مانیفیکات
سرود مریم یا چامهٔ مریم یا مانیفیکات (به لاتین: Magnificat، به معنای «[جان من] خداوند را بزرگ می‌دارد») چامه که در آیین بیزانسی با عنوان سرود تئوتوکوس (به یونانی: Ἡ ᾨδὴ τῆς Θεοτόκου) خوانده می‌شود. نام غربی آن از سرآغاز متن لاتینی‌اش گرفته شده‌است. مانیفیکات پرکاربردترین چامه در آیین‌های کلیسای کاتولیک، کلیسای ارتدکس شرقی، کلیسای لوتری و اتحادیهٔ انگلیکان است.
متن این چامه از انجیل لوقا (۱:۴۶–۵۵) برگرفته شده و در روایت انجیل، مریم هنگام دیدار از خویشاوند خود الیصابات آن را بر زبان می‌آورد. پس از آنکه مریم الیصابات را که به یحیای تعمیددهنده باردار است سلام می‌گوید، جنین در رحم الیصابات حرکت می‌کند. الیصابات مریم را به سبب ایمانش می‌ستاید (با واژگانی که بخشی از آن‌ها در درود بر مریم بازتاب یافته) و مریم با سرودی پاسخ می‌دهد که امروزه مانیفیکات نامیده می‌شود. برخی مراجع کهن، گویندهٔ مانیفیکات را نه مریم بلکه الیصابات دانسته‌اند.
مانیفیکات از هشت سرود کهن مسیحیت و شاید نخستین سرود مریمی است. در سراسر مسیحیت این چامه بیشتر در نیایش ساعت‌ها خوانده می‌شود. در مسیحیت غربی، مانیفیکات معمولاً در نیایش عصرگاهی اصلی اجرا می‌شود: وسپر در کلیساهای کاتولیک و لوتری و نماز شامگاهی (یا ایونسانگ) در کلیسای انگلیکن. در مسیحیت شرقی نیز مانیفیکات همواره در صلات صبحگاهی خوانده می‌شود.
زمینه
مانیفیکات مریم که تنها در انجیل لوقا ثبت شده، یکی از چهار سرودی است که از مجموعه‌ای از چامه‌های نخستین یهودی‌مسیحی برگرفته شده و درونمایهٔ وعده و تحقق روایت کودکی عیسی در انجیل لوقا را تکمیل می‌کند.[۱] این چهار سرود عبارتند از: مانیفیکات مریم؛ بنه‌دیکتوس زکریا (۱:۶۷–۷۹)؛ گلوریا این اکسلسیس دئو فرشتگان (۲:۱۳–۱۴)؛ و نونک دیمیتیس شمعون (۲:۲۸–۳۲). از نظر شکل و محتوا، این چهار چامه بر الگوی «سرودهای ستایش» در مزامیرنامه اسرائیل ساخته شده‌اند و از نظر ساختاری بازتاب‌دهندهٔ سرودسرایی یهودی پیشامسیحی هستند.[۱]
نخستین بند این سرود ویژگی بارز شعر عبرانی یعنی توازی مترادف را نشان می‌دهد: «جان من» در برابر «روح من»؛ «بزرگی را اعلام می‌کند» در برابر «شادی یافته‌است»؛ و «خداوند» در برابر «خدای نجات‌دهنده‌ام». بند سوم نیز توازی را نمایان می‌سازد، اما این بار با سه تقابل متضاد: سرنوشت متکبران با فروتنان وارونه می‌شود، توانمندان با ناتوانان و توانگران با گرسنگان.[۱]
هرچند دربارهٔ اینکه آیا مریم تاریخی خود این چامه را سروده بحث‌های پژوهشی وجود دارد، لوقا او را سرایندهٔ این سرود دگرگونی‌ها و مفسر رویدادهای جاری تصویر می‌کند.[۱] آدولف فون هارناک در سال ۱۹۰۰ استدلال کرد که لوقا ۱:۴۶ باید به‌صورت «و الیصابات گفت…» خوانده شود، در هماهنگی با چندین قرائت کهن.[۲]
این چامه بازتاب‌های متعددی از متون کتاب مقدس دارد، اما آشکارترین اشاره‌ها به سرود حنا از کتاب‌های سموئیل (اول سموئیل ۲:۱–۱۰) است. پژواک‌هایی از تورات، انبیاء و مکتوبات نیز اشاره‌های اصلی به «مانیفیکات شادمانی» حنا را تکمیل می‌کنند.[۱] مانیفیکات همراه با بنه‌دیکتوس و چندین چامهٔ عهد عتیقی در کتاب سرودها گنجانده شده‌است که مجموعه‌ای آیینی کهن است و در برخی نسخه‌های خطی هفتادگانی یافت می‌شود.[۳]
در سنت آیینی غربی، معمولاً دعای تمجیدی معروف به گلوریا پاتری به پایان مانیفیکات افزوده می‌شود که بخشی از متن اصلی نیست.
ساختار
مریم در سبکی یادآور شعر و سرود عهد عتیق، خداوند را بر پایهٔ این ساختار می‌ستاید:[۴]
- مریم از این افتخار که مادر مسیح موعود خواهد شد شادمانی می‌کند (لوقا ۱:۴۶–۴۸).
- او خداوند را به سبب قدرت، قداست و رحمتش بزرگ می‌دارد (لوقا ۱:۴۹–۵۰).
- مریم به دگرگونی جهان به دست مسیح می‌نگرد: متکبران فرو افکنده و فروتنان برافراشته می‌شوند؛ گرسنگان سیر و توانگران تهی‌دست خواهند شد (لوقا ۱:۵۱–۵۳).
- مریم خداوند را می‌ستاید زیرا به پیمان خود با ابراهیم وفادار مانده‌است (لوقا ۱:۵۴–۵۵).
متن
متن لاتینی و ترجمهٔ انگلیکنی
| ولگاته[۵] | کتاب نمازنامه عام (۱۶۶۲) |
|---|---|
گلوریا پاتری به چامه افزوده شده اما بخشی از انجیل لوقا نیست.
|
گلوریا پاتری به چامه افزوده شده اما بخشی از انجیل لوقا نیست.
|
متن یونانی
کهن‌ترین و احتمالاً اصلی‌ترین نسخهٔ مانیفیکات به زبان یونانی کوئینه نوشته شده‌است:[۶]
- Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κύριον καὶ ἠγαλλίασεν τὸ πνεῦμά μου ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ σωτῆρί μου,
- ὅτι ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης αὐτοῦ. ἰδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσίν με πᾶσαι αἱ γενεαί,
- ὅτι ἐποίησέν μοι μεγάλα ὁ δυνατός, καὶ ἅγιον τὸ ὄνομα αὐτοῦ, καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ εἰς γενεὰς καὶ γενεὰς τοῖς φοβουμένοις αὐτόν.
- Ἐποίησεν κράτος ἐν βραχίονι αὐτοῦ, διεσκόρπισεν ὑπερηφάνους διανοίᾳ καρδίας αὐτῶν·
- καθεῖλεν δυνάστας ἀπὸ θρόνων καὶ ὕψωσεν ταπεινούς, πεινῶντας ἐνέπλησεν ἀγαθῶν καὶ πλουτοῦντας ἐξαπέστειλεν κενούς.
- ἀντελάβετο Ἰσραὴλ παιδὸς αὐτοῦ, μνησθῆναι ἐλέους, καθὼς ἐλάλησεν πρὸς τοὺς πατέρας ἡμῶν τῷ Αβραὰμ καὶ τῷ σπέρματι αὐτοῦ εἰς τὸν αἰῶνα.
در آیین کلیسای ارتدکس شرقی، سرود تئوتوکوس با ترجیع‌بندی میان آیات (به‌عنوان استیخیرون) و یک مگالیناریون همراه است که بخش دوم سرود آکسیون استین است:[۷]
- Τὴν τιμιωτέραν τῶν Χερουβὶμ καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφίμ, τὴν ἀδιαφθόρως Θεὸν Λόγον τεκοῦσαν, τὴν ὄντως Θεοτόκον, σὲ μεγαλύνομεν.
- («تو که گرامی‌تر از کروبی‌هایی و به‌گونه‌ای بی‌همتا پرشکوه‌تر از سراف‌ها، تو که بدون فساد خدای کلمه را زادی، ای تئوتوکوس حقیقی، تو را بزرگ می‌داریم.»)
متن اسلاوی کلیسایی
ترجمهٔ این سرود به زبان اسلاوی کلیسایی به شرح زیر است:[۸]
همتاهای مانیفیکات در هفتادگانی
مانیفیکات از اندیشه‌های مزامیر و کتاب مقدس عبری سرچشمه گرفته‌است. لوقا در مانیفیکات خود شماری از نقل‌قول‌ها را به کار برده‌است:[۱]
| آیه در انجیل لوقا | متن مانیفیکات | آیهٔ همتا در هفتادگانی | متن در هفتادگانی |
|---|---|---|---|
| لوقا ۱:۴۶ | جان من خداوند را بزرگ می‌دارد | اول سموئیل ۲:۱ | دل من در خداوند استوار شد |
| لوقا ۱:۴۷ | و روح من در خدای نجات‌دهنده‌ام شادی می‌کند | حبقوق ۳:۱۸ | در خداوند شادمانی خواهم کرد، در خدای نجات‌دهنده‌ام خوشحال خواهم شد |
| لوقا ۱:۴۸ | زیرا بر فروتنی کنیزکش نظر افکند؛ اینک از این پس همهٔ نسل‌ها مرا خجسته خوانند | اول سموئیل ۱:۱۱ و پیدایش ۳۰:۱۳ | اگر بر فروتنی کنیزکت نظر افکنی / من خجسته‌ام زیرا زنان مرا خجسته خوانند |
| لوقا ۱:۴۹ | زیرا آن توانا کارهای بزرگ برایم کرد و نام او مقدس است | تثنیه ۱۰:۲۱ و مزمور ۱۱۱:۹ | کارهای بزرگ برای تو کرد / نام او مقدس و هیبت‌انگیز است |
| لوقا ۱:۵۰ | و رحمت او از نسل تا نسل بر کسانی است که از او می‌ترسند | مزمور ۱۰۳:۱۷ | رحمت خداوند از ازل تا ابد بر آنان که از او می‌ترسند |
| لوقا ۱:۵۱ | با بازوی خود قدرت نمود و متکبران را در اندیشهٔ دلشان پراکنده‌ساخت | مزمور ۸۹:۱۱ | متکبر را چون مجروح خوار ساختی و با بازوی قدرتت دشمنانت را پراکندی |
| لوقا ۱:۵۲ | فرمانروایان را از تخت‌هایشان فرو افکند و فروتنان را برافراشت | ایوب ۱۲:۱۹ و ایوب ۵:۱۱ | فرمانروایان زمین را سرنگون کرد / فروتنان را به بلندی رساند |
| لوقا ۱:۵۳ | گرسنگان را از نعمت‌ها سیر کرد و توانگران را تهی‌دست روانه ساخت | مزمور ۱۰۷:۹ و ایوب ۱۲:۱۹ | جان گرسنه را از نعمت‌ها سیر کرد |
| لوقا ۱:۵۴ | بندهٔ خود اسرائیل را دستگیری کرد تا رحمت را یاد آورد | اشعیا ۴۱:۸ و مزمور ۹۸:۳ | تو ای اسرائیل بندهٔ من / رحمت خود را برای یعقوب یاد آورد |
| لوقا ۱:۵۵ | چنان‌که به پدران ما گفته بود، به ابراهیم و نسل او تا ابد | میکاه ۷:۲۰ | به ابراهیم رحمت خواهی بخشید چنان‌که به پدران ما سوگند خوردی |
تفسیرها
مانیفیکات تنها در انجیل لوقا آمده‌است؛ لوقا از میان انجیل‌نویسان بیش از همه به حاشیه‌نشینان توجه داشت و همان آغاز انجیل خود اهمیت این دغدغهٔ الهیاتی را برجسته ساخت. تفسیرهای نوین بر نیرومندی مریم و جنبهٔ «انقلابی» سرود او تأکید می‌کنند.[۱]
الهیات دیالکتیکی
نمایندگان الهیات دیالکتیکی بارها بر محتوای تند و دگرگون‌ساز این مزمور نوعهدی تأکید کرده‌اند. کارل بارت در فصل آدونت ۱۹۶۲ مانیفیکات را در زندان بازل تفسیر کرد و گفت: «جشن میلاد مسیح درست در خانه‌ای می‌گنجد که رنجدیدگان و بار بر دوش‌ها، فقیران و بینوایان و گرسنگان واقعی در آن زندگی کنند.»[۹]
دیتریش بونهوفر دربارهٔ مانیفیکات نوشت: «این سرود مریم پرشورترین، وحشی‌ترین و بلکه انقلابی‌ترین سرود آدونتی است که تاکنون خوانده شده. نه آن مریم نرم و رؤیایی نقاشی‌ها، بلکه مریمی پرشور، سرمست، سربلند و شیدا اینجا سخن می‌گوید.»[۱۰]
الهیات فمینیستی و رهایی‌بخش
در الهیات فمینیستی و الهیات رهایی‌بخش نیز مانیفیکات نقشی مهم ایفا می‌کند. ویلهلم فورمان بیان می‌دارد که چارچوب مانیفیکات «داستان دو زن بدون مرد» است.[۱۱] فورمان سرود مریم را از دیدگاه رهایی‌بخشی «سرود انقلاب» تفسیر می‌کند که هدفش دگرگونی بنیادین اوضاع است: یاری‌رساندن به فقیران و ناتوانان بر هزینهٔ توانگران و قدرتمندان.[۱۱]
دوروته زوله نیز اندیشهٔ رهایی زنان را پی گرفت: «روح من از ترس بیرون خواهد آمد. چهره‌های تهی زنان سرشار از زندگی خواهد شد و ما انسان خواهیم شد.»[۱۲]
کاربرد آیینی
متن مانیفیکات بخشی از دعای ساعت‌های شرعی روزانه در وسپر کاتولیکی، وسپر لوتری و نماز شامگاهی انگلیکن بر پایهٔ کتاب نمازنامه عام و عبادت مشترک است.[۱۳][۱۴] در نماز شامگاهی کتاب نمازنامه عام، مانیفیکات معمولاً با نونک دیمیتیس جفت می‌شود. در آیین‌های انگلیکن، لوتری و کاتولیک، پس از مانیفیکات معمولاً گلوریا پاتری خوانده می‌شود.[۱۳]
در آیین کلیسای ارتدکس شرقی، مانیفیکات همواره پیش از ایرموس سرود نهم کانن در صلات صبحگاهی خوانده می‌شود (مگر در اعیاد بزرگ خداوندی یا تئوتوکوسی که مانیفیکات به‌طور کامل حذف می‌شود).[۱۵]
مانیفیکات در فصل آدونت اهمیت ویژه‌ای دارد و در بسیاری از کتاب‌های سرود کلیسایی به آغاز سال کلیسایی اختصاص یافته‌است. همچنین انجیل عید بازدید مریم (۲ ژوئیه) است.[۱۳]
نیایش سنت لوتری
مارتین لوتر پیشنهاد کرد مانیفیکات بر پایهٔ لحن مزمور نهم (به لاتین: Tonus peregrinus) خوانده شود و تأکید کرد: «سزاوار است که این سرود همچنان در کلیسا بماند!»[۱۶]
آمرزش‌نامه
در کلیسای کاتولیک، کتاب آمرزش‌نامه‌ها (به لاتین: Enchiridion Indulgentiarum) ویرایش ۲۰۰۴ برای خواندن مانیفیکات آمرزش جزئی در نظر گرفته‌است.[۱۷]
آهنگ‌سازی‌ها
از آنجا که مانیفیکات بخشی از وسپر خوانده‌شده‌است، آهنگسازان بسیاری از دوران رنسانس به بعد آن را به موسیقی درآورده‌اند. کلودیو مونته‌وردی در وسپر مریم باکره مبارک (۱۶۱۰) آن را آهنگ‌سازی کرد.[۱۳] مارک آنتوان شارپانتیه ده آهنگ‌سازی از مانیفیکات ارائه داد. آنتونیو ویوالدی یک نسخه برای تک‌خوانان، گروه کُر و ارکستر ساخت و یوهان سباستیان باخ نیز مانیفیکات خود را در ۱۷۲۳ (بازنگری ۱۷۳۳) آهنگ‌سازی کرد.[۱۳]
آنتون بروکنر مانیفیکاتی برای تک‌خوانان، گروه کُر، ارکستر و ارگ ساخت. سرگئی راخمانینف و پس از او جان راتر نیز آهنگ‌سازی‌هایی با افزودن بخش‌هایی به متن ارائه دادند.[۱۳]
آروو پرت مانیفیکاتی برای گروه کُر آکاپلا ساخت. کیم آندره آرنسن نیز مانیفیکاتی برای گروه کُر، سازهای زهی، پیانو و ارگ ساخت که در ۲۰۱۰ نخستین‌بار اجرا شد.[۱۳]
همراه با نونک دیمیتیس، مانیفیکات بخش ثابتی از ایونسانگ انگلیکن است. این جفت‌سرود («مگ و نانک») را آهنگسازان بسیاری از جمله توماس تالیس، رالف وان ویلیامز، هربرت سامسیون، چارلز وود و جان تاونر آهنگ‌سازی کرده‌اند.[۱۳] چارلز ویلی‌یرس استنفورد مانیفیکاتی در هر گام بزرگ نوشت و هربرت هاولز هجده آهنگ‌سازی در طول دوران کاری خود منتشر کرد از جمله نسخهٔ کولگیوم رگاله و مانیفیکات و نونک دیمیتیس برای کلیسای جامع سنت پل برای کلیسای جامع سنت پل.[۱۳]
کریستف پندرسکی در ۱۹۷۴ به مناسبت ۱۲۰۰مین سالگرد کلیسای جامع زالتسبورگ مانیفیکات بلندی برای تک‌خوان باس، صداهای مردانه و پسرانه، دو گروه کُر مختلط و ارکستر ساخت.[۱۳]
اوراتوریوی لائوداتو سی ساختهٔ پتر روئلاین (۲۰۱۶) بر لیبرتوی هلموت شلگل متن کامل لاتینی مانیفیکات را دربرمی‌گیرد که با نوشته‌های کلر آسیزی، فرانسیس آسیزی و پاپ فرانسیس گسترش یافته‌است.[۱۸]
جامعه و سیاست
در نیکاراگوئه، مانیفیکات دعای محبوب بسیاری از روستاییان است و اغلب به‌عنوان امور قدسی حمل می‌شود. در دوران حکومت خانواده سوموزا، روستاییان موظف بودند مدرکی دال بر رأی‌دادن به سوموزا همراه داشته باشند؛ این سند به‌طعنه «مانیفیکات» خوانده می‌شد.[۱۹]
در دوران راج بریتانیا، اسقف اعظم انگلیکن ویلیام تمپل به مبشر جک وینسلو که با استقلال هند همدلی داشت شوخی کرد که خواندن مانیفیکات او را حتی بیش از پوشیدن پارچهٔ دست‌بافت هندی انقلابی جلوه خواهد داد.[۲۰]
جستارهای وابسته
- 4Q521، یکی از طومارهای دریای مرده
- مریم
- انجیل لوقا
- مریم‌شناسی
- ارادت به مریم
منابع
یادداشت‌ها
- 1 2 3 4 5 6 7 Casey، Daniel. «Mary's Magnificat». Scripture from Scratch. American Catholic. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ دسامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۶ آوریل ۲۰۲۶.
{{cite web}}: بیش از یک پارامتر|تاریخ بازبینی=و|بازبینی=داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر|تاریخ بایگانی=و|archive-date=داده‌شده است (کمک); بیش از یک پارامتر|نشانی بایگانی=و|archive-url=داده‌شده است (کمک)نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Kloha 2014, pp. 200–219.
- ↑ Karrer 2023, pp. 100–101.
- ↑ Lexham Bible Dictionary (ویراست Digital). Bellingham WA: Lexham Press. ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «EVANGELIUM SECUNDUM LUCAM - Nova Vulgata, Novum Testamentum». www.vatican.va. دریافت‌شده در ۱۴ مارس ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Luke 1:46–55
- ↑ «Hymn to the Theotokos». دریافت‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Church-Slavonic translation». O Bohu.
- ↑ Karl Barth: Predigten 1954–1967. hrsg. von Hinrich Stoevesandt (= Gesamtausgabe. Band I/12). 2. Auflage. Zürich 2001, ISBN 3-290-16102-1, S. 218.
- ↑ Zitat in: Hartmut Handt, Armin Jetter: Voller Freude. Liedandachten zu den Sonntagen und Festen des Kirchenjahres (= Strube Edition. 9044). Strube, München 2004, ISBN 3-89912-071-X, S. 20.
- 1 2 Wilhelm Fuhrmann: Frauen proklamieren Gottes Weltrevolution. In: Eva Renate Schmidt, Mieke Korenhof und Renate Jost (Hrsg.): Feministisch gelesen. 32 ausgewählte Bibeltexte, Band I. Stuttgart 1988, ISBN 3-7831-0909-4, S. 203–208.
- ↑ Dorothee Sölle: Magnifikat. In: Sigrid und Horst Klaus Berg (Hrsg.): Warten, dass er kommt. Advent und Weihnachten. Biblische Texte verfremdet. Band 2. Stuttgart 1986, ISBN 3-7668-0809-5, S. 31–32.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 «Magnificat». britannica.com. دریافت‌شده در ۱۴ مارس ۲۰۱۸.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Common Worship: Services and Prayers for the Church of England. London: Church House Publishing. ۲۰۰۰. ص. ۷۶. شابک ۰-۷۱۵۱-۲۰۰۰-X.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Hymn to the Theotokos». دریافت‌شده در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۳.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Lutherzitat in: Herbert Goltzen: Der tägliche Gottesdienst. In: LEITURGIA III, Handbuch des Evangelischen Gottesdienstes. Kassel 1956, S. 190.
- ↑ Enchiridion Indulgentiarum, Concessiones, n°. 17 $2, Libreria Editrice Vaticana, 4th edition, 2004, p. 62. شابک ۸۸−۲۰۹−۲۷۸۵−۳.
- ↑ Reulein، Peter؛ Schlegel، Helmut (۲۰۱۶). Laudato si' / Ein franziskanisches Magnificat. Limburg an der Lahn: Dehm Verlag. ص. ۲۳۰. شابک ۹۷۸-۳-۹۴۳۳۰۲-۳۴-۹. ISMN ۹۷۹-۰-۵۰۲۲۶-۰۴۷-۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Cardenal 1978, p. 25.
- ↑ Winslow، Jack C (۱۹۵۴). The Eyelids of the Dawn. لندن: هودر و استاتن. صص. ۱۰۸–۱۰۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
کتابشناسی
- Breed، David R. (۲۰۰۹). The History and Use of Hymns and Hymn-Tunes. شابک ۹۷۸-۱-۱۱۰-۴۷۱۸۶-۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Cardenal، Ernesto (۱۹۷۸). The Gospel in Solentiname. Maryknoll: Orbis.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Karrer، Martin (۲۰۲۳). «Israel's Scriptures and Their Collection in the Septuagint». Israel's Scriptures in Early Christian Writings: ۱۰۰–۱۰۱. شابک ۹۷۸-۰-۸۰۲۸-۷۴۴۴-۳.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Kloha، Jeffrey (۲۰۱۴). «Elizabeth's Magnificat (Luke ۱:۴۶)». Texts and Traditions: Essays in Honour of J. Keith Elliott: ۲۰۰–۲۱۹. doi:10.1163/9789004273931_011. شابک ۹۷۸۹۰۰۴۲۷۳۹۳۱.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - Reeves، Marjorie (۲۰۰۶). Favourite Hymns. A&C Black. شابک ۰-۸۲۶۴-۸۰۹۷-۷.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Magnificat». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Magnificat». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای آلمانی ، بازبینی‌شده در ۵ آوریل ۲۰۲۶.
پیوند به بیرون
- مانیفیکات در دانشنامهٔ بریتانیکا
- دعاهای مسیحیت
- مناجاتنامه کاتولیک
- عبادتهای مریم مقدس
- سرودهای مریمی
- انجیل لوقا
- سرودهای مسیحی لاتینزبان