محمدیونس طغیان ساکایی
محمدیونس طغیان ساکایی | |
|---|---|
| زادهٔ | ۱۳۳۵ هجری شمسی |
| درگذشت | ۱۲ میزان ۱۴۰۴ هجری شمسی |
| ملیت | هزاره |
| تحصیلات | دانشگاه کابل |
| محل تحصیل | کابل |
| پیشه(ها) | استاد دانشگاه، پژوهشگر ادبیات، شاهنامهپژوه |
| شناخته‌شده برای | تحقیقات در حوزه شاهنامه و ادبیات حماسی فارسی |
محمدیونس طغیان ساکایی (زادهٔ ۱۳۳۵ در اندراب، ولایت بغلان، افغانستان – درگذشتهٔ ۱۲ میزان ۱۴۰۴ در کالیفرنیا، ایالات متحده آمریکا) ادیب، شاهنامهپژوه، استاد پیشین دانشگاه کابل و دانشگاه بلخ و یکی از شخصیت‌های علمی و فرهنگی سرشناس افغانستان بود. او در مسیر پژوهش ادبی، خصوصاً در زمینهٔ آثار حماسی و شاهنامه‌پژوهی، تألیفات و مقالات مهمی دارد که بر غنای ادبی و فرهنگی افغانستان تأثیر ماندگار گذاشت.[۱]
علاوه بر فعالیت دانشگاهی، طغیان ساکایی از چهره‌های بانفوذ در جامعه هزاره‌های اهل سنت افغانستان بود و نقش مؤثری در بنیان‌گذاری شورای سراسری هزاره‌های اهل سنت افغانستان ایفا کرد.[۲]
زندگی
محمدیونس طغیان ساکایی در ولسوالی اندراب، ولایت بغلان در شمال‌شرق افغانستان متولد شد. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود به پایان رساند و سپس برای ادامه تحصیل به کابل رفت. او در دانشگاه کابل در رشته زبان و ادبیات فارسی پذیرفته شد (۱۳۵۸ تا ۱۳۶۱) و در این رشته تا مقطع ماستری (کارشناسی ارشد) تحصیل کرد(۱۳۶۶ تا ۱۳۶۸). در دوران دانشجویی، به دلیل علاقه‌مندی به متون کلاسیک فارسی، به‌ویژه شاهنامه فردوسی، مطالعات گسترده‌ای در زمینه ادبیات حماسی انجام داد. پس از فراغت از تحصیل، به عنوان عضو هیئت علمی در دانشکده زبان و ادبیات دانشگاه کابل استخدام شد و دروس مرتبط با تاریخ ادبیات فارسی، سبک‌شناسی و شاهنامه‌پژوهی را در آنجا (۱۳۶۲ تا ۱۳۷۱) و سپس دانشگاه بلخ (۱۳۷۱ تا ۱۳۷۷) تدریس می‌کرد.[۳]
ساکایی مدتی را نیز با رادیوی بی‌بی‌سی فارسی، کمیسیون حقوق بشر افغانستان و وزارت تحصیلات عالی افغانستان همکاری داشته است.[۴]
تحصیل در تاجیکستان
در ادامه فعالیت‌های علمی، طغیان ساکایی در سال ۱۳۹۱ برای ادامه تحصیلات عالی به جمهوری تاجیکستان رفت و در دانشگاه ملی تاجیکستان در شهر دوشنبه، دوره دکترای خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی آغاز کرد. او رساله دکترای خود را با تمرکز بر ساختارهای حماسی در شاهنامه فردوسی نگارش کرد و موفق به دریافت مدرک دکترا در ۱۳۹۵ شد. تحصیل در تاجیکستان به او این امکان را داد تا با منابع ادبی فارسی در آسیای میانه، از جمله نسخه‌های خطی موجود در کتابخانه‌های تاجیکستان، آشنا شود و دامنه پژوهش‌های خود را گسترش دهد. در این دوره، او با شماری از پژوهشگران تاجیک و ایرانی همکاری علمی داشت و در کنفرانس‌های ادبی منطقه‌ای شرکت کرد.
پس از بازگشت به افغانستان، طغیان ساکایی به فعالیت‌های دانشگاهی خود ادامه داد و در دانشگاه کابل (۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰) به تدریس پرداخت.[۵] او بیش از سه دهه در نظام آموزش عالی افغانستان فعالیت داشت و در این مدت در تربیت نسل‌های متعددی از دانشجویان نقش ایفا کرد. حوزه تخصصی او ادبیات حماسی، به‌ویژه شاهنامه فردوسی، بود و در این زمینه مقالـت و پژوهش‌های متعددی منتشر کرد. او همچنین در برنامه‌های فرهنگی، نشست‌های علمی و همایش‌های ادبی در داخل و خارج از کشور مشارکت داشت.[۶]
مشارکت در پایه‌گذاری شورای هزاره‌های اهل‌سنت افغانستان
محمدیونس طغیان ساکایی یکی از چهره‌های مؤثر در شکل‌گیری شورای سراسری هزاره‌های اهل سنت افغانستان بود. او با توجه به پیشینه دانشگاهی و جایگاه فرهنگی خود، از نخستین افرادی بود که ضرورت ایجاد یک نهاد مستقل برای بازنمایی سیاسی و اجتماعی هزاره‌های اهل سنت را مطرح کرد.[۷] طغیان ساکایی در مراحل اولیه شکل‌گیری شورا، نقش فعالی در تدوین اهداف، ساختار و بیانیه‌های بنیادین آن ایفا کرد و از مدافعان برجسته مشارکت این گروه در فرآیندهای تصمیم‌گیری ملی به‌شمار می‌رفت. او در سخنرانی‌ها و نوشته‌های خود، بر لزوم تفکیک هویت قومی از تعلقات مذهبی تأکید می‌کرد و معتقد بود که هزاره‌های اهل سنت نیز باید در تعریف هویت جمعی هزاره‌ها جایگاه داشته باشند. مشارکت او در تأسیس این شورا، بازتابی از تلاش‌های گسترده‌اش برای تقویت همبستگی درون‌قومی و مقابله با انحصارگرایی مذهبی در ساختارهای نمایندگی قومی در افغانستان بود.[۸]
مهاجرت به آمریکا
در پی تحولات سیاسی افغانستان در سال ۱۴۰۰ خورشیدی و بازگشت طالبان به قدرت، طغیان ساکایی کشور را ترک کرد و به ایالات متحده آمریکا مهاجرت نمود. او در ایالت کالیفرنیا اقامت گزید و در آنجا نیز به فعالیت‌های علمی و فرهنگی ادامه داد. محمدیونس طغیان ساکایی در مهرماه ۱۴۰۴ خورشیدی (اکتبر ۲۰۲۵ میلادی) در سن حدود ۶۸ سالگی درگذشت.[۹] خبر درگذشت او با واکنش‌هایی از سوی جامعه دانشگاهی و فرهنگی افغانستان همراه شد.[۱۰]
آثار
کتاب
- در شناخت فردوسی و شاهنامه[۱۱]
- خانواده‌های گودرز و پیران در شاهنامه، ایران، نشر الهدی، ۱۳۸۸.
- تاریخ ادبیات فارسی در سده‌های هفتم و هشتم هجری[۱۲]
- تاریخ ادبیات فارسی در سده‌های نهم و دهم هجری
- پله‌هایی بر کاخ بلند، کابل، نشر سعید، ۱۳۸۹.[۱۳]
- نظم دُرّ دَری[۱۴]
- متون تاریخی برای دوره کارشناسی ارشد
- شهر رویاهای من کابل[۱۵] (که برخی منابع آن را آخرین اثر منتشر شدهٔ او می‌دانند).
- انتشارات تاک (کابل)، اعلام کرده مجموعهٔ شش‌جلدی به نام «هفت‌خوان» را اثر طغیان ساکایی، که در خصوص شاهنامه و فردوسی است، به زودی چاپ خواهد کرد.[۱۶]
مقاله
منابع
- ↑ Mohammad (۲۰۲۵-۱۰-۰۴). «The Eternal Silence of Afghanistan's Shahnameh Scholar: Sakaei Dies Far From the Land of the Shahnameh». Hasht-e Subh (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۲-۰۳.
- ↑ «محمد یونس طغیان ساکایی، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی درگذشت».
- ↑ کاوه، امین (۲۰۲۵-۱۰-۰۴). «سکوت ابدی شاهنامهپژوه افغانستان؛ ساکایی هزاران میل دور از دیار شاهنامه چشم فروبست». روزنامه ۸صبح. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ Ahmadi، Mohammad (۲۰۲۰-۱۰-۱۳). «نمازخواندن مردم بخارا به فارسی (گفت‌وگو با دکتر محمد یونس طغیان ساکایی) - Jade Abresham» (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ Ahmadi، Mohammad (۲۰۲۰-۱۰-۱۳). «نمازخواندن مردم بخارا به فارسی (گفت‌وگو با دکتر محمد یونس طغیان ساکایی) - Jade Abresham» (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ کاوه، امین (۲۰۲۵-۱۰-۰۴). «سکوت ابدی شاهنامهپژوه افغانستان؛ ساکایی هزاران میل دور از دیار شاهنامه چشم فروبست». روزنامه ۸صبح. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ «شناخت‌نامهٔ هزاره‌های اهل‌سنت». www.bamyannews.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ «دیدگاه‌ها دربارهٔ موجودیت شورای سراسری هزاره‌های اهل سنت افغانستان». bonyadesaba.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ وبسایت، مدیر (۲۰۲۵-۱۰-۰۴). «دکتر یونس طغیان ساکایی، شاهنامهپژوه، استاد پیشین دانشگاه کابل و از بنیان‌گذاران شورای سراسری هزاره‌های اهل سنت درگذشت - جاده ابریشم» (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ «واکنش‌ها به درگذشت دکتر محمد یونس ساکایی؛ «ادیب و پژوهشگر برجسته و آموزگار متواضع و آزاده بود» /گزارش شفقنا افغانستان | خبرگزاری شیعیان افغانستان | Afghanistan - Shia News Agency». af.shafaqna.com. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ «جزئیات برای: در شناخت فردوسی و شاهنامه (فردوسی‌شناسی) / › ACKU فهرست». archive.af. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ «تاریخ ادبیات فارسی دری: در سده‌های هفتم وهشتم هجری (عصر مغول) /. نویسنده محمد یونس طغیان ساکایی».
- ↑ «پله‌هایی بر کاخ بلند /. نویسنده محمد یونس طغیان ساکایی».
- ↑ «جزئیات برای: نظم دُّر دری (متون نظم حماسی) / › ACKU فهرست». archive.af. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ «شهر رؤیاهای من، کابل». Kabul Books | کتاب کابل. ۲۰۲۴-۱۲-۳۱. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ وبسایت، مدیر (۲۰۲۵-۱۰-۰۴). «دکتر یونس طغیان ساکایی، شاهنامهپژوه، استاد پیشین دانشگاه کابل و از بنیان‌گذاران شورای سراسری هزاره‌های اهل سنت درگذشت - جاده ابریشم» (به انگلیسی). دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۰-۱۸.
- ↑ «اسطورهٔ دیو سپید و مازندران».
- ↑ طغیان ساکایی. «ادبیات معاصر، شماره ۸ و ۹، پاییز و زمستان ۱۳۹۶» (PDF).