگیری دارد.[۳۹]

لوآندا یکی از گران‌ترین شهرهای جهان برای خارجیان مقیم به‌شمار می‌آید.[۴۰] در شاخص هزینه زندگی مرسر، لوآندا به‌دلیل بهای بسیار بالای کالاها و هزینه امنیت، در صدر فهرست قرار گرفت و بالاتر از سئول، ژنو و شانگهای جای گرفت. این هزینه‌ها نابرابری شدیدی را در شهر دامن زده است؛ به‌طوری که با کاهش قیمت نفت، بسیاری از برج‌های بلند عملاً خالی مانده‌اند.[۴۱]

پیاده‌راه «مارجینال» در امتداد خلیج
برج واقع در «خیابان کوامه نکرومه»

تعرفه‌های جدید واردات که در مارس ۲۰۱۴ وضع شد، لوآندا را حتی گران‌تر هم کرد. برای نمونه، گزارش شده بود که یک بسته نیم‌لیتری بستنی وانیلی در سوپرمارکت ۳۱ دلار آمریکا قیمت دارد. این تعرفه‌های بالاتر بر صدها قلم کالا، از سیر تا خودرو، اعمال شد. هدف اعلام‌شده این سیاست‌ها، تلاش برای متنوع‌سازی اقتصادی و کاهش وابستگی شدید به نفت و تقویت کشاورزی و صنعت بود؛ بخش‌هایی که همچنان ضعیف مانده‌اند. این تعرفه‌ها در کشوری که متوسط دستمزد در آن در سال ۲۰۱۰ تنها ۲۶۰ دلار در ماه بود، فشار زیادی بر اقشار کم‌درآمد وارد کرد، در حالی که متوسط دستمزد در صنعت نفتِ در حال رونق بیش از ۲۰ برابر، یعنی حدود ۵٬۴۰۰ دلار در ماه، برآورد می‌شد.[۴۲]

بخش تولیدی لوآندا شامل غذای آماده، نوشیدنیها، منسوجات، سیمان و دیگر مصالح ساختمانی، محصولات پلاستیکی، مصنوعات فلزی، سیگار و کفش و پوشاک است. نفت خام (که در میدان‌های فراساحلی نزدیک کشف شده) در خود شهر پالایش می‌شود، هرچند این پالایشگاه در جریان جنگ داخلی آنگولا (۲۰۰۲–۱۹۷۵) بارها آسیب دید. لوآندا دارای بندری طبیعی و بسیار مناسب است و مهم‌ترین صادرات آن شامل قهوه، پنبه، شکر، الماس، آهن و نمک است.[۴۳]

شهر لوآندا همچنین دارای صنعت ساختمان پررونقی است؛ نتیجه رونق اقتصادی سراسری کشور از سال ۲۰۰۲، زمانی که با پایان جنگ داخلی ثبات سیاسی بازگشت. رشد اقتصادی عمدتاً بر پایه فعالیت‌های استخراج نفت استوار است، هرچند تنوع‌بخشی اقتصادی گسترده‌ای نیز در جریان است. حجم بزرگ سرمایه‌گذاری‌های داخلی و خارجی، همراه با رشد قوی اقتصادی، ساخت‌وساز در همه بخش‌های اقتصادی شهر لوآندا را به‌شدت افزایش داده است.[۴۴] در سال ۲۰۰۷، نخستین مرکز خرید امروزی آنگولا در این شهر و در مرکز خرید بلاس افتتاح شد.[۴۵]

ترابری

اداره بندر لوآندا

راه‌آهن

لوآندا نقطه آغاز راه‌آهن لوآندا است که به‌سمت شرق تا مالانژه امتداد می‌یابد. جنگ داخلی آنگولا این خط آهن را از کار انداخت، اما بهره‌برداری از آن تا دوندو و مالانژه، آنگولا دوباره برقرار شده است.[۴۶]

فرودگاه‌ها

فرودگاه بین‌المللی آنگولا در لوآندا

فرودگاه اصلی لوآندا فرودگاه کواترو دو فرویرو بود که همچنان بزرگ‌ترین فرودگاه کشور است. یک فرودگاه بین‌المللی جدید با نام فرودگاه بین‌المللی آنگولا در جنوب‌شرقی شهر، چند کیلومتری ویانا ساخته شد و انتظار می‌رفت در سال ۲۰۱۱ افتتاح شود.[۴۷] با این حال، چون دولت آنگولا پرداخت‌های خود به شرکت چینی مسئول ساخت را ادامه نداد، این شرکت در سال ۲۰۱۰ کار را متوقف کرد. این فرودگاه سرانجام در نوامبر ۲۰۲۳ گشایش یافت و به‌تدریج جای فرودگاه قدیمی را خواهد گرفت.[۴۸][۴۹]

بندر

بندر لوآندا بزرگ‌ترین بندر آنگولا است و در شمار پررفت‌وآمدترین بنادر آفریقا قرار دارد.[۵۰] توسعه عمده این بندر نیز در دست اجرا است.[۵۱] در سال ۲۰۱۴، بندر جدیدی در [[شهرستان دنده]، حدود ۳۰ کیلومتر در شمال، در دست احداث بود.

بندر لوآندا از پررفت‌وآمدترین بنادر آفریقا است.[۵۰]

ترابری جاده‌ای

راه‌های لوآندا در وضع نامناسبی قرار دارند، اما دولت برای کاهش ازدحام ترافیک در شهر، برنامه بازسازی گسترده‌ای را در پیش گرفته است. تعمیرات عمده راه‌ها تقریباً در همه محله‌ها در جریان است، از جمله ساخت یک بزرگراه شش‌بانده که لوآندا را به ویانا متصل می‌کند.[۵۲]

ترابری همگانی

حمل‌ونقل عمومی در لوآندا از طریق خدمات حومه‌ای راه‌آهن لوآندا، شرکت دولتی TCUL و ناوگان بزرگ تاکسی‌های اشتراکی خصوصی تأمین می‌شود؛ این مینی‌بوس‌های سفید و آبی که به آن‌ها «کاندونگیرو» گفته می‌شود، بخش اصلی این ناوگان را تشکیل می‌دهند. کاندونگیروها معمولاً ون‌های تویوتا های‌آس هستند که برای جابه‌جایی ۱۲ نفر ساخته شده‌اند، اما در عمل دست‌کم ۱۵ نفر را سوار می‌کنند. کرایه آن‌ها برای هر مسیر بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ کوانزا است. این وسایل نقلیه به رعایت نکردن مقررات راهنمایی و رانندگی مشهورند، برای مثال، در تقاطع‌ها توقف نمی‌کنند و گاه از روی پیاده‌رو و گذرگاه‌ها عبور می‌کنند.

در سال ۲۰۱۹، طرح شبکه قطار سبک لوآندا با هزینه برآوردی ۳ میلیارد دلار آمریکا اعلام شد که ساخت آن از سال ۲۰۲۰ آغاز شود.[۵۳]

آموزش

مدرسهٔ آماده‌سازی موتو-یا-کِولا
دانشگاه اگوستینو نیتو

مدارس بین‌المللی:

  • Escola Portuguesa de Luanda
  • Colégio Português de Luanda
  • Colégio São Francisco de Assis
  • Luanda International School
  • English School Community of Luanda

آموزش عالی

دانشگاه‌ها:

  • دانشگاه اگوستینو نیتو
  • Lusíada University
  • دانشگاه کاتولیک آنگولا
  • دانشگاه فنی آنگولا
  • دانشگاه متدیست آنگولا
  • Private University of Angola
  • دانشگاه ژان پیاژه آنگولا
  • دانشگاه لوآندا
  • Universidade Indepedente de Angola
  • Higher Institute of Education Sciences of the Luanda

ورزش

ورزشگاه ۱۱ نوامبر

سالن چندمنظوره Pavilhão Multiusos do Kilamba در لوآندا بارها میزبان دیدارهای تیم ملی بسکتبال آنگولا بوده است.[۵۴]

در سال ۲۰۱۳، لوآندا به‌همراه نامیبه (که امروز نامیبه، آنگولا نام دارد) میزبان جام جهانی هاکی با چرخ مردان ۲۰۱۳ (FIRS) بود؛ نخستین باری که جام جهانی هاکی با چرخ در آفریقا برگزار می‌شد. این شهر همچنین زادگاه باشگاه فوتبال «دسپورتیو دو بنگو» است.

روابط بین‌الملل

شهرهای خواهر

لوآندا با شهرهای زیر خواهرخوانده است:

پیوند به بیرون

منابع

  1. ↑ Leitão, José. ["A Missão no Reino de Angola" (PDF). Archived (PDF) from the original on 2021-01-31. Retrieved 2020-12-07. {{cite web}}: Check |url= value (help)](https://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4910/1/LS_S2_05_JoseADLeitao.pdf%7Caccess-date=2020-12-07%7Carchive-date=2021-01-31%7Carchive-url=https://web.archive.org/web/20210131222233/https://repositorio.ucp.pt/bitstream/10400.14/4910/1/LS_S2_05_JoseADLeitao.pdf%7Curl-status=live}})
  2. ↑ [(https://almamater.uc.pt/bib-geral/nabaisconde/item/44369) "Carta particolare che comincia con l'Isola di S:Tomaso ò Tome è c:d'S:Clara è finisce con il c:d'Aldeas: la longitudine comincia da i'isola di Pico d'Asores di Europa Carta VIII. Lº6º"]. am.uc.pt. Retrieved 2024-08-30. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  3. ↑ [(https://paperspast.natlib.govt.nz/newspapers/NOT18670409.2.10) "BY ELECTRIC TELEGRAPH. (FROM OUR OWN CORRESPONDENT.)"]. Papers Past. National Library of New Zealand. Retrieved 2024-08-30. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  4. ↑ [(https://open.library.ubc.ca/viewer/dbc/1.0346007#p0z-1r0f:leonda) "Daily British Columbian"]. UBC Library Open Collections. Retrieved 2024-08-30. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  5. ↑ [(https://web.archive.org/web/20101225142326/http://www.colonialvoyage.com/remainP.html) "Portuguese Colonial Remains"]. Colonialvoyage.com. Archived from [(http://www.colonialvoyage.com/remainP.html) the original] on 2010-12-25. Retrieved 2011-04-17. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  6. ↑ See Joseph Miller, Way of Death: Merchant Capitalism and the Angolan Slave Trade, London & Madison/Wis,: James Currey & University of Wisconsin Press, 1988
  7. ↑ [(https://web.archive.org/web/20050122054905/http://www.h-net.org/reviews/showrev.cgi?path=13661080113274) João C. Curto. Álcool e Escravos: O Comércio Luso-Brasileiro do Álcool em Mpinda, Luanda e Benguela durante o Tráfico Atlântico de Escravos (c. 1480-1830) e o Seu Impacto nas Sociedades da África Central Ocidental. Translated by Márcia Lameirinhas. Tempos e Espaços Africanos Series, vol. 3. Lisbon: Editora Vulgata]. H-net.org. 2002. ISBN 978-972-8427-24-5. Archived from [(http://www.h-net.org/reviews/showrev.cgi?path=13661080113274) the original] on 2005-01-22. Retrieved 2009-05-14. {{cite book}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  8. ↑ Njoku, Onwuka N. (1997). [Mbundu. Rosen Pub. pp. 38–39. ISBN 978-0-8239-2004-4. {{cite book}}: Check |url= value (help)
  9. ↑ ["Angola Embassy in Cairo". www.angolaeg.net. Archived from the original on 2021-06-04. Retrieved 2020-05-28. {{cite web}}: Check |url= value (help)](https://www.angolaeg.net/%7Cwebsite=www.angolaeg.net%7Caccess-date=2020-05-28%7Carchive-date=2021-06-04%7Carchive-url=https://web.archive.org/web/20210604225442/https://www.angolaeg.net/%7Curl-status=live}})
  10. ↑ angolaPT (3 December 2008). ["Angola) antes da Guerra (Parte 2)". [Archived from the original on 19) May 2016. Retrieved 12 September 2017 – via YouTube. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help); Check date values in: |archive-date= (help)
  11. ↑ (http://www.economist.com/world/mideast-africa/displayStory.cfm?story_id=12079340) Flight from Angola] خطا در الگوی Webarchive: نشانی نامعتبر., [[اکونومیست] (۱۶ اوت ۱۹۷۵).
  12. ↑ Mike Davis (2007). Planet of Slums. Verso. p. 103. ISBN 978-1-84467-160-1.
  13. ↑ [(http://www.ft.com/intl/cms/s/0/505424e6-1455-11e5-9bc5-00144feabdc0.html#axzz3d7FKVaI7) "Tokyo falls out of top 10 most expensive cities - FT.com"]. Financial Times. ft.com. 16 June 2015. [(https://ghostarchive.org/archive/20221210201209/https://www.ft.com/content/505424e6-1455-11e5-9bc5-00144feabdc0#axzz3d7FKVaI7) Archived] from the original on 2022-12-10. Retrieved 2016-02-07. {{cite news}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  14. ↑ [(https://www.economist.com/middle-east-and-africa/2008/08/28/marching-towards-riches-and-democracy) The Economist: Marching towards riches and democracy?] August 28, 2008
  15. ↑ [(https://web.archive.org/web/20090618063941/http://www.otal.com/angola/) "OT Africa Line - Angola"]. Otal.com. 2004-07-01. Archived from [(http://www.otal.com/angola/) the original] on 2009-06-18. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  16. ↑ [(https://web.archive.org/web/20090618232837/http://www.chinainternationalfund.com/projects1.asp?Id=287) "China International Fund Limited"]. Chinainternationalfund.com. Archived from [(http://www.chinainternationalfund.com/projects1.asp?Id=287) the original] on 2009-06-18. Retrieved 2010-06-28. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  17. ↑ [(http://www.portalangop.co.ao/motix/pt_pt/noticias/economia/Pobreza-sera-combatida-com-emprego-habitacoes-sociais-diz-ministro-adjunto,d4542ae2-820b-4c6b-bdee-85dc280983b5.html) "Angola Press - Economia - Pobreza será combatida com emprego e habitações sociais, diz ministro-adjunto do PM"]. Portalangop.co.ao. 2010-05-25. [(https://web.archive.org/web/20110125155231/http://www.portalangop.co.ao/motix/pt_pt/noticias/economia/Pobreza-sera-combatida-com-emprego-habitacoes-sociais-diz-ministro-adjunto,d4542ae2-820b-4c6b-bdee-85dc280983b5.html) Archived] from the original on 2011-01-25. Retrieved 2010-06-28. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  18. ↑ [(http://www.gpl.gv.ao/Revista/VIAS%20DE%20LUANDA%20-%20Relatório%20de%20Actividades%20n%C2º29%20-%20NOVEMBRO%20e%20DEZEom) MBRO%20de%202010.pdf Streets of Luanda from the Luanda Provincial Government website] تصاویر جدید از شهر لوآندا (به زبان پرتغالی)
  19. ↑ Instituto Nacional de Estatística, República de Angola.
  20. ↑ [(https://catholic-hierarchy.org/diocese/dlund.html) "Luanda (Archdiocese) [Catholic-Hierarchy]"]. catholic-hierarchy.org. Retrieved 2025-04-07. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  21. ↑ Dewar, Robert E. and Wallis, James R; "Geographical patterning in interannual rainfall variability in the tropics and near tropics: An L-moments approach"; in Journal of Climate, 12; pp. 3457–3466
  22. ↑ [(https://visitafrica.site/cities/experience-luanda/) "Visit Luanda, Angola"]. visitafrica.site (به انگلیسی). [(https://web.archive.org/web/20210421003943/https://visitafrica.site/luanda.html) Archived] from the original on 2021-04-21. Retrieved 2021-02-13. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  23. ↑ [(http://traveltoafrica.info/chuva-em-luanda-angola.html) Video from heavy rain falls in Luanda] خطا در الگوی Webarchive: نشانی نامعتبر. December 28, 2010
  24. ↑ "Klimatafel von Luanda, Prov. Luanda / Angola" (PDF). Baseline climate means (1961-1990) from stations all over the world (به آلمانی). Deutscher Wetterdienst. Retrieved 11 June 2016.
  25. ↑ "Station Luanda" (به فرانسوی). Meteo Climat. Retrieved 11 June 2016.
  26. ↑ Bastin, Jean-Francois; Clark, Emily; Elliott, Thomas; Hart, Simon; van den Hoogen, Johan; Hordijk, Iris; Ma, Haozhi; Majumder, Sabiha; Manoli, Gabriele; Maschler, Julia; Mo, Lidong; Routh, Devin; Yu, Kailiang; Zohner, Constantin M.; Thomas W., Crowther (10 July 2019). "Understanding climate change from a global analysis of city analogues". PLOS ONE. 14 (7). S2 Table. Summary statistics of the global analysis of city analogues. Bibcode:2019PLoSO..1417592B. doi:10.1371/journal.pone.0217592. PMC 6619606. PMID 31291249.
  27. ↑ [(https://web.archive.org/web/20230108082440/https://crowtherlab.pageflow.io/cities-of-the-future-visualizing-climate-change-to-inspire-action) "Cities of the future: visualizing climate change to inspire action"]. Current vs. future cities. Archived from [(https://crowtherlab.pageflow.io/cities-of-the-future-visualizing-climate-change-to-inspire-action) the original] on 8 January 2023. Retrieved 8 January 2023. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  28. ↑ [(https://climateactiontracker.org/global/cat-thermometer/) "The CAT Thermometer"]. [(https://web.archive.org/web/20190414131223/https://climateactiontracker.org/global/cat-thermometer/) Archived] from the original on 14 April 2019. Retrieved 8 January 2023. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  29. ↑ Trisos, C.H. , I.O. Adelekan, E. Totin, A. Ayanlade, J. Efitre, A. Gemeda, K. Kalaba, C. Lennard, C. Masao, Y. Mgaya, G. Ngaruiya, D. Olago, N.P. Simpson, and S. Zakieldeen 2022: [(https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/downloads/report/IPCC_AR6_WGII_Chapter09.pdf) Chapter 9: Africa] خطا در الگوی Webarchive: نشانی نامعتبر.. In [(https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg2/) Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability] خطا در الگوی Webarchive: نشانی نامعتبر. [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2043–2121
  30. ↑ [(https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf) Technical Summary. In: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change]. IPCC. August 2021. p. TS14. [(https://web.archive.org/web/20210813201719/https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Full_Report.pdf) Archived] from the original on 13 August 2021. Retrieved 12 November 2021. {{cite book}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  31. 1 2 3 [(http://citypopulation.de/Angola-Cities.html) "Angola: Provinces, Major Cities, Urban Localities & Urban Agglomerations - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information"]. [(https://web.archive.org/web/20190702220225/http://www.citypopulation.de/Angola-Cities.html) Archived] from the original on 2019-07-02. Retrieved 2019-03-28. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  32. ↑ خطای یادکرد: خطای یادکرد:برچسب <ref>‎ غیرمجاز؛ متنی برای یادکردهای با نام :1 وارد نشده است. (صفحهٔ راهنما را مطالعه کنید.).
  33. ↑ [(https://www.washingtonpost.com/wp-adv/specialsales/spotlight/angola/article8.html) "International Spotlight: Angola"]. Washingtonpost.com. [(https://web.archive.org/web/20121106155002/http://www.washingtonpost.com/wp-adv/specialsales/spotlight/angola/article8.html) Archived] from the original on 2012-11-06. Retrieved 2011-04-17. {{cite news}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  34. ↑ [(https://reliefweb.int/report/angola/angola-easy-access-guns-concern-election-nears) "Angola: Easy access to guns concern as election nears - Angola | ReliefWeb"]. reliefweb.int (به انگلیسی). The New Humanitarian. 13 March 2006. Retrieved 26 September 2023. {{cite news}}: Check |url= value (help)
  35. ↑ Zuber), Helene (17 May 2012). ["Tens) of Thousands of Portuguese Emigrate to Fast-Growing Angola - SPIEGEL ONLINE". Der Spiegel. spiegel.de. [Archived from the original on 2016-01-19. Retrieved 2016-02-07. {{cite news}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  36. ↑ Smith, David (2012-09-16). [(https://www.theguardian.com/world/2012/sep/16/portuguese-exodus-angola-el-dorado) "Portuguese escape austerity and find a new El Dorado in Angola"]. The Guardian. London. [(https://web.archive.org/web/20170113020932/https://www.theguardian.com/world/2012/sep/16/portuguese-exodus-angola-el-dorado) Archived] from the original on 2017-01-13. {{cite news}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  37. ↑ Mei-ting Schmitz, Cheryl (March 1, 2014). [(https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/186810261404300103) "Significant Others: Security and Suspicion in Chinese-Angolan Encounters"]. Journal of Current Chinese Affairs. 43 (1). doi:10.1177/18681026140430010. Retrieved March 8, 2025. {{cite journal}}: Check |url= value (help)
  38. 1 2 [(https://web.archive.org/web/20110725181346/http://clubenautico.org/historia.aspx) "CNIL history"] (به پرتغالی). CNIL. Archived from [(http://clubenautico.org/historia.aspx) the original] on July 25, 2011. Retrieved February 21, 2011. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  39. ↑ (http://www.dfid.gov.uk/Media-Room/Case-Studies/2009/Keeping-the-flow-in-Angolas-slums/) Keeping the flow in Angola's slums] خطا در الگوی Webarchive: نشانی نامعتبر., [[وزارت توسعه بین‌المللی] (DFID)، بریتانیا (۱۳ فوریه ۲۰۰۹)
  40. ↑ [(http://www.mercer.com/newsroom/cost-of-living-survey.html) "Worldwide Cost of Living survey 2015 - City rankings"]. [www.mercer.com](http://www.mercer.com). [(https://web.archive.org/web/20150619201330/http://www.mercer.com/newsroom/cost-of-living-survey.html) Archived] from the original on 2015-06-19. Retrieved 2015-06-17. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  41. ↑ Mayda, Matteo de (2017-07-07). [(https://www.theguardian.com/cities/gallery/2017/jul/07/luanda-angola-expensive-city-divided-oil-in-pictures) "Divided Luanda: life inside a city fueled by inequality – in pictures"]. The Guardian (به انگلیسی). ISSN 0261-3077. Retrieved 2022-09-26. {{cite news}}: Check |url= value (help)
  42. ↑ ["Angola's) new import tariffs putting the squeeze on the poorest residents in one of the world's most expensive cities". The Independent. 2014-04-23. Archived from [the original on 2014-04-27. Retrieved 2014-05-02. {{cite news}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)](https://web.archive.org/web/20140427052726/http://www.independent.co.uk/news/world/africa/angolas-new-import-tariffs-putting-the-squeeze-on-the-poorest-residents-in-one-of-the-worlds-most-expensive-cities-9278530.html%7Carchive-date=2014-04-27}})
  43. ↑ Bryan, Bethany; Sheehan, Sean; Lin, Yong Jui (2018-12-15). [(https://www.google.com/books/edition/Angola/HPKCDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=luanda+harbor+exports+diamonds&pg=PA49&printsec=frontcover) Angola] (به انگلیسی). Cavendish Square Publishing, LLC. ISBN 978-1-5026-4019-2. {{cite book}}: Check |url= value (help)
  44. ↑ [(http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=10316212) "GDP growth: A look ahead"]. The Economist. 2007-12-19. [(https://web.archive.org/web/20100125213302/http://www.economist.com/displaystory.cfm?story_id=10316212) Archived] from the original on 2010-01-25. Retrieved 2010-06-28. {{cite news}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  45. ↑ ["Belas) shopping inaugurado em Luanda" (به پرتغالی). Angonoticias.com. 28 March 2007. [Archived from the original on 27) May 2015. Retrieved 2015-05-26. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help); Check date values in: |archive-date= (help)
  46. ↑ [(https://web.archive.org/web/20090618030958/http://www.chinainternationalfund.com/projects1.asp?Id=284) "China International Fund Limited"]. Chinainternationalfund.com. Archived from [(http://www.chinainternationalfund.com/projects1.asp?Id=284) the original] on 2009-06-18. Retrieved 2010-06-28. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  47. ↑ [(https://web.archive.org/web/20090618232803/http://www.chinainternationalfund.com/projects1.asp?Id=283) "China International Fund Limited"]. Chinainternationalfund.com. Archived from [(http://www.chinainternationalfund.com/projects1.asp?Id=283) the original] on 2009-06-18. Retrieved 2010-06-28. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  48. ↑ [(https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-17/angola-delays-opening-of-5-billion-airport-for-the-fourth-time) "Angola Delays Opening of $5 Billion Airport for the Fourth Time"]. Bloomberg.com (به انگلیسی). 2022-06-17. [(https://web.archive.org/web/20230220084400/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-17/angola-delays-opening-of-5-billion-airport-for-the-fourth-time) Archived] from the original on 2023-02-20. Retrieved 2022-12-04. {{cite news}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  49. ↑ Orban, André (10 November 2023). [(https://www.aviation24.be/airports/luanda-airport-lad/new-luanda-international-airport-opens-in-angola-after-long-delay/) "New Luanda International Airport opens in Angola after long delay"]. Aviation24. Retrieved 22 July 2024. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  50. 1 2 [(https://web.archive.org/web/20200204061717/https://www.africanbusinesscentral.com/2015/06/20/the-top-eight-busiest-ports-in-africa-photos-and-infographic/) "The top eight busiest ports in Africa (Photos and Infographic)"]. African Business Central. June 20, 2015. Archived from [(https://www.africanbusinesscentral.com/2015/06/20/the-top-eight-busiest-ports-in-africa-photos-and-infographic/) the original] on 2020-02-04. Retrieved 2020-01-21. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  51. ↑ (http://www.scottwilson.com/projects/transportation/maritime/luanda_oil_service_centre.aspx) Scott Wilson projects] خطا در الگوی Webarchive: نشانی نامعتبر.
  52. ↑ [(http://allafrica.com/stories/200808180008.html) "Angola: Part of Luanda's Highway Complete By December"]. allAfrica.com. 2008-08-15. [(https://web.archive.org/web/20091004173236/http://allafrica.com/stories/200808180008.html) Archived] from the original on 2009-10-04. Retrieved 2010-06-28. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  53. ↑ ["Luanda) surface light rail system will cost US$3 billion – Macauhub". Macauhub. 6 November 2019. Retrieved 6 November 2019. {{cite web}}: Check |url= value (help)
  54. ↑ [(https://www.fiba.basketball/news/getting-to-know-africas-flashy-basketball-arenas) "Getting to know Africa's flashy basketball arenas"]. فیبا. 2 September 2019. [(https://web.archive.org/web/20210107193242/https://www.fiba.basketball/news/getting-to-know-africas-flashy-basketball-arenas) Archived] from the original on 7 January 2021. Retrieved 10 December 2020. {{cite news}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  55. ↑ ["Sister Cities". www.houstontx.gov. [Archived from the original on 19) September 2017. Retrieved 26) September 2017. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help); Check date values in: |access-date= و |archive-date= (help)
  56. ↑ [Research Municipal Legislation - No 14471]. Prefeitura da Cidade de São Paulo [Municipality of the City of São Paulo] (به پرتغالی) [archive-date(https://web.archive.org/web/20111018123138/http://www3.prefeitura.sp.gov.br/cadlem/secretarias/negocios_juridicos/cadlem/integra.asp?alt=11072007L%20144710000 [https://web.archive.org/web/20111018123138/http://www3.prefeitura.sp.gov.br/cadlem/secretarias/negocios_juridicos/cadlem/integra.asp?alt=11072007L%20144710000 archive-date](https://web.archive.org/web/20111018123138/http://www3.prefeitura.sp.gov.br/cadlem/secretarias/negocios_juridicos/cadlem/integra.asp?alt=11072007L%20144710000]. Retrieved 2013-08-23. {{cite web}}: |archive-url= missing title (help); |archive-url= requires |archive-date= (help); |trans-title= requires |title= or |script-title= (help); Check |archive-url= value (help); Unknown parameter |archive-date)= ignored (help); Unknown parameter |title)= ignored (help)
  57. ↑ [(http://pt.wikisource.org/wiki/Lei_Municipal_de_São_Paulo_14471_de_2007) Lei Municipal de São Paulo 14471 de 2007] خطا در الگوی Webarchive: نشانی نامعتبر. WikiSource (به پرتغالی)
  58. ↑ ["Lisboa) - Geminações de Cidades e Vilas" [Lisbon - Twinning of Cities and Towns]. Associação Nacional de Municípios Portugueses [National Association of Portuguese Municipalities] (به پرتغالی). [Archived from the original on 2015-02-01. Retrieved 2013-08-23. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)](https://web.archive.org/web/20150201175323/http://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M1100%7Carchive-date=2015-02-01%7Curl-status=live}})
  59. ↑ [(https://web.archive.org/web/20131031202617/http://www.cm-lisboa.pt/municipio/relacoes-internacionais) "Acordos de Geminação, de Cooperação e/ou Amizade da Cidade de Lisboa"] [Lisbon - Twinning Agreements, Cooperation and Friendship]. Camara Municipal de Lisboa (به پرتغالی). Archived from [(http://www.cm-lisboa.pt/municipio/relacoes-internacionais) the original] on 2013-10-31. Retrieved 2013-08-23. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  60. ↑ [(https://web.archive.org/web/20210712203757/https://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4000) "Geminações de Cidades e Vilas"]. [www.anmp.pt](http://www.anmp.pt). Archived from [(https://www.anmp.pt/anmp/pro/mun1/gem101l0.php?cod_ent=M4000) the original] on 12 July 2021. Retrieved 16 August 2021. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  61. ↑ [(https://web.archive.org/web/20120113054303/http://www.cm-porto.pt/document/449218/481584.pdf) "International Relations of the City of Porto"]. حق تکثیر 2006–2009 Municipal Directorateofthe PresidencyServices InternationalRelationsOffice. Archived from [(http://www.cm-porto.pt/document/449218/481584.pdf) the original] on 2012-01-13. Retrieved 2009-07-10. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
  62. ↑ Associação Porto Digital. [(http://www.cm-porto.pt/gen.pl?sid=cmp.sections/521) "C.M. Porto"]. Cm-porto.pt. [(https://web.archive.org/web/20110515093608/http://www.cm-porto.pt/gen.pl?sid=cmp.sections%2F521) Archived] from the original on 2011-05-15. Retrieved 2011-04-17. {{cite web}}: Check |archive-url= value (help); Check |url= value (help)
ویکی‌سفر یک راهنمای سفر برای لوآندا دارد.
در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ لوآندا موجود است.

ویکی‌پدیای انگلیسی، نسخهٔ ۲۶ نوامبر ۲۰۰۶.

This article is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.