ماری جین باپتیست ساووی

ماری جین باپتیست ساووی
دوشس ساووی
دوره تصدی	۲۰ مه ۱۶۶۵ – ۱۲ ژوئن ۱۶۷۵
نایب‌السلطنه ساووی
دوره تصدی	۱۲ ژوئن ۱۶۷۵ – ۱۴ مارس ۱۶۸۴
زاده	۱۱ آوریل ۱۶۴۴ پاریس
درگذشته	۱۵ مارس ۱۷۲۴ (۷۹ سال) تورین
آرامگاه	کلیسای جامع سن میشل، سانت‌آمبروجیو دی تورینو
همسر(ان)	چارلز امانوئل دوم (ا. ۱۶۶۵–۱۶۷۵)
فرزند(ان)	ویکتور آمادئوس دوم
خاندان	دودمان ساووی
پدر	چارلز آمادئوس، دوک نمور
مادر	الیزابت بوربون

ماری جین باپتیست ساووی (انگلیسی: Marie Jeanne Baptiste of Savoy-Nemours; ۱۱ آوریل ۱۶۴۴ – ۱۵ مارس ۱۷۲۴) به عنوان شاهدخت ساووی متولد شد و از طریق ازدواج، دوشس ساووی شد. او که ابتدا در سال ۱۶۶۲ به صورت وکالتی با چارلز لورن ازدواج کرد، خیلی زود از به رسمیت شناختن این پیوند خودداری کرد و این پیوند لغو شد. او در سال ۱۶۶۵ با چارلز امانوئل دوم، دوک ساووی که از خویشاوندان او بود، ازدواج کرد. او که مادر ویکتور آمادئوس دوم ساردینیا بود و شاهد ارتقای دودمان ساووی به پادشاهی بود، خود را مادام رئاله یا مادام رویال نامید. او از سال ۱۶۷۵ به نام پسرش ویکتور آمادئوس دوم، که جانشین شوهرش بود، به عنوان نایب‌السلطنه ساووی فعالیت می‌کرد. نایب‌السلطنه بودن او رسماً در سال ۱۶۸۰ به پایان رسید، اما او قدرت را تا زمانی که پسرش او را از نفوذ بیشتر در ایالت در سال ۱۶۸۴ محروم کرد، حفظ کرد. او میراث معماری قابل توجهی در تورین از خود به جا گذاشت و مسئول بازسازی کاخ ماداما، که محل اقامت خصوصی او بود، بود. در زمان مرگش، او مادر پادشاه ساردینیا و همچنین مادربزرگ دو پادشاه دیگر، لوئیس اول اسپانیا و لویی پانزدهم فرانسه بود.

ماری ژان باپتیست دو ساووا در هتل نمورس در پاریس متولد شد و بزرگ‌ترین فرزند از پنج فرزند چارلز آمادئوس، دوک نمورس و همسرش پرنسس الیزابت دو بوربون-وندوم بود. ماری ژان باپتیست از طریق مادرش، نتیجه هنری چهارم فرانسه از پدرش سزار دو بوربون، لژیتیمه فرانسه، بود که مادرش گابریل دِاستره بود. این امر او را به پسرعموی ناتنی لویی چهاردهم تبدیل می‌کرد و با اکثر خانواده سلطنتی کاتولیک در آن زمان نسبت داشت. او عضو شاخه کادت نمورس از خاندان ساووا بود که در قرن شانزدهم در فرانسه ساکن شده بودند. ماری ژان باپتیست با خواهرش ماری فرانسوا، مادمازل دومال که در سال ۱۶۴۶ متولد شده بود، بزرگ شد. او قبل از ازدواج، مادمازل دو نمورس نامیده می‌شد. او در جوانی به سالن مادام دو لا فایت معروف رفت و آمد می‌کرد. این زن بعدها ماری ژان باپتیست را با مادام دو سوینه آشنا کرد. این روابط در طول سال‌های نایب‌السلطنه‌اش، بینشی نسبت به دربار فرانسه به او داد.

پدرش در سال ۱۶۵۲ در دوئلی با برادر همسرش فرانسوا، دوک بوفورت، کشته شد. برای چند سال بعد، او و خانواده‌اش تحت سرپرستی عمویش هنری دوم، دوک جدید نمورس، بودند، اگرچه ماری ژان باپتیست بسیاری از منابع درآمد پدرش را به ارث برده بود. با مرگ هنری در سال ۱۶۵۹، دوک‌نشین نمورس به سلطنت بازگشت، اما ماری ژان باپتیست همچنان درآمد را دریافت می‌کرد. مادرش، الیزابت، با دو دختر خردسال، برای تأمین مسکن مناسب آنها به خانواده مادری‌اش چشم دوخته بود. مادر الیزابت، شاهزاده خانم لورن بود.

خانواده او می‌خواستند با شارل امانوئل دوم، دوک ساووی، که پسر کریستین ماری فرانسه (عمه ناتنی الیزابت) بود، ازدواج کنند. کریستین ماری، ماری ژان باپتیست، مادر و خواهرش را در سال ۱۶۵۹ برای بررسی به تورین فراخواند. شارل امانوئل علاقه زیادی به ماری ژان به عنوان همسر بالقوه نشان داد. با این حال، کاردینال مازارین به مادرش در مورد طبیعت جاه‌طلب ماری ژان باپتیست هشدار داده بود و همین امر باعث شد که او این ازدواج را رد کند. کریستین ماری ترتیب ازدواج پسرش با فرانسواز مادلین د'اورلئان را داد که برای مادر سلطه‌گر، مطیع و آرام بود. این عروسی در سال ۱۶۶۳ برگزار شد.

مادموازل دو نمورس پس از بازگشت به فرانسه، توجه شاهزاده جذاب چارلز لورن، وارث دوک لورن، را به خود جلب کرد. دربار پرتغال پیش از این از او درخواست ازدواج کرده بود، اما او پس از کمی مشورت در مورد این موضوع، این درخواست را رد کرد. رتبه شارل مشابه دوک ساووی بود و این وصلت توسط مادر ماری ژان باپتیست پیگیری شد. او در ۴ فوریه ۱۶۶۲ با شارل نامزد شد. این وصلت در دربار فرانسه محبوب بود و ملکه آن (مادر لویی چهاردهم) از این وصلت حمایت کرد. با این حال، هنگامی که دو روز بعد پیمان مونمارتر امضا شد، دوک‌نشین‌های لورن و بار به لویی چهاردهم تسلیم شدند. این امر دوک لورن را بی‌زمین گذاشت و او را به پیوستن به دربار امپراتوری سوق داد. در نتیجه، شارل از نامزدی منصرف شد. ازدواج بین ماری ژان باپتیست و شارل به انجام نرسیده بود و لغو شد.

در تورین، کریستین ماری در ۲۷ دسامبر ۱۶۶۳ درگذشت و عروسش فرانسواز مادلین در ۱۴ ژانویه ۱۶۶۴ درگذشت. این امر باعث شد شارل امانوئل دوم مجرد و بدون وارث بماند. پیشنهادهایی از خواهران فرانسواز مادلین ارائه شد اما رد شدند. مشخص شد که شارل امانوئل دوم می‌خواهد با ماری ژان باپتیست، که عضوی از خاندان خودش بود، ازدواج کند. این وصلت توسط لویی چهاردهم حمایت شد. او نمی‌خواست شارل امانوئل دوم با یک آرشیدوشس اتریش ازدواج کند، زیرا می‌ترسید نفوذش را در دوک‌نشین از دست بدهد. مذاکرات بیش از یک سال طول کشید تا اینکه ماری ژان باپتیست در ۱ مه ۱۶۶۵ به همراه مادربزرگش فرانسواز لورن برای ملاقات با همسر آینده‌اش به آنسی رفت. ماری ژان باپتیست در ۲۰ مه ۱۶۶۵ در میان جشن و سرور فراوان در قلعه والنتینو با شارل امانوئل دوم ازدواج کرد. جهیزیه بزرگ او شامل استان‌های مرزی ژنووا، فوسینی و بوفورت بود که بعدها به دارایی خاندان اصلی ساووی تبدیل شد.

در ساووی نام او به ایتالیایی به ماریا جیووانا باتیستا دی ساوویا تبدیل شد و او را مادام رئاله می‌نامیدند. این نام اشاره‌ای به سبک مادام رویال از زادگاهش فرانسه بود و توسط کریستین ماری فقید استفاده می‌شد. ماری ژان باپتیست به عنوان زنی جذاب و باهوش مورد ستایش قرار می‌گرفت. تقریباً یک سال پس از ازدواج، دوشس ۲۱ ساله در ۱۴ مه ۱۶۶۶ پسری به دنیا آورد که به افتخار ویکتور آمادئوس اول، پدربزرگ کودک، دوک ساووی و شوهر کریستین ماری، ویکتور آمادئوس نامیده شد. در همان سال، خواهرش ماری فرانسواز با آفونسو ششم پرتغال ازدواج کرد. این دو خواهر در تمام طول زندگی خود با هم صمیمی ماندند. پیش از مرگ همسرش، ماری ژان باپتیست نقش کمی در سیاست آن زمان داشت. در دوران سلطنت او، شوهرش بهسازی‌های مختلفی را در اقامتگاه‌های سلطنتی انجام داد و میراث معماری بزرگی را در ساووی به جا گذاشت. این زوج همچنین دستور ساخت کلیساهای مختلفی در تورین را دادند.

شوهرش معشوقه‌ها و فرزندان نامشروع مختلفی نیز داشت که ماری ژان باپتیست مجبور به نادیده گرفتن آنها شد. در سال ۱۶۷۲، هورتنس مانچینی، در حالی که از شوهرش فرار می‌کرد، از چارلز امانوئل دوم درخواست حمایت کرد و این حمایت را دریافت کرد. ماری ژان باپتیست با وجود ناراحتی فراوان، معشوقه دائمی او شد و کاخ شامبری به او داده شد. ماری ژان باپتیست تا زمان مرگ چارلز امانوئل نتوانست او را از آنجا خارج کند. در ۱۲ ژوئن ۱۶۷۵، چارلز امانوئل پس از یک سری تب‌های تشنجی، ناگهان در سن چهل سالگی در تورین درگذشت. او در بستر مرگ، همسرش را به عنوان نایب‌السلطنه ساووی بر پسر و وارث خود اعلام کرد.

او که نایب‌السلطنه قلمرو پسر یازده ساله‌اش اعلام شده بود، مسئولیت جدید خود را با علاقه و جاه‌طلبی فراوان پذیرفت. او کار شوهرش را در املاک ساووی ادامه داد و از پروژه‌های ساختمانی، سازمان‌های هنری و مؤسسات آموزشی حمایت کرد. او از کار الساندرو استرادلا حمایت کرد و از او هنگام فرار از ونیز به تورین محافظت کرد. او به تأمین مالی و حمایت از کار گوارینو گوارینی ادامه داد، که کلیسای کوچک کفن تورین و یک کالج ژزوئیت را تحت حکومت او تکمیل کرد. او همچنین برای گسترش شهر تورین تا رودخانه پو تلاش کرد. او تلاش کرد تا دانشگاهی در شامبری تأسیس کند، اما موفق نشد.

او برای حفظ ارتباط با همسایه قدرتمند خود فرانسه، که هم متحد و هم خانواده بود، کارهای زیادی انجام داد. او به دلیل تمایل بیش از حد به حفظ قدرت و به عنوان عروسک خیمه‌شب‌بازی لویی چهاردهم مورد انتقاد قرار گرفت. با این حال، او همچنین برای حفظ و توسعه روابط با دربارهای سلطنتی اسپانیا، انگلستان و امپراتوری تلاش کرد. مردم موندووی سال‌ها در برابر اقتدار او مقاومت کردند و تنها در زمان پسرش بود که سرانجام تسلیم شدند.

رابطه او با تنها پسرش همیشه پرتنش بود. این تنش به جاه‌طلبی او برای حفظ قدرت برای خودش نسبت داده شده است. ماری ژان باپتیست بیشتر وقت خود را صرف کار در امور دولتی می‌کرد که از آن لذت می‌برد و زمان کمی برای تنها فرزندش داشت. او پسرش را تحت نظر دقیق داشت تا مطمئن شود که سعی نمی‌کند قدرت را از او بگیرد. با وجود رابطه بد با پسرش، او آشکارا معشوقه‌هایی را در دربار نگه می‌داشت. در سن سی و سه سالگی، او با کنت سنت موریس، حدود ده سال کوچکتر از خودش، در رابطه بود. رابطه ماری ژان باپتیست و سنت موریس حدود چهار سال طول کشید تا اینکه تمام خانواده‌اش به دلیل شکست پدرش در یک رشته روابط دیپلماتیک، با رسوایی او را ترک کردند.

در سال ۱۶۷۷، ماری ژان باپتیست به دنبال ترتیب دادن ازدواج برای پسرش بود که در ماه مه ۱۶۸۰ به سن قانونی می‌رسید. نامزدهای محبوب، آرشیدوشس ماریا آنتونیا، پسرعمویش در پرتغال، ماریا سوفیا از پالاتینات-نوبورگ یا آن ماری اورلئان فرانسوی‌الاصل بودند. ماری ژان باپتیست ابتدا به خواهرش در لیسبون که تنها دخترش، اینفانتا ایزابل لوئیزا، وارث قلمرو پدرش بود، روی آورد. قانون پرتغال تصریح می‌کرد که وارث تاج و تخت باید در کشور بماند و با یکی از خویشاوندان خود ازدواج کند. ماری ژان باپتیست مذاکراتی را با پرتغال آغاز کرد تا اینفانتا را به ازدواج پسرش درآورد. این وصلت معتبر، ماری ژان باپتیست را برای همیشه در کنترل ساووی قرار می‌داد و ویکتور آمادئوس دوم در پرتغال زندگی می‌کرد. برنامه‌هایی برای ورود ویکتور آمادئوس به لیسبون تدوین شد و یک حزب سیاسی در مخالفت با این وصلت تأسیس شد. ویکتور آمادئوس دوم که آشکارا از این وصلت بیزار بود و به اکثریت خود نزدیک می‌شد، تصمیم گرفت ازدواج را دو سال به تعویق بیندازد.

ماری ژان باپتیست سپس به دوک‌نشین بزرگ توسکانی روی آورد که آنا ماریا لوئیزا د مدیچی را به عنوان عروس پیشنهاد داد. مذاکرات از فرانسه مخفی نگه داشته شد. این وصلت محبوب بود زیرا می‌توانست متحد قدرتمندی در ایتالیا باشد و حتی مورد علاقه ویکتور آمادئوس دوم نیز بود. مکاتبات مخفی بین ساووی و توسکانی از آن زمان گم شده است و این وصلت هرگز محقق نشد.

اگرچه دوره نیابت سلطنت ماری ژان باپتیست رسماً در سال ۱۶۸۰ به پایان رسید، اما تا سال ۱۶۸۴ که پسرش او را مجبور به این کار کرد، قدرت را واگذار نکرد. لویی چهاردهم مشتاق بود نفوذ قابل توجه خود را در ساووی حفظ کند و به همین دلیل به خواهرزاده‌اش آن ماری د اورلئان پیشنهاد ازدواج داد. آن ماری دختر فیلیپ فرانسوی، دوک اورلئان و همسر اولش هنریتا انگلیسی بود. ویکتور آمادئوس با این ازدواج موافقت کرد و در ۶ مه ۱۶۸۴ شخصاً با آن ماری ازدواج کرد.

ویکتور آمادئوس در آغاز سال ۱۶۸۴ کنترل کامل دوک‌نشین را به دست گرفت. او تصمیم گرفت مادرش را از هرگونه نفوذ مستقیم در دربار محروم کند. او در کاخ ماداما در شهر تورین، روبروی کاخ دوکال تورین، جایی که دربار بیشتر سال در آن اقامت داشت، بازنشسته شد. این ساختمان در دوران بیوگی کریستین ماری و در زمان ماری ژان باپتیست، خانه او بود و تحت نظارت فیلیپو جووارا که مورد علاقه پسرش بود، گسترش یافت.

در سال ۱۶۸۶، او دوک‌نشین اوماله را به لویی آگوست دو بوربون، پسر نامشروع لویی چهاردهم و مادام دو مونتسپان، فروخت. اوماله از سال ۱۶۵۹ و پس از مرگ پدرش، ملک شخصی او بود. ماری ژان باپتیست همچنین آخرین کنتس ژنو بود. این شهرستان پس از مرگ او با ساووی متحد شد.

ازدواج پسرش حدود هشت فرزند به همراه داشت که چهار نفر از آنها فرزندان دیگری نیز داشتند. ماری ژان باپتیست به عنوان مادرخوانده نوه بزرگش پرنسس ماریا آدلاید عمل می‌کرد. او همچنین دوستی خوبی با عروسش آن ماری داشت. ماریا آدلاید و خواهرش ماریا لوئیزا رابطه نزدیکی با مادربزرگ خود داشتند و هر دو هفتگی به کاخ ماداما سر می‌زدند. رابطه او به ویژه با ماریا آدلاید در نامه‌هایی که این دو پس از سال ۱۶۹۶، زمانی که پرنسس جوان با لویی فرانسه ازدواج کرد، برای یکدیگر فرستادند، ثبت شده است. ماریا لوئیزا در ۱۱ سپتامبر ۱۷۰۱ به وکالت با فیلیپ پنجم، برادر لویی، ازدواج کرد. متأسفانه ماریا آدلاید در سال ۱۷۱۲ در ورسای سرخک درگذشت. این دو ازدواج معتبر توسط لویی چهاردهم برای جلب حمایت ساوویار در طول جنگ جانشینی اسپانیا طراحی شده بود. در طول این جنگ، ماری ژان باپتیست مجبور شد جواهرات خود را برای تأمین مخارج خانواده‌اش در طول نبرد تورین در سال ۱۷۰۶ بفروشد. او و نوه‌هایش در طول درگیری مجبور شدند به جنوا فرار کنند.

به لطف پیمان اوترخت در سال ۱۷۱۳، به پاس قدردانی از خدماتش به چارلز ششم، امپراتور مقدس روم در جنگ جانشینی اسپانیا، پادشاهی سیسیل به پسرش داده شد. پسرش در دسامبر ۱۷۱۳ در کلیسای جامع پالرمو به عنوان پادشاه سیسیل تاجگذاری شد. ویکتور آمادئوس دوم از مادرش خواست تا در غیاب او حکومت را اداره کند، اما او نپذیرفت و نوه‌اش ویکتور آمادئوس، شاهزاده پیدمونت، به جای او نایب‌السلطنه شد.

ماه‌ها بعد، دربار ساوویارد متوجه مرگ ماریا لوئیزا شد که در فوریه ۱۷۱۴ درگذشته بود و یک سال بعد شاهزاده پیدمونت بر اثر آبله درگذشت. سه مرگ در چهار سال باعث شد مادر و پسر به هم نزدیک‌تر شوند. با مرگ شاهزاده پیدمونت، کوچک‌ترین نوه‌اش، چارلز امانوئل، دوک آئوستا، وارث بلافصل قلمرو پدرش شد.

ماری ژان باپتیست در مارس ۱۷۲۴ در سن ۷۹ سالگی در پالازو ماداما درگذشت.

• Fraser, Antonia (2006). Love and Louis XIV; The Women in the Life of the Sun King. London: Anchor Books. ISBN 0-7538-2293-8.
• Frézet, Jean (1827). Histoire de la Maison de Savoie. Vol. 2. Alliana et Paravia.
• Hahn, Emily (1971). Love conquers nothing: a glandular history of civilization. Ayer Publishing. ISBN 978-0-8369-8062-2.
• Kamen, Henry (2001). Philip V of Spain: The King who Reigned Twice. Yale University Press. ISBN 0-300-08718-7.
• Oresko, Robert (2004). "Maria Giovanna Battista of Savoy-Nemours (1644–1724): daughter, consort, and Regent of Savoy". In Campbell Orr, Clarissa (ed.). Queenship in Europe 1660-1815: The Role of the Consort. Cambridge University Press. pp. 16–55. ISBN 0-521-81422-7.
• Pitts, Vincent Joseph (2000). La Grande Mademoiselle at the Court of France. The Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-6466-6.
• Ragnhild, Marie Hatton (1997). Royal and republican sovereignty in early modern Europe. Cambridge University Press. ISBN 0-521-41910-7.
• Storrs, Christopher (1999). War, diplomacy and the rise of Savoy, 1690-1720. Cambridge University Press. ISBN 0-521-55146-3.
• Symcox, Geoffrey (1983). Victor Amadeus II: absolutism in the Savoyard State, 1675-1730. University of California Press. ISBN 978-0-520-04974-1.
• Tome, Quatri (2009). Les Anciennes Maisons de Paris Sous Napoléon III. Paris: BiblioBazaar LLC. ISBN 978-1-115-27908-6.
• Vitelleschi, Marchese (1905). The romance of Savoy, Victor Amadeus II and his Stuart bride. Vol. I. New York: Harvard College Library.
• Williams, H. Noel (1909). A Rose of Savoy, Marie Adelaide of Savoy, duchesse de Bourgogne, Mother of Louis XV. New York: Charles Scribner's Sons.
• G. Brugnelli Biraghi-M.B. Denoyé Pollone, La seconda Madama Reale Maria Giovanna Battista di Savoia-Nemours, Gribaudo, Torino 1996.
• (EN) Antonia Fraser, Love and Louis XIV; The Women in the Life of the Sun King, Londra, Anchor Books, 2006, ISBN 0-7538-2293-8.
• (EN) Geoffrey Symcox, Victor Amadeus II: absolutism in the Savoyard State, 1675-1730, University of California Press, 1983, ISBN 978-0-520-04974-1.
• Jean Frézet, Histoire de la Maison de Savoie, vol. 2, Alliana et Paravia, 1827.
• Emily Hahn, Love conquers nothing: a glandular history of civilization, Ayer Publishing, 1971, ISBN 978-0-8369-8062-2.
• Henry Kamen, Philip V of Spain: The King who Reigned Twice, Yale University Press, 2001, ISBN 0-300-08718-7.
• Robert Oresko, Maria Giovanna Battista of Savoy-Nemours (1644-1724): daughter, consort, and Regent of Savoy, in Clarissa Campbell Orr (a cura di), Queenship in Europe 1660-1815: The Role of the Consort, Cambridge University Press, 2004, pp. 16–55, ISBN 0-521-81422-7.
• Vincent Joseph Pitts, La Grande Mademoiselle at the Court of France, The Johns Hopkins University Press, 2000, ISBN 0-8018-6466-6.
• Marie Hatton Ragnhild, Royal and republican sovereignty in early modern Europe, Cambridge University Press, 1997, ISBN 0-521-41910-7.
• Christopher Storrs, War, diplomacy and the rise of Savoy, 1690-1720, Cambridge University Press, 1999, ISBN 0-521-55146-3.
• Quatri Tome, Les Anciennes Maisons de Paris Sous Napoléon III, Paris, BiblioBazaar LLC, 2009, ISBN 978-1-115-27908-6.
• Marchese Vitelleschi, The romance of Savoy, Victor Amadeus II and his Stuart bride, I, New York, Harvard College Library, 1905.
• H. Noel Williams, A Rose of Savoy, Marie Adelaide of Savoy, duchesse de Bourgogne, Mother of Louis XV, New York, Charles Scribner's Sons, 1909.
• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Marie Jeanne Baptiste of Savoy-Nemours». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵.