محمود پاشا عدنی
محمود عدنی | |
|---|---|
 | |
| سیزدهمین وزیر اعظم امپراتوری عثمانی | |
| دوره مسئولیت ۱۴۷۲ – ۱۴۷۴ | |
| پادشاه | محمد دوم |
| پس از | ایشاک پاشا |
| پیش از | گدیک احمد پاشا |
| دوره مسئولیت ۱۴۵۶ – ۱۴۶۶ | |
| پادشاه | محمد دوم |
| پس از | زاگان پاشا |
| پیش از | روم محمد پاشا |
| اطلاعات شخصی | |
| زاده | ۱۴۲۰ نووو بردو، امارت صربستان (امروزه در کوزوو) |
| درگذشته | ۱۴۷۴ (۵۳−۵۴ سال) |
| ملیت | امپراتوری عثمانی |
| همسر(ان) | سلجوق خاتون |
| فرزندان | علی بیگ خدیجه خاتون |
| خدمات نظامی | |
| لقب(ها) | عدنی |
| وفاداری | امپراتوری عثمانی |
| خدمت/شاخه | نیروی دریایی عثمانی |
| درجه | کاپودان پاشا (دریاسالار اعظم) |
| جنگ‌ها/عملیات |
|
محمود پاشا عَدنی که محمود پاشا آنجلوویچ هم نامیده شده (به صربی: Махмуд-паша Анђеловић؛ به ترکی عثمانی: ولی محمود پاشا؛ ۱۴۲۰ – ۱۴۷۴) سیاست‌مدار و فرماندهٔ نظامی عثمانی و وزیر اعظم امپراتوری عثمانی در دو دورهٔ ۱۴۵۶ تا ۱۴۶۶ و ۱۴۷۲ تا ۱۴۷۴ بود. او همچنین به فارسی و ترکی عثمانی با تخلّص «عدنی» (به معنای «مانند بهشت») شعر می‌سرود.[۱]
محمود پاشا، صدراعظم عثمانی در قرن نهم هجری، اصالتاً اهل صربستان یا یونان بود که پس از اسارت در صربستان مسلمان شد و به دربار محمد فاتح راه یافت. او در ۸۵۹ قمری به صدارت رسید و جزیرهٔ میدیلّی را فتح کرد. پس از برکناری و فرماندهی ناوگان عثمانی، در ۸۷۷ قمری دوباره صدراعظم شد و با شکست آق‌قویونلوها جایگاهش را بازیافت، اما پس از اوتلق‌بِلی به دلیل نارضایتی سلطان از راهکارهایش، تبعید شد و در یدی‌کوله درگذشت.[۲]
محمود پاشا در مناطق مختلف عثمانی و حتی مکه و مدینه بناهای مذهبی، آموزشی و خیریه متعددی ساخت. او با تخلّص «عدنی» به فارسی و ترکی شعر می‌سرود و از حافظ و ظهیر فاریابی پیروی می‌کرد. شماری از آثار مهم آن دوره به او تقدیم یا نامش در دیباچهٔ آن‌ها ذکر شده است.[۳] او دیوانی شامل ۴۵ غزل و ۲۱ مفرد به فارسی، و نیز چند نظیره بر غزل‌های ظهیرالدین فاریابی و حافظ سرود و شماری نامهٔ رسمی به فارسی نوشت.[۴]
خاستگاه و سال‌های نخست زندگی
محمود پاشا در امارت صربستان زاده شد و از نوادگان خاندان بیزانسی آنجلس بود که در ۱۳۹۴ میلادی پس از فتح تسالی به‌دست امپراتوری عثمانی، از آن‌جا کوچ کردند.[۵] او در کودکی به‌وسیلهٔ نظام دوشیرمه به خدمت عثمانیان درآمد[۶] و در ادرنه به‌عنوان یک مسلمان پرورش یافت. دربارهٔ تبار مادرش اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی او را صرب و برخی یونانی دانسته‌اند.[۷]
چالکوکوندیلس گزارش داده که محمود پاشا همراه مادرش در مسیر نووو بردو به اسمدروو به‌دست سواران عثمانی اسیر و به دربار عثمانی برده شد که احتمال می‌رود در ۱۴۲۷ میلادی رخ داده باشد.[۸] پس از پذیرش اسلام، نام «محمود» را گرفت.
زندگی
محمود پاشا پس از درخشش در محاصره بلگراد (۱۴۵۶)، به وزارت اعظم منصوب شد.[۹] او در ۱۴۶۱ همراه محمد دوم در لشکرکشی به امپراتوری ترابوزان حضور یافت و تسلیم شهر طرابزون را با جورج امیروتسس مذاکره کرد.[۱۰] در ۱۴۶۳ فرماندهی فتح بوسنی به‌دست عثمانی را بر عهده داشت و استفان توماشوویچ، پادشاه بوسنی را اسیر کرد.[۱۱] او در ۱۴۶۷ نیز در جنگ با اسکندربیگ در آلبانی شرکت داشت.[۱۲]
در ۱۴۶۸ برکنار شد، اما در ۱۴۷۲ دوباره به وزارت اعظم بازگشت. روابطش با سلطان تیره شد و در ۱۴۷۴ به‌دلیل سوءظن به دست داشتن در مرگ شاهزاده مصطفی اعدام شد.[۱۳]
خانواده
او با سلجوق خاتون، دختر زاگان پاشا، ازدواج کرد و صاحب پسری به نام علی بیگ و دختری به نام خدیجه خاتون شد.
منابع
- ↑ Stavrides, Théoharis (2001). The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelovic (1453–1474) (به انگلیسی). Brill. p. 311. ISBN 978-90-04-12106-5.
- ↑ Yazici, T. (1983). "ʿADNĪ, MAḤMŪD PĀŠĀ". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Volume I/5: Adat–Afghanistan. London: Routledge & Kegan Paul. p. 470. ISBN 978-0-71009-094-2.
- ↑ Yazici, T. (1983). "ʿADNĪ, MAḤMŪD PĀŠĀ". In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica, Volume I/5: Adat–Afghanistan. London: Routledge & Kegan Paul. p. 470. ISBN 978-0-71009-094-2.
- ↑ Yazici, T. (1983). "ʿADNĪ, MAḤMŪD PĀŠĀ". Encyclopædia Iranica. Vol. 1. p. 470.
{{cite encyclopedia}}: Unknown parameter|fascicle=ignored (help) - ↑ Stavrides, Théoharis (2001). The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelovic (1453–1474) (به انگلیسی). Brill. pp. 73–74, 76–77. ISBN 978-90-04-12106-5.
- ↑ H. Erdem Cipa; Emine Fetvaci, eds. (2013). Writing History at the Ottoman Court: Editing the Past, Fashioning the Future. Indiana University Press. p. 68. ISBN 978-0-253-00874-9.
- ↑ Stavrides, Théoharis (2001). The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelovic (1453–1474) (به انگلیسی). Brill. pp. 78–93. ISBN 978-90-04-12106-5.
- ↑ Stavrides, Théoharis (2001). The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelovic (1453–1474) (به انگلیسی). Brill. pp. 107–108. ISBN 978-90-04-12106-5.
- ↑ Finkel, Caroline (2006). Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300–1923 (به انگلیسی). London: John Murray. p. 78. ISBN 978-0-7195-6112-2.
- ↑ Finkel, Caroline (2006). Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300–1923 (به انگلیسی). London: John Murray. p. 62. ISBN 978-0-7195-6112-2.
- ↑ Finkel, Caroline (2006). Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300–1923 (به انگلیسی). London: John Murray. p. 60. ISBN 978-0-7195-6112-2.
- ↑ Stavrides, Théoharis (2001). The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelovic (1453–1474) (به انگلیسی). Brill. pp. 163–164. ISBN 978-90-04-12106-5.
- ↑ Finkel, Caroline (2006). Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire 1300–1923 (به انگلیسی). London: John Murray. p. 79. ISBN 978-0-7195-6112-2.
کتاب‌شناسی
- Tekindağ, Şehabeddin (2003). "Mahmud Paşa" (PDF). دانشنامه اسلام ترک (به ترکی استانبولی). Vol. 27 (Kütahya Mevlevihânesi – Manisa). pp. 376–378.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Mahmud Pasha Angelović». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۳ اوت ۲۰۲۵.