محسن حسینی (تئاتر)

محسن حسینی، زادهٔ ۱۳۳۶ در تهران، نویسنده، مترجم، کارگردان، کرئوگراف و بازیگر تئاتر و سینما است.

تحصیلات

آقای حسینی دانش‌آموختهٔ دوره‌های عالی لیسانس «جامعه‌شناسی و تئاتر» از دانشگاه کلن و فوق‌لیسانس تئاتر، درام و ارتباطات از دانشگاه گیسن (Justus-Liebig-Universität Gießen) آلمان است که با نگارش رساله‌ای دربارهٔ چهرهٔ شاخص بالۀ فرانکفورت و استاد مدعو دانشگاه گیسن با عنوان «معماری متحرک در بالهٔ فرانکفورت: ویلیام فُرسایت» (Die bewegliche Architektur im Ballett Frankfurt/ William Forsythe) در سال ۱۹۹۳ به انجام رسید.

تدریس

محسن حسینی که در ایران سابقهٔ تدریس به‌عنوان مدرس مدعو در دانشگاه سوره، دانشکدهٔ هنر و معماری دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز و دانشگاه آزاد تنکابن را دارد، همچنین کارگاه‌های متعدد در حوزهٔ بازیگری و پرفورمنس برگزار کرده است.

بازیگری و کارگردانی

او در طول نزدیک به ۲۵ سال فعالیت علمی و هنری در ایران، علاوه بر کارگردانی آثار تألیفی خود شامل نمایش‌هایی چون «گیلگمش» (۱۳۷۸)، «مده‌آ» (۱۳۷۹–۱۳۸۰)، «اورفه» (۱۳۸۱–۱۳۸۲)، «شهرزاد و هفت‌قصه‌اش» (۱۳۸۳–۱۳۸۴)، «مزرعهٔ مین» (۱۳۸۶)، «من؛ آنتونن آرتو» (۱۳۸۹) و «دیوان غربی-شرقی» (۱۳۹۴) به دعوت سفارت آلمان، پرفورمنس‌هایی چون «سیمرغ» (۱۳۸۵) را نیز با ایده و نگارش خود اجرا کرده است.

آقای حسینی همچنین با تمرکز روی آثار بهرام بیضایی، کارهایی چون «مضحکهٔ جنگنامهٔ غلامان: تقلید در یک مجلس» (۱۳۹۸) را با مجوز استاد بیضایی روی صحنه برده است.

افزون بر این، در پروژه‌های متعدد نمایش و پِرفُرمنس تئاتر ایران و آلمان به‌عنوان بازیگر، طراح حرکات (کرئوگرافی) و مجری پرفرمنس به تنهایی یا گروهی حضور داشته است. او همچنین در سریال‌ها و فیلم‌های مختلف سینمایی ایفای نقش کرده است.

اجراها در آلمان

آقای حسینی که پیش از بازگشت به ایران در کارهای متعد هنری در کلن، فرانکفورت، برلین و اشافن‌بورگ حضور داشت – از جمله، با اساتید برجستهٔ فرانکفورت، به‌عنوان بازیگر در «شاه‌لیر» به کارگردانی رابرت ویلسون در تئاتر شهر فرانکفورت، و به‌عنوان دستیار و دراماتورگ در دو پروژهٔ باله با ویلیام فرسایت در بالهٔ فرانکفورت – همچنین در سال‌های اخیر پروژه‌هایی در آلمان به انجام رسانده است:

• ۱۹۹۰: بازی در نمایش شاه لیر به کارگردانی رابرت ویلسون، تئاتر شهر فرانکفورت، آلمان؛
• ۱۹۹۶–۱۹۹۴: آسیستان تولید و دراماتورگ در باله شهر فرانکفورت با ویلیام فرسایت، آلمان؛
• ۲۰۰۲–۲۰۰۰: بازیگر در اپراهای: هنزل و گرتل و کاردیلاک در اپرای شهر فرانکفورت، آلمان؛
• ۲۰۰۱: مدیر تولید پروژه موسیقی و شعر یونان در اپرای قدیم، فرانکفورت ۲۰۰۱؛
• ۱۹۸۶–۱۹۸۴: بعنوان بازیگر، طراح حرکات، پرفرمر در پروژه‌های گوناگون در شهرهای مختلف آلمان، برلین، فرانکفورت، ماینس، کلن، ماربورگ، گیسن و… با کارگردانی، طراحی، بازیگری: محسن حسینی و گروه استوویداتو؛
• ۱۹۹۶: «نوستالژی ا…»، در شهرهای: گیسن، ماینس، ماربورگ و فرانکفورت؛
• ۱۹۹۷: «آبی آهنی»، در شهرهای: ماینس، ماربورگ، کلن و فرانکفورت (براساس گیلگمش)؛
• ۱۹۹۸: «سدرای زرتشت»، در شهر فرانکفورت، لینبورگ، برلین؛
• ۲۰۰۱–۲۰۰۰: «برج خاموشان»، پروژه تئاتر پرفرمنس در در بائوهاوز در شهر دسائو، آلمان.

اجراها در ایران

• ۱۹۹۹: «گیلگمش»، در تهران، سال ۱۳۷۹ تمرین شد و به اجرا درنیامد (هجدهمین جشنواره فجر، تهران ۷۸)؛
• ۲۰۰۰: «مسخ»، بعنوان بازیگر سلو [انفرادی] در هجدهمین جشنواره فجر تهران، ۱۳۷۸؛
• ۲۰۰۰: «مده‌آ»، اجراهای عمومی در سال ۱۳۸۰ در نوزدهمین جشنواره فجر تهران، ۱۳۷۹)؛
• ۲۰۰۳–۲۰۰۰: «اورفه»، بیست و یکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر، تهران ۸۱ (اجرای عمومی در سال ۸۲)؛
• ۲۰۰۵–۲۰۰۴: «شهرزاد و هفت قصه‌اش»، حضور در بیست و سومین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر، تهران ۸۳؛
• پائیز ۱۳۸۴: اجراهای عمومی «شهرزاد و هفت قصه‌اش»، تئاتر چهارسو، تئاتر شهر؛
• ۱۳۸۵: «سیمرغ»، طراح، کارگردان و بازی انفرادی برای یک «پرفرمنس»، در آمفی‌تئاتر جزیره کیش؛
• ۱۳۸۶: «مزرعه مین»، نویسنده، طراح و کارگردانی برای دوازدهمین جشنواره تئاتر دفاع مقدس و اجراهای عمومی در تالار اندیشه، حوزه هنری، شهریورماه ۱۳۸۶؛
• ۱۳۸۹: «من؛ آنتونن آرتو»، بعنوان نویسنده، طراح و کارگردان در بیست و نهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر در سالن
• شماره ۱ ایرانشهر. فقط ۲ اجرا در جشنواره فجر در سالن شماره ۱ ایران شهر و هرگز مجوز برای اجرای عمومی نگرفت.

بازیگری تئاتر

از تئاترهایی که که محسن حسینی به عنوان بازیگر، طراح حرکات و… با برخی از مطرح‌ترین کارگردانان ایران در آن ایفای نقش کرده است، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ۲۰۰۰–۱۹۹۹: بازی در «فریاد کودک» به کارگردانی علیرضا کوشک جلالی؛
• ۱۳۸۱: طراح حرکت در نمایش «یوسف و زلیخا» با خانم پری صابری، تالار وحدت؛
• ۱۳۸۳: طراح حرکات و بازی در نمایش «من از کجا عشق از کجا» به کارگردانی پری صابری؛
• ۱۳۸۴: بازیگر در نمایش «ویتسک» به کارگردانی مسعود دلخواه، شهریور ۸۴، تالار قشقایی؛
• ۱۳۸۴: بازی در نمایش «زار» به کارگردانی محمد حاتمی (کارگاه نمایش)؛
• ۱۳۸۵: بازیگر در تله‌تئاتر «یغمای باشکوه خورشید» به کارگردانی فرهاد مهندس‌پور (شبکه چهار)؛
• ۱۳۸۷–۱۳۸۶: بازیگر در نمایش «کریستال تاور» به کارگردانی نصراله قادری (تالار سایه)؛
• ۱۳۸۷: بازیگر در نمایش «مهمانسرای دو دنیا» به کارگردانی سهراب سلیمی (سالن اصلی تئاتر شهر)؛
• ۱۳۸۷: طراح حرکات و هدایت بدن در نمایش «شکار روباه» به کارگردانی علی رفیعی (تالار وحدت)؛
• ۱۳۸۹: بازیگر در نمایش «کالیگولا» به کارگردانی همایون غنی‌زاده (سالن شماره ۱ ایرانشهر)؛
• ۱۳۹۰: بازی در نمایش «پیکره‌های بازیافته» به کارگردانی دکتر قطب‌الدین صادقی (اکران مهر، آبان و آذرماه ۹۰ در تالار چهارسو)؛
• ۱۳۹۰: بعنوان طراح، پرفرمر و پرفرمنس «مرد سوم» براساس نقاشی‌های مانی غلامی با اجراهای موفقیت‌آمیز در گالری «فروهر» اردیبهشت ۹۰؛
• ۱۳۹۰: بعنوان طراح حرکات موزون و بازیگر در پروژه تئاتر «عشق و عالیجناب» به کارگردانی حسین پاکدل؛
• ۱۳۹۱: بازی در نمایش «سیاست خواجه» به کارگردانی عظیم موسوی، تئاتر شهر، سالن اصلی؛
• ۱۳۹۱: بازی در نمایش «راهزنان» به کارگردانی علیرضا کوشک جلالی، تئاتر شهر، سالن اصلی؛
• ۱۳۹۱: بازی در نمایش «تن‌تن و راز قصر مونداس» با آروند دشت آرای. بهمن و اسفندماه ۱۳۹۱، در سالن ۱ ایرانشهر؛
• ۱۳۹۲: بازی در نمایش «ادیپوس» به کارگردانی امین اصلانی در ایوان شمس بهار ۹۲؛
• ۱۳۹۲: بازی در نمایش «دایی وانیا»به کارگردانی اکبر زنجانپور در سالن اصلی تئاتر شهر پاییز و زمستان ۹۲.

سینما و تلویزیون

از فیلم‌ها و سریال‌هایی که محسن حسینی در آن ایفای نقش کرده، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ۱۳۸۱: بازی در فیلم «میان سایه و نور»، به کارگردانی خسرو سینایی؛
• ۱۳۸۲: بازیگر در فیلم «عروس افغان»، به کارگردانی ابوالقاسم طالبی؛
• ۱۳۸۴: بازیگر در فیلم «آرامش در میان مردگان» به کارگردانی مهرداد فرید؛
• ۱۳۸۵: بازیگر در نمایش «پروانه‌های آسیایی» به کارگردانی محمد حاتمی؛
• ۱۳۸۵: بازیگر در فیلم «کتاب قرمز» به کارگردانی مزدک میرعابدینی؛
• ۱۳۸۵: بازیگر در فیلم «به همین سادگی» به کارگردانی رضا میرکریمی؛
• ۱۳۸۶: بازیگر «لبه پرتگاه» به کارگردانی بهرام بیضایی، (تولید فیلم متوقف شد)؛
• ۱۳۸۶: بازیگر در فیلم مستند – داستانی «شرق دیوار آفتاب» به کارگردانی رامین حیدری فارقی برای شبکه اول سیما (دربارهٔ چین)؛
• ۱۳۸۶: بازیگر در فیلم «چهره به چهره» به کارگردانی علی ژکان؛
• ۱۳۸۸–۱۳۸۷: بعنوان بازیگر در فیلم «راه آبی ابریشم» به کارگردانی محمد بزرگ‌نیا (اکران سال ۹۰)؛
• ۱۳۸۸: بازیگر در سریال «گاوصندوق» به کارگردانی مازیار میری (شبکه ۳ سیما)؛
• ۱۳۸۸: بازیگر در سریال «باغ شیشه‌ای» به کارگردانی مهدی مظلومی (شبکه ۲ سیما)؛
• ۱۳۹۱: بعنوان بازیگر در سریال مستند «خشت بهشت» با رامین حیدری فاروقی برای (شبکه یک سیما)؛
• ۱۳۹۱: بازیگر در سریال «ویلای من» با مهران مدیری، (شبکه خانگی)؛
• ۱۳۹۱: بازی در فیلم «ماهی کویر» با محمد قربان کریمی، در بخش مسابقه جشنواره فیلم فجر ۱۳۹۱؛
• ۱۳۹۲: بازی در فیلم «دو ساعت بعد، مهرآباد» به کارگردانی علیرضا فرید در جشنواره فیلم فجر ۹۲

ترجمه و تألیف

محسن حسینی در طول سه دهه فعالیت در تئاتر ایران، با تمرکز روی ادبیات ایران و جهان در قالب نمایشنامه‌های اقتباسی، آثار متعددی را روی صحنه برده است که متن آن نمایشنامه‌ها هم در نشر قطره در دست انتشار هستند:

نمایشنامه‌های خارجی

• مده‌آ (با الهام از نمایشنامه‌های «مده‌آ» اثر اوریپیدس و «نجواهای اریپید» اثر وولف)؛
• اورفه (با الهام از اسطورهٔ یونانی ارفئوس)؛
• لابوهم (با الهام از اپرای La bohème جاکومو پوچینی، رمان Scènes de la vie de bohème هنری مورگر، فیلم «زندگی بوهمی» از آکی کوریسماکی)؛
• من؛ آنتونن آرتو (بر اساس زندگی آنتونن آرتو)؛
• فروغِ سارا پینا (بر اساس زندگی فروغ فرخزاد، سارا کین، پینا بائوش و مارینا آبرامویچ).

نمایشنامه‌های ایرانی

• شهرزاد و هفت قصه‌اش (با نگاهی مدرن به شهرزاد «هزار و یک شب»)؛
• گیلگمش (براساس روایت‌های مختلف از گیلگمش)؛
• مزرعهٔ مین (پروژه‌ای در باب شهدای جنگ)؛
• امیرارسلان نامدار (بر اساس داستان امیرارسلان نامدار و با نگاهی به هنر تعزیه)، نشر قطره؛
• دیوان غربی-شرقی (اجرای اثر گوته با نگاهی به حافظ)؛
• از قمر تا قمر (مستندنگاری تعزیهٔ زنان در بستر مشروطه).

ترجمه‌ها

آقای حسینی همچنین مجموعه‌ای از آثار ادبی و تخصصی تئاتر را از زبان آلمانی در دست ترجمه و انتشار دارد:

• خواب‌ها و رویاها؛ رینگ بوکس شبانه (Träume)، اثر فرانتس کافکا، نشر پارسه؛
• زیبایی‌شناسیِ پرفرمیتیو (Ästhetik des Performativen) اثر اریکا فیشر-لیشته، ۲۰۰۴، در دست ترجمه؛
• نامه‌هایی از جنگ (۱۹۳۹–۱۹۴۵ Briefe aus dem Krieg) اثر هاینریش بل، ۲۰۰۳؛ نشر مردم‌نگار.

مقالات

شناخت‌نامهٔ محسن حسینی: مجموعه مقالات در طی دو دههٔ اخیر در نشر نیماژ منتشر خواهد شد.