مرآت البلدان

مرآة البُلْدَان یا مرآت بُلْدَانِ ناصری (به فارسی: آینهٔ شهرها) کتابی از محمدحسن اعتمادالسلطنه دربارهٔ جغرافیا و تاریخ است.^[۱] بُلْدَان؛ مفردها بَلَد و بَلْدَة به‌معنیِ شهرها و کشورها است.^[۲]

نویسندهٔ اثر، وزیر انطباعات وقت بوده و کوشیده است تا بر پایهٔ کتابِ معجم‌البلدان از یاقوت حموی، کتابی جغرافیایی بنویسد.

جلدِ اول این کتاب که در سال ۱۲۹۴ ق. نوشته شده است بر اساس حروف تهجی تا حرف «ت» به شهر تهران رسیده است و تاریخِ این شهر را تا سال ۹۴۴ یعنی زمان ورودِ شاه طهماسب رسانده است و تا سال ۱۲۶۴ زمان به حکومت رسیدنِ ناصرالدین‌شاه تاریخ را پی گرفته است و سپس دو جلدِ دیگر بر آن افزود و تاریخ را تا سال ۱۲۹۵ ذکر کرد. در حقیقت پس از شهر تهران، مباحثِ جغرافیایی پایان گرفت و جلدِ دوم و سوم به مباحثِ تاریخی اختصاص یافت. این جلد که جلد سوم این دوره است، تحلیلِ هفده سال از سلطنت ناصرالدین شاه را دربردارد.