مانتسبو
مانتسبو (نام کامل: ’مانتسِبو امیلیا ’مَتسابه) (۱۹۰۲–۱۹۶۴) نایب‌السلطنهٔ باسوتولند (لسوتوی کنونی) از ۱۹۴۱ تا ۱۹۶۰ و قیم سیاسی وارث تاج‌وتخت، موشوشوئه دوم، بود.
| ’مانتسِبو | |
|---|---|
| نایب‌السلطنه باسوتولند | |
| سلطنت | ۲۸ ژانویهٔ ۱۹۴۱ – ۱۲ مارس ۱۹۶۰ |
| پیشین | گاباشانه ماسوفا |
| جانشین | موشوشوئه دوم |
| زاده | ۱۹۰۲ |
| درگذشته | ۱۹۶۴ |
| همسر(ان) | سایمون سیسئو گریفیث |
مانتسبو نخستین همسر از سه همسر سایمون سیسئو گریفیث بود که در فاصلهٔ ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۰ به‌عنوان رئیس عالی باسوتولند حکومت کرد. پس از مرگ او، ’مانتسِبو در ژانویهٔ ۱۹۴۱ به‌عنوان نایب‌السلطنه انتخاب شد و تنها زن حاکم در دورهٔ استعمار باسوتولند به‌شمار می‌رفت.
سال‌های آغازین حکومت او با اختلافات سیاسی دربارهٔ مشروعیت قدرتش و نیز سرپرستی وارث خردسال سیسئو همراه بود. با این حال، او بیش از ۱۹ سال در قدرت باقی ماند و نقش مهمی در شکل‌گیری ساختارهای اولیهٔ نظام سلطنت مشروطه در لسوتوی امروزی ایفا کرد.
زندگی اولیه
’مانتسِبو با نام مویپونه نکوئبه زاده شد. او دختر سِمپه نکوئبه، یکی از رؤسای محلی منطقهٔ قوتینگ و از اعضای برجستهٔ خاندان سلطنتی باسوتو بود.
پس از پایان تحصیلات ابتدایی، با سایمون سیسئو گریفیث، پسر ناتانیل گریفیث لرولوتی، ازدواج کرد. گریفیث لروتولی در سال ۱۹۱۳ پس از برادرش لتسی دوم به مقام رئیس عالی باسوتولند رسیده بود.
’مانتسِبو نخستین و ارشدترین همسر سیسئو (همسر بزرگ یا همسر اصلی) به‌شمار می‌رفت. حاصل این ازدواج دختری به نام نتسِبو بود که به دلیل قوانین جانشینی باسوتو امکان به ارث بردن تاج‌وتخت را نداشت.
سیسئو بعدها دو همسر دیگر نیز اختیار کرد و از هر یک صاحب یک پسر شد. پسر همسر دوم او، بِرِنگ (که بعدها با نام موشوشوئه دوم شناخته شد)، پس از به قدرت رسیدن سیسئو در ژوئیهٔ ۱۹۳۹ به عنوان وارث رسمی تاج‌وتخت تعیین گردید.
نایب‌السلطنگی
کشمکش بر سر قدرت
سایمون سیسئو گریفیث در ۲۶ دسامبر ۱۹۴۰ درگذشت. او مدتی بیمار بود و در دوران بیماری خود به مشاور ارشدش، گاباشانه ماسوفا، اختیار داده بود تا در زمان ناتوانی او وظایف رئیس عالی را بر عهده بگیرد. از آنجا که وارث سیسئو، موشوشوئه دوم، تنها دو سال داشت، گاباشانه پس از مرگ سیسئو نیز به‌طور موقت ادارهٔ امور را ادامه داد.
در ژانویهٔ ۱۹۴۱، شورای رؤسای برجستهٔ باسوتو که با عنوان «پسران موشوشوئه» شناخته می‌شدند، برای انتخاب نایب‌السلطنه‌ای دائمی در دوران خردسالی موشوشوئه دوم تشکیل جلسه داد. دو نامزد اصلی این مقام، ’مانتسِبو و برنگ گریفیث (برادر ناتنی سیسئو) بودند. شورا با ۴۴ رأی در برابر ۲۳ رأی، ’مانتسِبو را برگزید. او همچنین از حمایت تقریباً تمامی رؤسای اصلی باسوتو برخوردار بود و این انتخاب از سوی مقامات بریتانیایی نیز تأیید شد.
با وجود این، برنگ گریفیث و هوادارانش از پذیرش این تصمیم خودداری کردند و در دادگاه عالی باسوتولند علیه ’مانتسِبو اقامهٔ دعوی نمودند. آنان استدلال می‌کردند که بر اساس سنت‌های باسوتو زنان نمی‌توانند مقام ریاست عالی را بر عهده بگیرند. همچنین مدعی بودند که ازدواج سیسو و ’مانتسِبو بر پایهٔ رسم ازدواج لویراتی انجام شده و بنابراین برنگ موظف است با بیوهٔ برادرش ازدواج کند. دادگاه این استدلال‌ها را رد کرد و حق نایب‌السلطنگی ’مانتسِبو را تأیید نمود.
برنگ گریفیث تا سال ۱۹۴۹ همچنان برای دستیابی به قدرت تلاش کرد، اما سرانجام همراه با گاباشانه ماسوفا به اتهام قتل‌های آیینی محکوم و اعدام شد.
سرپرستی موشوشوئه دوم
با انتخاب ’مانتسِبو به عنوان نایب‌السلطنه، سرپرستی قانونی موشوشوئه دوم نیز به او واگذار شد. روابط میان او و مادر واقعی موشوشوئه دوم، ’مابرنگ، بسیار پرتنش بود و گفته می‌شد که این دو دشمنی عمیقی با یکدیگر داشتند.
هواداران ’مابرنگ تلاش می‌کردند موشوشوئه دوم را از کنترل مستقیم نایب‌السلطنه دور نگه دارند، زیرا بیم آن می‌رفت که ’مانتسِبو یا نزدیکانش برای حذف وارث قانونی اقدام کنند. در یکی از موارد، شایعات مربوط به سوءقصد احتمالی باعث شد کودک برای دو روز در غاری مخفی شود.
با افزایش سن موشوشوئه دوم، ’مانتسِبو نفوذ بیشتری بر تربیت او پیدا کرد. او ترتیبی داد که موشوشوئه دوم در آیین کاتولیک رومی پرورش یابد و با وجود مخالفت شدید مادرش، شورای قانون‌گذاری و کمیسر مقیم بریتانیا، با تحصیل او در مدرسه‌ای غیرفرقه‌ای مخالفت کرد. این اختلافات به بحرانی جدی میان بیوه‌های خاندان سلطنتی تبدیل شد و تنها زمانی پایان یافت که موشوشوئه دوم برای ادامهٔ تحصیل راهی انگلستان شد.
سیاست
’مانتسِبو در منابع تاریخی به عنوان حاکمی زیرک، بااراده و ماهر در تعامل با ادارهٔ استعماری بریتانیا توصیف شده است. او برای مقابله با فشارهای مقامات استعماری از شیوه‌های مختلفی بهره می‌برد؛ از جمله تظاهر به بیماری یا استفاده از رفتارهای احساسی برای به تعویق انداختن تصمیمات مورد نظر دولت.
در عرصهٔ داخلی، او نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار سلطنت مشروطه کنونی لسوتو ایفا کرد. وی پذیرفت که در برخی مسائل با شورای ملی باسوتولند مشورت کند و از حق آزادی تشکل‌های سیاسی حمایت نمود. در نتیجه، نخستین احزاب سیاسی مدرن باسوتولند در دههٔ ۱۹۵۰ و در دوران نیابت سلطنت او شکل گرفتند.
با وجود این، ’مانتسِبو کاملاً بی‌طرف نبود و به‌طور غیررسمی از حزب ملی باسوتو به رهبری لیابوا جاناتان حمایت می‌کرد. در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ فشارها برای کناره‌گیری او و واگذاری قدرت به موشوشوئه دوم افزایش یافت. او قصد داشت تا پایان تحصیلات دانشگاهی و ازدواج موشوشوئه دوم در مقام نایب‌السلطنه باقی بماند، اما سرانجام در مارس ۱۹۶۰ ناچار به بازنشستگی اجباری شد و برنگ با نام موشوشوئه دوم قدرت را در دست گرفت.
سال‌های پایانی و میراث
’مانتسِبو چهار سال پس از کناره‌گیری از مقام نایب‌السلطنگی درگذشت. منابع تاریخی از او به عنوان زنی افسرده و اندوهگین در سال‌های پایانی زندگی یاد کرده‌اند.
او تنها زن حاکم باسوتولند در دوران پیش از استقلال بود. در سراسر جنوب آفریقا نیز تنها لابوتسیبنی مدلولی، نایب‌السلطنهٔ سوازیلند، توانسته بود برای مدتی مشابه در رأس قدرت باقی بماند.
در کتاب زندگی‌نامهٔ راه طولانی به سوی آزادی، نلسون ماندلا از دیدار خود با ’مانتسِبو یاد می‌کند. به گفتهٔ او، ’مانتسِبو از تسلط ضعیفش بر زبان سوتو انتقاد کرد و همین موضوع باعث شد ماندلا به محدودیت‌های فرهنگی و زبانی خود بیشتر آگاه شود.
افتخارات
در سال ۱۹۴۶، ’مانتسِبو به پاس نقش و مشارکت مردم باسوتو در تلاش‌های جنگی جنگ جهانی دوم، به درجهٔ افسر نشان امپراتوری بریتانیا (OBE) منصوب شد.
یک سال بعد، در جریان سفر رسمی جرج ششم به جنوب آفریقا، پادشاه شخصاً این نشان را در مراسمی عمومی و در برابر هزاران نفر به او اعطا کرد. در این مراسم، ملکه الیزابت ملکه مادر و دو دختر پادشاه، الیزابت دوم و پرنسس مارگارت نیز حضور داشتند.
میراث سیاسی ’مانتسِبو در تاریخ لسوتو به دلیل حفظ ثبات کشور در دوران نیابت سلطنت، دفاع از جایگاه سلطنت باسوتو و فراهم کردن زمینه‌های شکل‌گیری نظام سلطنت مشروطه مدرن این کشور همچنان برجسته و ماندگار به شمار می‌رود.
جستارهای وابسته
- زادگان ۱۹۰۲ (میلادی)
- درگذشتگان ۱۹۶۴ (میلادی)
- افسران رتبه امپراتوری بریتانیا
- شرکای سلطنتی