لوون خاچیکیان
لوون خاچیکیان | |
|---|---|
Լևոն Խաչիկյան | |
 | |
| زادهٔ | ۱ مهٔ ۱۹۱۸ |
| درگذشت | ۱۲ مارس ۱۹۸۲ (۶۳ سال) |
| محل تحصیل | دانشگاه دولتی ایروان |
| جوایز | کارمند افتخاری علم جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان (۱۹۶۸) جایزه مسروپ ماشتوتس (۱۹۶۹) جایزه دولتی جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان (پس از مرگ، ۱۹۸۴) |
| پیشینه علمی | |
| شاخه(ها) | تاریخ، زبانشناسی |
| محل کار | ماتناداران مؤسسه تاریخ آکادمی علوم جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان |
| پایاننامه | تفسیر «آراراتسوتس» اثر یغیشه |
| استاد راهنما | هاکوب ماناندیان |
لوون استپانی خاچیکیان[الف] (به ارمنی: Լևոն Ստեփանի Խաչիկյան)(زادهٔ ۱ مه ۱۹۱۸) یک تاریخنگار و زبانشناس ارمنی شوروی بود. او از سال ۱۹۵۴ تا زمان مرگش بهعنوان مدیر ماتناداران ماشتوتس خدمت کرد. تخصص او در تاریخ و نسخههای خطی قرون وسطی ارمنستان بود، بهویژه در زمینه تاریخ اقتصادی و تاریخ جنبشهای اجتماعی. تحت رهبری او، ماتناداران به یک مؤسسه پژوهشی مهم تبدیل شد و مجموعهها و بخشهای آن گسترش یافت. او آثار بسیاری را بر اساس مطالعات گسترده خود از منابع ماتناداران و سایر منابع منتشر کرد که شامل مجموعههایی از حاشیهنویسیهای ارمنی قرن چهاردهم و پانزدهم بود.
اوایل زندگی، تحصیلات و حرفه
لوون خاچیکیان در ۱ مه ۱۹۱۸ در ایروان به دنیا آمد[۲] و در خانوادهای روشنفکر پرورش یافت.[۳] او پس از فارغالتحصیلی از دبیرستان خاچاطور آبوویان در سال ۱۹۳۵، وارد دانشکده تاریخ دانشگاه دولتی ایروان شد.[۴] بلافاصله پس از فارغالتحصیلی از دانشگاه در سال ۱۹۴۰، بهعنوان کتابشناس و سپس مدیر بایگانی نسخههای خطی به کارکنان ماتناداران ماشتوتس پیوست.[۳][۴] او تحصیلات تکمیلی خود را تحت راهنمایی تاریخنگار برجسته هاکوب ماناندیان انجام داد.[۳] نخستین اثر او در مجله علمی ماتناداران، با عنوان مجموعه مواد علمی منتشر شد که در آن متن یاخاگس تارمِتین اثر واناکان وارداپت را با مقدمه و یادداشتهایی ارائه کرد.[۵][۶] در سال ۱۹۴۵، او با موفقیت از رساله دکترای خود با عنوان تفسیر پیدایش «آراراتسوتس» اثر یغیشه دفاع کرد که همین رساله در سال ۱۹۹۳ بهصورت کتاب منتشر شد[۷] و درجه کاندیدای علوم تاریخی را دریافت کرد.[۳] از سال ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۴، او در مؤسسه تاریخ آکادمی علوم جمهوری شوروی سوسیالیستی ارمنستان بهعنوان پژوهشگر ارشد و سپس بهعنوان رئیس بخش انتشارات این مؤسسه فعالیت کرد.[۳]
حرفه
در سال ۱۹۵۴، لوون خاچیکیان در ۳۶ سالگی بهعنوان مدیر ماتناداران منصوب شد و این سمت را تا پایان عمر خود حفظ کرد.[۲] در دوران مدیریت خاچیکیان، تغییرات عمدهای در ماتناداران رخ داد. این مؤسسه از یک نهاد کتابخانهای به یک مؤسسه پژوهشی بزرگ تبدیل شد، به ساختمان فعلی خود منتقل شد و بخشها و پژوهشگران جدیدی به آن اضافه شدند.[۵][۸] بین سالهای ۱۹۵۵ تا ۱۹۷۸، این مؤسسه ۵۴۷۱ نسخه خطی جدید به مجموعه خود اضافه کرد.[۹] به گفته مدیر سابق ماتناداران، واهان ترغوندیان، خاچیکیان در دوران مدیریتش مجبور شد با مشکلات زیادی روبهرو شود و گاهی تحت نظارت مقامات شوروی قرار میگرفت، بهعنوان مثال به دلیل استخدام افرادی که از نظر سیاسی مشکوک تلقی میشدند.[۸]
خاچیکیان آثار بسیاری دربارهٔ تاریخ ارمنستان در قرون وسطی بر اساس مطالعات گستردهاش بر مواد نسخههای خطی نوشت. او بهویژه بر شرایط اجتماعی-اقتصادی و جنبشهای اجتماعی و مذهبی تمرکز داشت. از جمله آثار مهم او در این زمینه میتوان به کتاب «از تاریخ جنبشهای اجتماعی ارمنستان کوچک» (۱۹۵۱) و مقالات «دربارهٔ جامعه روستایی ارمنی در قرون چهاردهم و پانزدهم» (۱۹۵۸) و «منشور «انجمن برادران» شهر ارزنگه» (۱۹۶۲) اشاره کرد.[۲] دوره مورد علاقه اصلی او اواخر قرون وسطی (قرون چهاردهم و پانزدهم) بود، اگرچه تعدادی از آثار او به تاریخ اولیه قرون وسطی ارمنستان اختصاص دارد، مانند کتاب «از تاریخ جنبشهای اجتماعی ارمنستان کوچک» و مقالات «ادبیات ارمنی به زبانهای خارجی در قرن چهارم» و «مسئله نوشتار پیشامسروپی و افسونها».[۱۰] او تعدادی مطالعات دربارهٔ خاندانهای فئودالی ارمنستان در قرون وسطی و نقش آنها در تولیدات فرهنگی ارمنستان نگاشت، از جمله «صفحات از تاریخ ارمنیها همشین» و «شاخه بورتلیان خاندان اربلیان سیونیک» که هر دو در سال ۱۹۶۹ منتشر شدند.[۱۱] خاچیکیان برای نخستین بار آثار مختلفی از ادبیات ارمنی قرون وسطی را به چاپ رساند.[۶][۴] او در تحقیقات خود اطلاعات مهمی دربارهٔ زندگی اجتماعی و اقتصادی ارمنستان قرون وسطی، فعالیتهای مدارس صومعهای و مراکز تولید و پژوهش نسخههای خطی کشف کرد.[۴] بهعنوان نمونه، او برای نخستین بار پایاننامهای دانشجویی از مرکز آموزشی قرون وسطایی ارمنستان دانشگاه گلازور را مورد بررسی قرار داد.[۱۲] خاچیکیان سالهای بسیاری را به مطالعه، گردآوری و انتشار حاشیهنویسیهای نسخههای خطی ارمنی اختصاص داد که حاوی اطلاعات مهمی دربارهٔ تاریخ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی-اقتصادی ارمنی و غیرارمنی هستند. او اثر «حاشیهنویسیهای نسخههای خطی ارمنی در قرن چهاردهم» را در سال ۱۹۵۰ و مجموعه سهجلدی «حاشیهنویسیهای نسخههای خطی ارمنی در قرن پانزدهم» را بین سالهای ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۷ منتشر کرد.[۲] او برای جلد اول اثر آخر در سال ۱۹۶۱ موفق به دریافت درجه دکترای علوم تاریخی شد.[۵] در مجموع، خاچیکیان حدود ۳۰۰۰ حاشیهنویسی را منتشر کرد.[۱۳] او در سال ۱۹۶۳ به عضویت وابسته آکادمی علوم ارمنستان درآمد و در سال ۱۹۷۱ عضو رسمی این آکادمی شد.[۳]
خاچیکیان سردبیر جلدهای سوم تا سیزدهم نشریه رسمی ماتناداران، بانبر ماتنادارانی بود؛ تحت سردبیری او، این نشریه به یک انتشار علمی معتبر تبدیل شد.[۱۴] او همچنین عضو هیئت تحریریه «دانشنامه شوروی ارمنی» و اثر چند جلدی «تاریخ مردم ارمنستان» بود.[۲] او سهم قابلتوجهی در نگارش جلد چهارم اثر اخیر داشت که به قرون چهاردهم تا هجدهم میپردازد.[۱۴] به ابتکار خاچیکیان، مجموعه جدیدی از مطالعات با عنوان «اسناد تاریخ اقتصادی» در ماتناداران آغاز شد که هدف آن انتشار منابع اولیه دربارهٔ زندگی اقتصادی ارمنیها و مردمان همسایه بود. نخستین اثر این مجموعه، «دفتر حساب هوهانس تر-داوتیان جلفایی» بود که خاچیکیان بههمراه هاکوب پاپازیان بهمدت پانزده سال بر روی آن کار کرده بود. این اثر در سال ۱۹۸۴، دو سال پس از درگذشت خاچیکیان، منتشر شد.[۱۴]
علاوه بر فعالیتهای علمی، خاچیکیان سمتهای عمومی متعددی را نیز برعهده داشت.[۱۵] او در سال ۱۹۵۰ به عضویت حزب کمونیست اتحاد شوروی درآمد.[۲] او بهعنوان عضو هیئترئیسه کمیته روابط فرهنگی با دیاسپورای ارمنی فعالیت کرد و ریاست بخش ارمنی کمیته دوستی شوروی-ایران را برعهده داشت. او همچنین در شورای شهر ایروان خدمت کرد.[۱۵]
لوون خاچیکیان در ۱۲ مارس ۱۹۸۲ پس از یک بیماری طولانی در ایروان درگذشت.[۱۶]
پانویس
- ↑ Khachikian 1966.
- 1 2 3 4 5 6 Arewšatyan 1979, p. 27.
- 1 2 3 4 5 6 T῾orosyan 1978, p. 257.
- 1 2 3 4 Arewšatyan 1984, p. 5.
- 1 2 3 NAS RA 2023.
- 1 2 T῾orosyan 1978, p. 260.
- ↑ Xač῾ikyan 1992.
- 1 2 Danielyan 2018.
- ↑ T῾orosyan 1978, p. 261.
- ↑ T῾orosyan 1978, pp. 258–259.
- ↑ Arewšatyan 1984, p. 6.
- ↑ Xač῾ikyan 2012, pp. 5–6.
- ↑ T῾orosyan 1978, pp. 260–261.
- 1 2 3 Arewšatyan 1984, p. 7.
- 1 2 Arewšatyan 1984, p. 8.
- ↑ Ēǰmiacin 1982, p. 12.