ماناسا (الهه هندو)

ماناسا
الههٔ مارها
چاپی از ماناسا در قرن بیستم
نام‌های دیگرماروی / ماره / مونوکسا (آسامی)، مونوشا / چِنگ‌موری کانی (بنگالی)، موروی / کانی دئو / مونوسا (هاجونگ)
وابستگیشیواپرستی، دوی، ناگا
مانترااوم هریم شریم کلیم آیم ماناسادِویای سوآها
شجرهکاکتوس
مرکوبقو
متونماناسامانگال کاویا
جنسیتمونث
جشنواره‌هاناگا پانچامی
اطلاعات شخصی
والدین
  • کاشیاپا و کادرو (بر اساس متون مقدس)
  • شیوا (بر اساس مانگالاکاویاها)
خواهر و برادرواسوکی
شریک زندگیجارَت‌کارو
فرزندانآستیکا

ماناسا (سانسکریت: मनसा، آوانگاری: Manasā) یک الههٔ هندو مارها است.[۱] او عمدتاً در بیهار، اودیشا، بنگال، آندرا پرادش، چتیس‌گار، جارکند، اوتاراکند، اوتار پرادش، هاریانا، پنجاب، راجستان، آسام و سایر بخش‌های شمال شرقی هند پرستش می‌شود، عمدتاً برای پیشگیری و درمان نیش مار، و همچنین برای باروری و سعادت. در متون هندو، ماناسا دختر حکیم کاشیاپا، خواهر واسوکی—پادشاه ناگاها (مارها)—و همسر حکیم جارَت‌کارو است. او مادر حکیم آستیکا است.[۲]

در سنت منطقه‌ای، داستان‌های او بر بدخلقی و ناخشنودی او تأکید دارند، به دلیل طرد شدن توسط پدرش، شیوا، و همسرش (جارَت‌کارو)، و نفرت نامادری‌اش چاندی (همسر شیوا، که در این زمینه با پارواتی یکی دانسته می‌شود). ماناسا به عنوان مهربان نسبت به devotees خود، اما خشن نسبت به افرادی که از پرستش او خودداری می‌کنند، به تصویر کشیده می‌شود.[۳] ماناسا که به دلیل نسب آمیخته‌اش از الوهیت کامل محروم شده بود، هدفش تثبیت کامل اقتدار خود به عنوان یک الهه و به دست آوردن devotees انسانی ثابت قدم بود.[۴]

نام‌ها

در حماسهٔ مهابهاراتا که در آن به طور گذرا به ماناسا اشاره شده است، او با نام جارَت‌کارو شناخته می‌شود.[۵] معروف‌ترین نام او، ماناسا (به معنای «زادهٔ ذهن»)، از پورانهها سرچشمه می‌گیرد، جایی که او دختر زاده‌شده از ذهن حکیم کاشیاپا است.[۵] او همچنین در مانگالکاویاهای بنگال و پادماپورانه آسام با نام پادماواتی شناخته می‌شود، جایی که تخم شیوا از زمین از طریق ساقهٔ یک نیلوفر آبی (پادما) به سرزمین زیرزمینی مارها می‌رسد.[۶] لقب‌های او همچنین شامل ویشاهاری (بیشوهاری، نابودکنندهٔ سم)، آیونیسامبهاوا (کسی که از یک زن زاده نشده است) و نیتیا (ابدی) هستند.[۷][۶] ماناسا با نام‌های منطقه‌ای مختلفی شناخته می‌شود - ناگماتی (الههٔ مارها) در بیهار، ماره (الههٔ بیماری) و بارماتی در آسام.[۶]

خاستگاه

باتاچاریا و سن پیشنهاد می‌کنند که ماناسا در جنوب هند به عنوان یک الهه غیرودایی و غیرآریایی خاستگاه داشته و با الههٔ عامیانهٔ کانادایی مارها، مانه-مانچاما، ناگاما یا موداما مرتبط است.[۸][۹] ماناسا در اصل یک الههٔ آدیواسی (قبیله‌ای) بود. او در آیین پرستش گروه‌های هندو پذیرفته شد. بعدها، دیموک پیشنهاد می‌کند که اگرچه پرستش مارها در وداها (قدیمی‌ترین متون مقدس هندو) یافت می‌شود، ماناسا - یک الههٔ انسانی مارها - «پایهٔ کمی» در هندوئیسم اولیه دارد.[۱۰] باتاچاریا تأثیر دیگری بر ماناسا را الههٔ سم‌زدای مهایانه بودایی، جانگولی، پیشنهاد می‌کند. جانگولی مرکب قو و لقب «نابودکنندهٔ سم» خود را با ماناسا مشترک است. نظریه‌ای پیشنهاد می‌کند که جانگولی ممکن است تحت تأثیر کیراتا-گیری («فاتح همهٔ سموم») از آتارواودا قرار گرفته باشد.[۱۱] به گفته مک‌دانیل، او در آیین پرستش هندوهای طبقات بالاتر گنجانده شد، جایی که اکنون به عنوان یک الههٔ هندو به جای یک الههٔ قبیله‌ای در نظر گرفته می‌شود.[۱۲]

به گفته تیت، ماناسا با نام جارَت‌کارو در ابتدا به عنوان دختر حکیم کاشیاپا و کادرو، مادر همهٔ ناگاها در حماسهٔ مهابهاراتا شناخته شد.[۱۳][۱۴] به گفته باتاچاریا، جارَت‌کارو مهابهاراتا همان ماناسای محبوب در بنگال نیست.[۱۵]

تا قرن چهاردهم، ماناسا به عنوان الههٔ باروری و آیین‌های ازدواج شناخته شد و در آیین پرستش شیواپرستی جذب شد و با خدای شیوا مرتبط شد. اسطوره‌ها با توصیف این که او پس از نوشیدن سم، شیوا را نجات داد، او را تجلیل کردند و او را به عنوان «برطرف‌کنندهٔ سم» مورد احترام قرار دادند. محبوبیت او گسترش یافت و به جنوب هند رسید و آیین پیروان او شروع به رقابت با اولین شیواپرستی (آیین شیوا) کرد. در نتیجه، داستان‌هایی که تولد ماناسا را به شیوا نسبت می‌دادند پدیدار شدند و در نهایت شیواپرستی این الههٔ بومی را در سنت برهمنی هندوئیسم اصلی پذیرفت.[۱۴] به طور جایگزین، واسودو پیشنهاد می‌کند که داستان بنگالی ماناسا نشان‌دهندهٔ رقابت بین شیواپرستی و شاکتیسم (الهه‌محوری) است.[۱۶]

شمایل‌شناسی

ماناسا با همسرش جارَت‌کارو و پسرش آستیکا، که در دو طرف توسط ناگاها احاطه شده‌اند، تندیس دورهٔ پالا قرن ۱۱ از بنگال

ماناسا به عنوان زنی زیبا با چهره‌ای طلایی (از این رو لقب گوری، طلایی) و چهره‌ای خندان به تصویر کشیده می‌شود. او لباس‌های قرمز و زیورآلات طلا می‌پوشد. او چهار بازو دارد، با دست راست بالایی که یک شَخ (صدف) و دست چپش که گل مورد علاقه‌اش - یک نیلوفر آبی - را در دست دارد. دست چپ پایینی او یک مار و دست راست پایینی او ابه‌یامودرا (ژست بی‌باکی) را نشان می‌دهد. او پوشیده از مارهاست، بر روی یک سکوی نیلوفر (از این رو با لقب پادمالیا شناخته می‌شود) نشسته یا بر روی یک مار ایستاده است. او توسط سایه‌بان کلاهک‌های هفت کبری محافظت می‌شود. گاهی، او با یک کودک (فرض می‌شود پسرش، آستیکا) روی دامنش به تصویر کشیده می‌شود. واهانا (مرکب) او یک قو است. او همچنین با نتا (نِتو)، همراه زنش، همراهی می‌شود.[۲][۱۷][۱۸]

در بنگال، او به ندرت با همسرش، جارَت‌کارو، دیده می‌شود. در برخی از مجسمه‌های او، او با بهولا و لاکشمیندر نشان داده شده است.

اسطوره

مهابهاراتا

مهابهاراتا در اشاره‌ای گذرا به ماناسا (که در اینجا با نام جارَت‌کارو شناخته می‌شود) در داستان جارَت‌کارو و آستیکا اشاره می‌کند.[۵] حکیم جارَت‌کارو ریاضت‌های سختی انجام می‌داد و تصمیم گرفته بود از ازدواج خودداری کند. یک بار، با گروهی از مردان روبرو شد که وارونه از درختی آویزان شده بودند. این مردان اجداد او بودند که محکوم به رنج بودند زیرا فرزندانشان مراسم آخرین آیین آنها را انجام نداده بودند. بنابراین، آنها به جارَت‌کارو توصیه کردند که ازدواج کند و صاحب پسری شود که بتواند با انجام مراسم، آنها را از آن رنج‌ها آزاد کند. واسوکی دست خواهرش ماناسا را به جارَت‌کارو پیشنهاد داد. ماناسا پسری به نام آستیکا به دنیا آورد که اجدادش را آزاد کرد. آستیکا همچنین به نجات نژاد ناگا از نابودی کمک کرد، زمانی که پادشاه جانامه‌جایا تصمیم گرفت آنها را با قربانی کردن در یاجنا خود، به نام سارپا ساترا، نابود کند.[۱۹]

پورانه‌ها

نقاشی کالیگات از الهه ماناسا که بر روی ماری ایستاده و چند مار در دست دارد، موزه هنر کلیولند

پورانهها اولین متون مقدسی هستند که از تولد او سخن می‌گویند. آنها اعلام می‌کنند که حکیم کاشیاپا پدر اوست، نه شیوا که در مانگالکاویاهای بعدی توصیف شده است. یک بار، زمانی که مارها و خزندگان بر روی زمین هرج و مرج ایجاد کرده بودند، کاشیاپا الهه ماناسا را از ذهن خود (مانا) آفرید. خدای آفریننده برهما او را خدای حاکم بر مارها و خزندگان قرار داد. ماناسا با قدرت مانتراهایی که زمزمه می‌کرد، کنترل زمین را به دست آورد. سپس ماناسا خدای شیوا را خشنود کرد، که به او گفت که خدای کریشنا را خشنود کند. پس از خشنود شدن، کریشنا به او قدرت‌های الهی سیدھی اعطا کرد و به طور آیینی او را پرستش کرد و او را به یک الههٔ تثبیت‌شده تبدیل کرد.[۲۰]

کاشیاپا ماناسا را به عقد حکیم جارَت‌کارو درآورد، که با این شرط پذیرفت که اگر از او نافرمانی کند، او را ترک خواهد کرد. یک بار، وقتی جارَت‌کارو توسط ماناسا بیدار شد، از او ناراحت شد زیرا او را برای عبادت خیلی دیر بیدار کرده بود، بنابراین او را به طور موقت ترک کرد.[۲۰]

مانگالکاویاها

مانگالکاویاها سرودهای ستایشی برای خدایان محلی مانند ماناسا بودند که بین قرن‌های ۱۳ و ۱۸ در بنگال سروده شدند. ماناسا مانگالکاویا اثر ویجای گوپتا (بیجوی گوپتا، اواخر قرن ۱۵)[۵] و ماناسا ویجایا (۱۴۹۵) اثر بیپراداس پیپیلای ریشه و اسطوره‌های الهه را دنبال می‌کنند. با این حال، اینها احتمالاً به دلیل آزادی‌های خلاقانه از اشارات پورانه‌ای فاصله می‌گیرند. حداقل پانزده مانگالکاویا که به ماناسا اختصاص داده شده‌اند شناخته شده‌اند. محقق دی. سی. سن پنجاه و یک نسخه از داستان او را ردیابی کرد.[۲۱] پادماپورانه اثر سوکاوی نارایاندو (قرن ۱۷) در آسام، به ویژه در رقص اوجاپالی، مشهور است.[۵]

بر اساس ماناسا ویجایا، ماناسا زمانی متولد شد که مجسمهٔ دختری که توسط مادر واسوکی ساخته شده بود، با تخم شیوا تماس یافت. واسوکی ماناسا را به عنوان خواهر خود پذیرفت و مسئولیت سم تولید شده زمانی که پادشاه پریتو زمین را به عنوان گاو دوشید، به او واگذار کرد. وقتی شیوا ماناسا را دید، جذب او شد، اما او به او ثابت کرد که او پدرش است. شیوا ماناسا را به خانه خود برد، جایی که همسرش، چاندی، به ماناسا به عنوان صیغه یا هم‌سر شیوا مظنون شد و به ماناسا توهین کرد و چشم چپ او را سوزاند و ماناسا را نیمه‌کور کرد.[۲۲] بعدها، زمانی که شیوا بر اثر سم در حال مرگ بود، ماناسا او را درمان کرد. در یک مورد، وقتی چاندی به او لگد زد، ماناسا با نگاه چشم سمی خود او را بی‌حس کرد. در نهایت، خسته از نزاع بین ماناسا و چاندی، شیوا ماناسا را زیر درختی رها کرد، اما از اشک پشیمانی خود، همراهی برای او به نام نتو یا نتا آفرید.[۲۳]

بعدها، حکیم جارَت‌کارو با ماناسا ازدواج کرد، اما چاندی شب عروسی ماناسا را خراب کرد. چاندی به ماناسا توصیه کرد که زیورآلات مار بپوشد و سپس قورباغه‌ای را در اتاق عروس انداخت که باعث شد مارها در اطراف اتاق بدوند. در نتیجه، جارَت‌کاروی وحشت‌زده از خانه فرار کرد. پس از چند روز، او بازگشت و آستیکا، پسرشان، به دنیا آمد.[۲۴]

صحنه‌ای از ماناسا مانگال.

ماناسا که همراه با مشاورش، نتا، به زمین فرود آمد تا devotees انسانی را ببیند. در ابتدا مردم او را مسخره کردند، اما سپس ماناسا با نازل کردن بلا بر کسانی که قدرت او را انکار می‌کردند، آنها را مجبور به پرستش خود کرد. او موفق شد افراد از اقشار مختلف جامعه، از جمله حاکم مسلمان حسن را تغییر دهد، اما نتوانست چاند ساداگار را تغییر دهد. ماناسا می‌خواست به یک الههٔ اصلی مانند لاکشمی یا ساراسواتی تبدیل شود. برای رسیدن به آنجا، باید پرستش چاند ساداگار را به دست می‌آورد که بسیار سرسخت بود و سوگند یاد کرده بود که ماناسا را پرستش نکند. بنابراین، برای به دست آوردن ترس و ناامنی او، ماناسا یکی یکی شش پسرش را کشت. در نهایت ماناسا علیه دو رقصندهٔ دربار ایندرا که عاشق یکدیگر بودند، آنیرودها و اوشا توطئه کرد. آنیرودها مجبور شد به عنوان لاکیندر، پسر هفتم چاند و ساناکا، متولد شود. اوشا به عنوان بهولا متولد شد و با او ازدواج کرد. ماناسا او را کشت اما بهولا به مدت نه ماه با جسد شوهرش روی آب شناور بود و در نهایت زندگی هفت پسر و سعادت از دست‌رفتهٔ چاند را بازگرداند. در نهایت، او با تقدیم یک گل به الهه با دست چپش بدون اینکه حتی به او نگاه کند، تسلیم شد. این حرکت چنان ماناسا را خوشحال کرد که همهٔ پسران چاند را زنده کرد و شهرت و ثروت او را بازگرداند. مانگال کاویاها می‌گویند که پس از این، پرستش ماناسا برای همیشه محبوب شد.[۲۵]

ماناسا مانگالکاویا دشواری ماناسا در جذب devotees را به نفرین ناعادلانه‌ای که در زندگی قبلی خود به چاند داده بود، نسبت می‌دهد. چاند سپس با یک نفرین متقابل پاسخ داد که پرستش او در زمین تا زمانی که او نیز او را پرستش نکند، محبوب نخواهد بود.[۲۶]

آناندا کی. کوماراسوامی و خواهر نیودیتا می‌گویند: «[اسطورهٔ] [چاند ساداگار و] ماناسا دوی، [...] که باید به قدمت لایهٔ میکنایی در جامعهٔ آسیایی باشد، منعکس‌کنندهٔ تضاد بین دین شیوا و آن خدایان زن محلی در بنگال است. پس از آن ماناسا یا پادما به عنوان شکلی از شاکتی شناخته شد، [...] و پرستش او توسط شیواپرست‌ها پذیرفته شد. او مرحله‌ای از الوهیت مادر است که برای بسیاری از پرستندگان نزدیک‌تر و عزیزتر از شیوای دور و غیرشخصی است...».[۲۷]

پرستش

مراسم پوجا ماناسا در روز دشاهارا بر روی یک بیدی از فرفیون دریایی، در بنگال غربی.
زنان با ماناسا شیلا (مورتی) در طول پوجا در بیربوم در سال ۲۰۲۱

به طور کلی، ماناسا بدون تصویر پرستش می‌شود.[۲۸] شاخه‌ای از درخت کاکتوس، یک کوزهٔ سفالی یا یک تصویر مار سفالی به عنوان الهه پرستش می‌شود،[۲] اگرچه تصاویر ماناسا نیز پرستش می‌شوند. او برای محافظت در برابر و درمان نیش مار پرستش می‌شود.[۲۹][۳۰]

مجسمهٔ مار الهه ماناسا

در جنوب بنگال، او به طور آیینی در معابد محلی و همچنین در خانه‌ها پرستش می‌شود. تقریباً هر خانوادهٔ هندو یک زیارتگاه اختصاصی برای الهه ماناسا در کنار خدای ویشنو (هری) دارد که این دو به ترتیب با شاخهٔ درخت کاکتوس و درخت تولسی نشان داده می‌شوند.

الهه به طور گسترده در فصل بارانی (به ویژه ماه‌های شراوان و بهادرا)، زمانی که مارها بیشترین فعالیت را دارند، پرستش می‌شود. ماناسا همچنین یک الههٔ باروری بسیار مهم است و برای باروری از او برکت خواسته می‌شود. او معمولاً در کنار همراه زن خود، نتا، که تجلی قدرت ویرانگر او در نظر گرفته می‌شود، پرستش می‌شود.[۳۱][۳۲][۳۳] ماناسا که در مانگالکاویاهای بنگال به عنوان یک الههٔ کینه‌توز توصیف شده است، باید خشنود شود تا از خشم او که به صورت نیش مار، بیماری، ناباروری یا قحطی ظاهر می‌شود، جلوگیری شود.[۳۳]

در شمال بنگال، در میان راجبانشی‌ها، ماناسا (که بیشوهورا، بیشوهوری یا پادماواتی نامیده می‌شود) یکی از مهم‌ترین الهه‌ها است و تاآن (زیارتگاه) او ممکن است در حیاط تقریباً هر خانهٔ کشاورزی یافت شود. در میان هندوهای طبقات پایین بنگال شرقی (بنگلادش امروزی) نیز، او با شکوه فراوان پرستش می‌شود.

ماناسا به ویژه در بنگال برای طبقات بازرگان یک الههٔ مهم است. چاندو از ماناسامانگال اولین کسی بود که پرستش او را آغاز کرد، و بهولا، قهرمان ماناسامانگال، دختر قبیلهٔ ساها (یک جامعهٔ تجاری قدرتمند) بود.

ماناسا خدای اصلی منطقهٔ آنگا، به ویژه در پایتخت آنگا، چامپا (اکنون باگالپور) است. اعتقاد بر این است که داستان چاند سوداگر و بهولا از همین مکان آغاز شده است.[۳۴] در محله‌های قدیمی چامپاناگار در شهر، معبد عظیمی از ماناسا قرار دارد. چندین اثر و مجسمهٔ یافت‌شده در اطراف آن مکان باعث شد مردم محلی باور کنند که اینجا همان جایی است که چاند سوداگر راجباری خود را داشت. یک کاوش اخیر همچنین «لوها-باشور گهور» یا «باشور گهور»، ساختمانی که به طور خاص برای شب عروسی لاکهندر و بهولا ساخته شده بود، را پیدا کرده است.[۳۵] لوک‌گاتا آنگیکا، «بهولا بیشاری لوک‌گاتا» و هنر منطقه‌ای، مانجوشا چتراکاتا کاملاً بر اساس وقایع‌نگاری‌های ماناسا و سختی‌های بهولا استوار است.[۳۶] هر سال، از ۱۶ تا ۱۹ اوت، باگالپور مانند یک گل خوش‌بو شکوفا می‌شود تا از نگهبان محلی ماناسا پرستش کند و عروسی بهولا را گرامی بدارد.[۳۷]

مانسا پوجا در چوک دیپناگار در باگالپور

ماناسا همچنین به طور گسترده در آسام پرستش می‌شود، و شکلی از اوجا-پالی (تئاتر عامیانهٔ موسیقیایی) کاملاً به اسطوره او اختصاص دارد.[۳۸]

ماناسا به طور تشریفاتی در ناگ پانچامی پرستش می‌شود - جشنواره‌ای برای پرستش مارها در ماه هندو شراوان (ژوئیه–اوت). زنان هندو در این روز روزه (وراتا) می‌گیرند و در سوراخ‌های مارها شیر می‌دهند.[۳۹] ماناسا دوی هر سال بین نوامبر و فوریه در معبد ماناسا دوی در لالا باگان، کلکته، پرستش می‌شود.

معابد قابل توجه

  • معبد شری ماناسا دوی (سویامبو)، کاسیمپت (ماناساورام)، کریم‌نگر، تلانگانا
  • ما ماناشا ماندیر، فولیدانگا، تاراپیت - بنگال غربی
  • معبد مانسا بیشاری، باگالپور، بیهار
  • معبد ماناسا دبی، واراناسی
  • معبد مانسا دوی، موکامالا، گوداوری غربی، آندرا پرادش
  • معبد مانسا دوی، نایدوپتا، نلور، آندرا پرادش
  • معبد مانسا دوی، تیلارو، شریکاکولام، آندرا پرادش
  • معبد مانسا دوی، دورنیپادو، کورنول، آندرا پرادش
  • معبد مانسا دوی، کانومالاپال، کاداپا، آندرا پرادش
  • معبد مانسا دوی، چینادوگام، شریکاکولام، آندرا پرادش
  • معبد مانسا دوی، کورنول، آندرا پرادش
  • معبد مانسا دوی، نلور، آندرا پرادش
  • معبد مانسا دوی، تورپو رومپیدودلا، نلور، آندرا پرادش
  • معبد مانسا دوی، وادلورو، گوداوری غربی، آندرا پرادش
  • ما ماناشا ماندیر، لیک تاون، کلکته، بنگال غربی
  • ما ماناشا ماندیر، هالشی باگان، (لالا باگان) خیابان سی‌ملا، کلکته، بنگال غربی
  • ما ماناسا ماندیر، گوپیناگر، خامارچاندی، هاریپال، هوگلی، بنگال غربی
  • ما ماناسا ماندیر، جاکپور، پاسچیم مدینی‌پور، بنگال غربی

جستارهای وابسته

منابع

استنادها

  1. ↑ www.wisdomlib.org (2012-06-29). "ماناسا دوی، ماناسا دِوی: 1 تعریف". www.wisdomlib.org (in English). Archived from the original on 20 November 2022. Retrieved 2022-11-20.
  2. 1 2 3 Wilkins 2004, p. 395.
  3. ↑ McDaniel 2004, p. 148.
  4. ↑ رادیس، ویلیام (2001). افسانه‌ها و اسطوره‌های هند. وایکینگ پنگوئن بوکز لیمیتد. pp. 130–8. ISBN 9780670049370.
  5. 1 2 3 4 5 Chakravarty 2022, p. 56.
  6. 1 2 3 Chakravarty 2022, p. 57.
  7. ↑ Dowson 2003, p. 196.
  8. ↑ Dimock 1962, pp. 315–6.
  9. ↑ "ماناسا - بنگلاپدیا". en.banglapedia.org (in English). Retrieved 2026-07-26.
  10. ↑ Dimock 1962, pp. 312–3.
  11. ↑ Dimock 1962, p. 316–7.
  12. ↑ مک‌دانیل ص.۱۴۸
  13. ↑ Dimock 1962, pp. 313–4.
  14. 1 2 تیت، کارن (2005). مکان‌های مقدس الهه: 108 مقصد. سی‌سی‌سی پابلیشینگ. p. 194. ISBN 1888729112.
  15. ↑ Dimock 1962, p. 315.
  16. ↑ Dimock 1962, p. 311.
  17. ↑ چاپلین، دوروتیا (2007). پیوندهای اساطیری بین شرق و غرب. READ BOOKS. pp. 28. ISBN 9781406739862.
  18. ↑ Chakravarty 2022, p. 58.
  19. ↑ ویلکینز ص.۳۹۶
  20. 1 2 شارما، ماهش (2005). قصه‌هایی از پورانه‌ها. دایموند پاکت بوکز (پی) لیمیتد. pp. 38–40. ISBN 81-288-1040-5.
  21. ↑ Dimock 1962, p. 309.
  22. ↑ "ماناسا: الههٔ مارهای هندو | ماهاویدیا" (in American English). 2008-04-15. Retrieved 2025-01-24.
  23. ↑ مک‌دانیل (۲۰۰۴) صص. ۱۴۹-۵۰
  24. ↑ مک‌دانیل (۲۰۰۴) ص. ۱۵۰
  25. ↑ کوماراسوامی، آناندا کی.; خواهر نیودیتا (2003). اسطوره‌های هندوها و بودایی‌ها. کسینجر پابلیشینگ. pp. 324–30. ISBN 0-7661-4515-8.
  26. ↑ مک‌دانیل ص.۱۵۲
  27. ↑ کوماراسوامی، آناندا کی.; خواهر نیودیتا (2003). اسطوره‌های هندوها و بودایی‌ها. کسینجر پابلیشینگ. pp. 330. ISBN 0-7661-4515-8.
  28. ↑ باتاچاریا, آسوتوش (1965). "مار به عنوان یک خدای عامیانه در بنگال". مطالعات فولکلور آسیایی. 24 (1): 1–10. doi:10.2307/1177595. ISSN 0385-2342.
  29. ↑ لوچتفلد, جیمز جی. (2002). دایرةالمعارف مصور هندوئیسم: الف-م (in English). روزن. p. 415. ISBN 978-0-8239-3179-8.
  30. ↑ روشن, دلال (2014). هندوئیسم: راهنمای الفبایی (in English). پنگوئن بوکز ایندیا پی‌وی‌تی، لیمیتد. p. 547. ISBN 978-0-14-342317-1.
  31. ↑ جاش, پراناباناندا (1986). "آیین ماناسا در بنگال". مجموعه مقالات کنگره تاریخ هند. 47: 170. ISSN 2249-1937.
  32. ↑ Dimock 1962.
  33. 1 2 Chakravarty 2022, p. 55.
  34. ↑ "دولت بیهار". Lrc.bih.nic.in. Archived from the original on 6 سپتامبر 2021. Retrieved 1 سپتامبر 2021.
  35. ↑ "پوجا مادر ویشهاری: تاریخ آنگ شاهد داستان بهولا ویشهاری است". Livehindustan.com. Archived from the original on 6 سپتامبر 2021. Retrieved 1 سپتامبر 2021.
  36. ↑ "نسخه آرشیو شده". Archived from the original on 6 سپتامبر 2021. Retrieved 13 ژوئیه 2022.
  37. ↑ "پرستش بیهولا ویشهاری: جشنواره عامیانه ویژه منطقه آنگ از 16 ژوئیه آغاز می‌شود، داستان بیهولا ویشهاری را بخوانید". Jagran.com. Archived from the original on 6 سپتامبر 2021. Retrieved 1 سپتامبر 2021.
  38. ↑ www.wisdomlib.org (2022-03-10). "تئاتر عامیانه (ب): اوجاپالی". www.wisdomlib.org (in English). Retrieved 2025-07-18.
  39. ↑ مک‌دانیل (۲۰۰۲) ص.۵۵-۵۷

کتابشناسی

  • مک‌دانیل, جون (2004). تقدیم گل‌ها، تغذیه از جمجمه‌ها: پرستش الهه‌های عامیانه در غرب بنگال. انتشارات دانشگاه آکسفورد، ایالات متحده. pp. 368. ISBN 0-19-516790-2.
  • ویلکینز, دبلیو. جی. (2004). اسطوره‌شناسی هندو، ودایی و پورانه‌ای (نخستین انتشار: 1882 ed.). کسینجر پابلیشینگ. pp. 428. ISBN 0-7661-8881-7.
  • مک‌دانیل, جون (2002). ساختن دختران و همسران نیکو: درآمدی بر آیین‌های براتا زنان در دین عامیانه بنگال. انتشارات دانشگاه ایالتی نیویورک. pp. 144. ISBN 0-7914-5565-3.
  • دیموک, ادوارد سی. (1962). "الهه مارها در ادبیات قرون وسطایی بنگال". تاریخ ادیان. 1 (2): 307–321. doi:10.1086/462451. JSTOR 1062059. S2CID 162313578.
  • داوسن, جان (2003). فرهنگ‌نامه کلاسیک اسطوره‌شناسی و دین هندو، جغرافیا، تاریخ. کسینجر پابلیشینگ. ISBN 0-7661-7589-8.
  • چاکراوارتی, ساومیترا (2022). الهه بازکشف‌شده: جنسیت و تمایلات جنسی در متون مذهبی بنگال قرون وسطی (in English). تیلور و فرانسیس. ISBN 978-1-000-63287-3.

پیوندهای بیرونی

در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ ماناسا (الهه هندو) موجود است.
This page is issued from ویکی‌پدیا. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.