ماهیان ساحلی
ماهیان ساحلی که با نام‌های ماهیان کمربند ساحلی یا ماهیان نزدیک‌ساحل نیز شناخته می‌شوند، به ماهیانی گفته می‌شود که در آب‌های میان کناره دریا و لبهٔ فلات قاره زیست می‌کنند. از آنجا که ژرفای فلات قاره معمولاً کمتر از ۲۰۰ متر است، ماهیان لجه‌زی ساحلی به‌طور عمده در ناحیهٔ نورگیر آفتاب‌رس زندگی می‌کنند. ماهیان ساحلی را می‌توان در برابر ماهیان اقیانوسی یا ماهیان دور از ساحل قرار داد که در دریاهای ژرف فراسوی فلات‌های قاره زیست می‌کنند.
ماهیان ساحلی فراوان‌ترین ماهیان جهان هستند. آن‌ها را می‌توان در استخرهای کشندی، آبدره‌ها و پای‌رودها، در نزدیکی ساحل‌های ماسه‌ای و کرانه‌های صخره‌ای، پیرامون آبسنگ‌های مرجانی و روی فلات قاره یا بالای آن یافت. ماهیان ساحلی دربرگیرندهٔ ماهیان طعمه و ماهیان شکارگری هستند که از آن‌ها تغذیه می‌کنند. ماهیان طعمه در آب‌های نزدیک‌ساحل که بهره‌وری بالای آن‌ها از فراچاهش و رواناب سطحی مواد مغذی سرچشمه می‌گیرد به فراوانی یافت می‌شوند. برخی ساکنان نیمه‌دائم هستند که در جویبارها، پای‌رودها و خلیج‌ها تخم‌ریزی می‌کنند، ولی بیشتر آن‌ها چرخهٔ زندگی خود را به‌طور کامل در همین ناحیه سپری می‌کنند.
زیستگاه‌های ساحلی
ماهیان ساحلی در آب‌های بالای فلات‌های قاره‌ای که از خطوط ساحلی قاره‌ها کشیده می‌شوند و نیز پیرامون آبسنگ‌های مرجانی اطراف جزایر آتشفشانی یافت می‌شوند. مجموع خط ساحلی جهان نزدیک به ۳۵۶٬۰۰۰ کیلومتر درازا دارد[۱] و فلات‌های قاره‌ای رویهم ۲۴٫۳ میلیون کیلومتر مربع مساحت دارند.[۲] این رقم نزدیک به ۵٪ از کل مساحت ۵۱۰ میلیون کیلومتر مربعی جهان است.[۱]
ماهیان نزدیک‌ساحل
ماهیان نزدیک‌ساحل که گاه ماهیان ساحلک (به انگلیسی: littoral fish) نیز نامیده می‌شوند، نزدیک به کرانه زندگی می‌کنند. آن‌ها با پهنه میان‌کشندی، یا با پای‌رودها، کولاب‌ها، آبسنگ‌های مرجانی، جنگل‌های کتانجک، علفزارهای دریایی یا بسترهای صخره‌ای و ماسه‌ای پیوند دارند و معمولاً در آب‌های کم‌ژرفای کمتر از ۱۰ متر یافت می‌شوند.[۳]
ماهیان میان‌کشندی
ماهیان میان‌کشندی، ماهیانی هستند که همراه با جزر و مد در پهنه میان‌کشندی ساحل دریا جابه‌جا می‌شوند یا در استخرهای صخره‌ای و زیر سنگ‌ها یافت می‌شوند.[۴]
پهنهٔ میان‌کشندی ساحل‌های صخره‌ای می‌تواند فرورفتگی‌هایی داشته باشد که حوضچه‌هایی از آب شور را در خود نگه می‌دارد. در این زیستگاه‌ها، اجتماعاتی از گونه‌های سرسخت گیاهی و جانوری زندگی می‌کنند که به‌ویژه برای سازگاری با محیط ناپایدار پیرامون خود تکامل یافته‌اند. گیاهانی مانند جلبک دریایی، شقایق‌های دریایی، بندپایانی مانند کشتی‌چسب‌ها و نرم‌تنانی مانند خاره‌چسب و صدف پیرابند معمولی می‌توانند ساکنان دائمی استخرهای صخره‌ای باشند. با این حال، بیشتر جانوران استخرهای صخره‌ای مانند خرچنگها، میگوها و ماهیان تنها ساکنان موقتی هستند که فقط تا مدّ بعدی در یک حوضچه می‌مانند.[۴]
برخی از ماهیان استخر صخره‌ای که ساکنان موقتی هستند عبارتند از عقرب دریایی خاربلند، ماهی لوله‌ای کرمی،[۵] گوبی صخره‌ای و ماهی مکشی معمولی. با وجود این، برخی دیگر از ماهیان استخر صخره‌ای طبیعتی قلمروگرا دارند و مدت‌های درازی در همان حوضچه می‌مانند. نمونه‌هایی از این دسته بلنی معمولی و خویشاوند نزدیکش لیزماهی صخره هستند.[۶]
- بلنی معمولی در آب‌های معتدلهٔ شمالی یافت می‌شود. این ماهی در هنگام جزر زیر سنگ‌ها و در شکاف‌های استخرهای صخره‌ای پنهان می‌شود. بلنی‌ها از جلبک دریایی سبز و بی‌مهرگانی مانند کشتی‌چسب‌ها تغذیه می‌کنند و می‌توانند با بهره‌گیری از باله‌های جفتی خود روی خشکی بخزند. درازای آن‌ها نزدیک به ۱۶ سانتی‌متر است؛ پوستشان نرم و بدون فلس است و لعاب لغزنده‌ای آن‌ها را می‌پوشاند که از خشک شدنشان در هنگام گیرافتادن میان دو مدّ جلوگیری می‌کند. تا زمانی که پوستشان مرطوب بماند، می‌توانند بیرون از آب نفس بکشند. گاهی به آن‌ها «قورباغهٔ دریا» می‌گویند، زیرا روی جلبک‌ها بیرون از آب آفتاب می‌گیرند و مانند قورباغه‌ها هنگام احساس خطر به آب می‌پرند. این ماهی‌ها می‌توانند رنگ خود را با محیط اطراف هماهنگ کنند. مادهٔ بلنی تخم‌هایش را در شکاف‌ها یا زیر سنگ‌ها می‌گذارد و نر تا هنگام تفریخ از آن‌ها نگهبانی می‌کند. در زمستان که توفان‌ها شدید می‌شوند، از استخرهای صخره‌ای به آب‌های کم‌ژرفا مهاجرت می‌کنند.[۶]
- گوبی صخره‌ای ماهی کوچکی به درازای نزدیک به ۱۲ سانتی‌متر است که در آب‌های معتدلهٔ شمالی زندگی می‌کند. رنگ آن سیاه با لکه‌های سفید است و زیر سنگ‌ها و میان جلبک‌های دریایی پنهان می‌شود. مادهٔ گوبی صخره‌ای تخم‌هایش را در زیر سنگ‌ها و صدف‌ها می‌گذارد و نر تا تفریخ از آن‌ها نگهبانی می‌کند.[۴]
- عقرب دریایی خاربلند ماهی کوچک و تنومندی است که درازایش به نزدیک ۲۹ سانتی‌متر می‌رسد و ساکن موقتی استخرهای صخره‌ای است. چشمان سیاه بزرگ، دهانی فراخ و چهار خار بلند — دو خار در هر سمت روی سرپوش آبششی — دارد. رنگ‌های استتاری گوناگونی از سایه‌های قهوه‌ای با لکه‌های کرم تا نارنجی و سرخ با لکه‌های سفید دارد و می‌تواند رنگ بدنش را با محیط هماهنگ کند. در آب‌های صخره‌ای کم‌ژرفای شمال اروپا میان جلبک‌های دریایی پنهان می‌شود و گاه تا ژرفای ۳۰ متر نیز دیده می‌شود.[۴]
- ماهیان مکشی در آب‌های معتدلهٔ شمالی یافت می‌شوند. آن‌ها در کف دریا زندگی می‌کنند و در اواخر زمستان و آغاز بهار برای تخم‌ریزی به استخرهای صخره‌ای می‌آیند. بدنشان بدون فلس و پوشیده از برآمدگی‌های کوچک است و بادکشی بزرگ در زیر بدن دارند که با آن به سطوح می‌چسبند. رنگشان آبی تا خاکستری تیره است و به‌خوبی با سنگ‌ها همرنگ می‌شوند. این ماهیان تنومند و تقریباً کُروی هستند و شناگران ماهری نیستند؛ درازای آن‌ها به ۵۰ سانتی‌متر می‌رسد.[۳]
ماهیان پای‌رودی
پای‌رودها پیکره‌های آبی نیمه‌بستهٔ ساحلی هستند که یک یا چند رود یا جویبار به آن‌ها می‌ریزد و ارتباط آزادی با دریای بازدارند.[۷] این زیستگاه‌های آب لب‌شور ناحیه‌ای گذار میان محیط رودخانه‌ای و محیط اقیانوسی پدیدمی‌آورند و توالی‌های بوم‌شناختی در طول آن‌ها شکل می‌گیرد. پای‌رودها هم زیر نفوذ دریا (مانند جزر و مد، امواج و ورود آب شور) و هم زیر نفوذ رود (مانند جریان آب شیرین و رسوب) قرار دارند. ورود هم‌زمان آب شور و آب شیرین سطح بالایی از مواد مغذی را فراهم می‌کند و پای‌رودها را به زیستگاه‌های طبیعی پُربار تبدیل می‌سازد.[۸]
ماهیانی که در پای‌رودها یا دهانه‌های رود زمان می‌گذرانند باید شوری‌پذیر باشند (تحمل دامنه‌ای از شوری‌ها). در آب‌وهوای گرم‌تر، مانگروها پیرامون پای‌رودها می‌رویند. گاهی تنها گونه‌های اندکی در یک پای‌رود حضور دارند، اما مهاجران فصلی از جمله مارماهیان، آزادماهیان و برخی ماهیان طعمه مانند شاه‌ماهیان و ماهیان خمسی تنوع زیستی پای‌رود را افزایش می‌دهند.[۹]
پای‌رودها ایستگاه‌های مهمی در مسیر مهاجرت ماهیان رودکوچ و دریاکوچ هستند. ماهی آزاد رودکوچ است، یعنی در دریا زندگی می‌کند اما برای تخم‌ریزی به رودها بالا می‌رود؛ مارماهی دریاکوچ است و در رودها زندگی می‌کند اما برای زادآوری به دریا بازمی‌گردد. افزون بر گونه‌هایی که از پای‌رود می‌گذرند، بسیاری ماهیان دیگر از این محیط به‌عنوان «زمین پرورش» برای تخم‌ریزی یا بزرگ شدن نوزادان بهره می‌برند. برای نمونه، شاه‌ماهی و صاف‌ماهی دو گونهٔ تجاری مهمی هستند که از پای‌رود تِمز بدین منظور بهره‌گیری می‌کنند.[۸]
بیشه‌زارهای حرّا زیستگاه‌های وابسته به آب لب‌شور هستند. از میان تخصصی‌ترین ساکنان جنگل‌های مانگرو گل‌خورک‌ها، ماهیانی که روی خشکی خوراک می‌جویند، و ماهیان تیرانداز هستند که با پرتاب قطره‌های آب حشرات و جانوران کوچک روی درختان را به آب می‌اندازند و می‌خورند. مانند پای‌رودها، بیشه‌زارهای حرّا زمین‌های زادآوری مهمی برای گونه‌هایی چون سرخوماهی‌ها، نیم‌منقارماهیان و بزرگ‌ماهیان هستند.[۹]
ماهیان آبسنگ مرجانی
در آب‌های گرمسیری، ماهیان صخره‌های مرجانی در میان آبسنگ‌های مرجانی یا در ارتباط نزدیک با آن‌ها زندگی می‌کنند. آبسنگ‌های مرجانی بوم‌سازگان‌های پیچیده‌ای با تنوع زیستی شگفت‌انگیزی می‌سازند. صدها گونه می‌توانند در ناحیه‌ای کوچک از یک آبسنگ سالم زندگی کنند. آبسنگ‌های مرجانی کمتر از یک درصد رویهٔ اقیانوس‌های جهان را می‌پوشانند، اما خانهٔ ۲۵ درصد همهٔ گونه‌های ماهیان دریایی هستند.[۳]
آبسنگ‌های مرجانی اغلب برای تأمین مواد مغذی به زیستگاه‌های پیرامونی مانند علفزارهای دریایی و جنگل‌های مانگرو وابسته‌اند. علفزارهای دریایی و مانگروها بقایای گیاهی و جانوری غنی از نیتروژن تولید می‌کنند و آبسنگ‌ها نیز در مقابل از مانگروها و علفزارها در برابر امواج محافظت کرده و رسوب لازم برای ریشه‌زنی آن‌ها را فراهم می‌آورند.[۱۰]
آنتیاس‌ها اعضای خانوادهٔ هامورماهیان و زیرخانوادهٔ Anthiinae هستند و در آب‌های گرمسیری پراکنش گسترده‌ای دارند. آن‌ها «نمونهٔ کامل ماهی آبسنگی» نامیده شده‌اند و بخش چشمگیری از ماهیان رنگارنگ عکس‌های آبسنگ مرجانی را تشکیل می‌دهند. آنتیاس‌ها بیشتر از زئوپلانکتون تغذیه می‌کنند و به شکل دسته‌ای و توده‌ای در شمار بزرگ شنا کرده و «حرم‌سراهای» خصوصی‌تری درون این توده‌ها تشکیل می‌دهند. این حرم‌سراها شامل یک نر غالب رنگارنگ، ۲ تا ۱۲ ماده — که خود سلسله‌مراتبی میان‌شان برقرار است — و یک یا دو نر فرودست هستند. آنتیاس‌ها ماده‌زاد و نرماده هستند: همه به‌صورت ماده زاده می‌شوند و اگر نر غالب بمیرد، بزرگ‌ترین ماده اغلب به نر تبدیل می‌شود.[۳]
پروانه‌ماهیان گروهی شامل نزدیک به ۱۲۰ گونه از خانوادهٔ Chaetodontidae هستند و در آبسنگ‌های مرجانی پراکنش گسترده‌ای دارند. بیشتر آن‌ها میان ۱۲ تا ۲۲ سانتی‌متر درازا دارند. بزرگ‌ترین گونه‌ها، پروانه‌ماهی خط‌خطی و پروانه‌ماهی زین‌دار، به ۳۰ سانتی‌متر می‌رسند. بسیاری از گونه‌ها رنگ‌آمیزی درخشان و نقش‌ونگارهای چشم‌نواز دارند و لکه‌های چشمی روی پهلوها و نوارهای تیره روی چشم‌هایشان یادآور الگوهای بال پروانه است.[۱۱]: ۱۸۴ بدن ژرف و از پهلو فشردهٔ آن‌ها میان انبوه موجودات آبسنگی به‌آسانی دیده می‌شود. باله پشتی آن‌ها بدون گسستگی است و باله دُمی‌شان ممکن است گِرد یا بریده باشد، اما هرگز دوشاخه نیست. پروانه‌ماهیان معمولاً روزکار هستند و در آب‌های کمتر از ۱۸ متر (هرچند برخی گونه‌ها تا ۱۸۰ متر) زندگی می‌کنند و به محدودهٔ زیستی ویژه‌ای پایبندند.[۱۱]: ۱۸۴
دلقک‌ماهیان، شقایق‌ماهیان و دوشیزه‌ماهیان نزدیک به ۳۶۰ گونه از خانوادهٔ شقایق‌ماهیان هستند.[۱۲][۱۳] بیشتر شقایق‌ماهیان با آبسنگ‌های مرجانی ناحیهٔ هندو-غرب اقیانوس آرام پیوند دارند[۱۴] و برخی گونه‌ها بومی محیط‌های آب شیرین یا آب لب‌شور پای‌رودی هستند.[۱۱]: 205–208 [۱۵] بیشتر آن‌ها در آب‌های کم‌ژرفا از ۲ تا ۱۵ متر زندگی می‌کنند، هرچند برخی گونه‌ها تا ژرفای بیش از ۱۰۰ متر نیز یافت شده‌اند.[۱۶] گونه‌های کف‌زی قلمروگرا هستند و بخشی از آبسنگ را تصاحب و دفاع می‌کنند. برخی شقایق‌ماهیان با دور نگه‌داشتن ماهیان دیگر، رشد تشک‌های ضخیم جلبکی را در قلمروشان تشویق می‌کنند که به همین دلیل به گونهStegastes nigricans ماهی کشاورز گفته می‌شود.[۱۱]
بزماهیان خانواده‌ای (Mullidae) شامل نزدیک به ۵۵ گونه از ماهیان سوف‌سانان هستند که در سراسر جهان با آبسنگ‌های گرمسیری پیوند دارند.[۱۱]: ۱۸۶ درازای آن‌ها معمولاً نزدیک به ۲۰ سانتی‌متر است، هرچند بزماهی خط‌ونقطه تا ۵۵ سانتی‌متر رشد می‌کند.[۱۱] بزماهیان خوراکجویان خستگی‌ناپذیر دریابن هستند و یک جفت سبیلک بلند شیمیایی‌حس زیر چانه دارند که با آن‌ها رسوبات را می‌کاوند. بسیاری از گونه‌ها رنگ‌آمیزی چشمگیری دارند و توانایی تغییر رنگ بسته به رفتار جاری‌شان را دارند. برای نمونه، بزماهی باله‌زرد هنگام دسته‌بندی با سرخوماهیان نوارآبی رنگش را با آن‌ها هماهنگ می‌کند. بزماهی زین‌طلایی روزکار هنگام خوراکجویی رنگش از زرد لیمویی به کِرِم کمرنگ دگرگون می‌شود. بزماهیان در آب‌های کم‌ژرفا تا نزدیک ۱۱۰ متر می‌مانند و بیشتر گونه‌ها آب لب‌شور را تحمل نمی‌کنند.[۱۱]
دیگر ماهیان نزدیک‌ساحل
دیگر ماهیان نزدیک‌ساحل یا کم‌ژرفا در نزدیکی کرانه و در ژرفاهای کمتر از ۱۰ متر زندگی می‌کنند. آن‌ها بسترهای ماسه‌ای یا صخره‌ای را اشغال می‌کنند و ممکن است با علفزارهای دریایی و جنگل‌های کتانجک ارتباط داشته باشند. این ماهیان به دو دستهٔ ماهی کف‌زی و ماهی لجه‌زی تقسیم می‌شوند.[۳]
ماهیان کف‌زی کم‌ژرفا
نمونه‌هایی از ماهیان کف‌زی کم‌ژرفا در آب‌های گرمسیری و معتدل سراسر جهان عبارتند از اسب‌های دریایی، بلنی‌های سه‌باله، زمردماهیان و کفشک‌ماهیان.
- کفشک‌ماهیان ماهیان کف‌زی بسیار سازگار هستند که در بسترهای گِلی و ماسه‌ای یافت می‌شوند. در بسیاری از گونه‌ها هر دو چشم در یک سمت سر قرار دارند و برخی می‌توانند خود را با رنگ بستر اقیانوس استتار کنند.[۱۱]: ۲۱۱
- زمردماهیان خانوادهٔ بزرگی از ماهیان غالباً کوچک و معمولاً کمتر از ۲۰ سانتی‌متر هستند. بیشتر آن‌ها تنهاپسند هستند و زیستگاه‌هایی مانند آبسنگ‌های مرجانی و کرانه‌های صخره‌ای را ترجیح می‌دهند. لب‌های ضخیم و دندان‌های تیز دارند و از بی‌مهرگان کوچکی تغذیه می‌کنند که روی سنگ‌ها می‌خزند.[۱۱]: ۲۱۱
- بلنی‌های سه‌باله ماهیان کوچکی هستند — معمولاً کمتر از شش سانتی‌متر — که سه باله پشتی دارند. آن‌ها پیرامون آبسنگ‌های مرجانی و صخره‌ها، غالباً در آب‌های کم‌ژرفای زلال و آفتابی زندگی می‌کنند.[۳]
- اسب‌های دریایی سرده‌ای از ماهیان هستند که بندرهای آرام، پای‌رودها و دیگر آب‌های کم‌ژرفای ساحلی را ترجیح می‌دهند. آن‌ها در پناهگاه‌هایی مانند آبسنگ‌های مرجانی، پایه‌های حرّا و علفزارهای دریایی جابه‌جا می‌شوند و با الگوهای تیره و مبهم با کتانجک و علف دریا همرنگ می‌شوند.[۳]
زمردماهیان پاکنده در حال کار روی زمردماهی صخره‌رو
ماهیان لجه‌زی کم‌ژرفا
نمونه‌هایی از ماهیان لجه‌زی کم‌ژرفا در آب‌های گرمسیری و معتدل عبارتند از کفال خاکستری، ماهی خمسی و سوزن‌ماهی.
- کفال خاکستری ماهی میان‌اندام است و درازایش معمولاً نزدیک به ۵۰ سانتی‌متر می‌رسد. آن‌ها اغلب با تورهای ایستاده صید می‌شوند.[۳]
- سوزن‌ماهی ماهی دراز و باریکی شبیه نیزه است که از تکه‌های علف دریایی، میگو و لارو خرچنگ تغذیه می‌کند.[۳]
اهمیت بوم‌شناختی و اقتصادی
ماهیان ساحلی نقش بنیادین در شبکهٔ غذایی دریایی دارند. ماهیان طعمه حلقهٔ واسط میان تولید اولیه و شکارگران بزرگ هستند. بسیاری از گونه‌های ساحلی از نظر تجاری اهمیت دارند و صیدگاه‌های ساحلی از مهم‌ترین منابع پروتئین برای جوامع کرانه‌نشین جهان به‌شمار می‌روند.[۳] پای‌رودها و بیشه‌زارهای مانگرو به‌عنوان پرورشگاه نوزادان ماهیان اقتصادی از ارزش ویژه‌ای برخوردارند.[۸]
تهدیدها
زیستگاه‌های ساحلی با تهدیدهای گوناگونی روبه‌رو هستند. صید بی‌رویه، آلودگی ناشی از رواناب سطحی کشاورزی و شهری، پرغذایی، تخریب آبسنگ‌های مرجانی و نابودی جنگل‌های مانگرو همگی بر جمعیت ماهیان ساحلی پیامد منفی دارند.[۸] گرمایش جهانی نیز با سفید شدن مرجان‌ها و بالا آمدن سطح دریا زیستگاه‌های کم‌ژرفا را دگرگون می‌کند.[۱۰]
جستارهای وابسته
منابع
- 1 2 World The World Factbook, CIA. Retrieved 26 February 2010.
- ↑ Continental shelf areas بایگانی‌شده در دسامبر ۲, ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine Earth trends. Retrieved 25 February 2010.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Moyle and Cech, 2004, page 572
- 1 2 3 4 Moyle and Cech, 2004, page 585
- ↑ Froese, Rainer; Pauly, Daniel (eds.). "Penetopteryx nanus". FishBase. March 2010 version.
- 1 2 Shanny (common blenny) بایگانی‌شده در ۲۰۱۲-۰۷-۰۴ توسط Wayback Machine BBC. Updated July 2005.
- ↑ Pritchard, D. W. (1967) What is an estuary: physical viewpoint. p. 3–5 in: G. H. Lauf (ed.) Estuaries, A.A.A.S. Publ. No. 83, Washington, D.C.
- 1 2 3 4 McLusky, D.S. and Elliott, M. (2004) "The Estuarine Ecosystem: ecology, threats and management." New York: Oxford University Press Inc. شابک ۰−۱۹−۸۵۲۵۰۸−۷
- 1 2 Moyle and Cech, 2003, p. 50.
- 1 2 Greenpeace Book of Coral Reefs
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Johnson, G.D.؛ Gill, A.C. (۱۹۹۸). Paxton, J.R.؛ Eschmeyer, W.N. (ویراستاران). Encyclopedia of Fishes. San Diego: Academic Press. شابک ۰-۱۲-۵۴۷۶۶۵-۵.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Froese, Rainer; Pauly, Daniel (eds.). "Family Pomacentridae". FishBase. July 2007 version.
- ↑ Allen, G.R. (۱۹۷۵). Damselfishes of the South Seas. Neptune City, NJ: T.F.H. Publications. شابک ۹۷۸-۰-۸۷۶۶۶-۰۳۴-۸.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Nelson, J.S. (۲۰۰۶). Fishes of the World. Hoboken: John Wiley and Sons. شابک ۹۷۸-۰-۴۷۱-۲۵۰۳۱-۹.
{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Jenkins, A.P.؛ G.R. Allen (۲۰۰۲). «Neopomacentrus aquadulcis, a new species of damselfish (Pomacentridae) from eastern Papua New Guinea». Records of the Western Australian Museum. ۲۰: ۳۷۹–۳۸۲.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Pyle, R.L.؛ J.L. Earle & B.D. Greene (۲۰۰۸). «Five new species of the damselfish genus Chromis (Perciformes: Labroidei: Pomacentridae) from deep coral reefs in the tropical western Pacific» (PDF). Zootaxa. ۱۶۷۱: ۳–۳۱. doi:10.11646/zootaxa.1671.1.2. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۱ ژوئیه ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۱ مارس ۲۰۱۰.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Coastal fish». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۲۶.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «سمک ساحلی». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای عربی ، بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۲۶.
- ماهیان دریایی