مردم شوشتری

مردم شوشتری

مردم هوزی
کل جمعیت
نامشخص [به جهت پراکندگی بسیار]
مناطق با جمعیت چشمگیر
شوشتر، اهواز و مناطق مختلف در خوزستان
زبان‌ها
گویش شوشتری، گویش بختیاری
دین
به‌طور رسمی اسلام، شیعه
قومیت‌های وابسته
دزفولی، بختیاری، عرب‌

شوشتری‌ها و یا از قول برخی منابع نیمه مطمئن، هوزی‌ها، اهالی بومی شهر تاریخی شوشتر و بسیاری روستاهای پیرامون آن در استان خوزستان بوده‌اند. این مردم دارای تاریخ، فرهنگ و هویت محلی پربار هستند و نقش مهمی در تاریخ فرهنگی، اقتصادی و مذهبی استان خوزستان ایفا کرده‌اند.^[۱][۲]

پیشینهٔ تاریخی شوشتر و مردم شوشتری را می‌توان از دو منظر بررسی کرد: تاریخ سکونت در شوشتر و تاریخ شهر شوشتر.^[۳]

مردم شوشتری با گویش خاص محلی به نام «گویش شوشتری» سخن می‌گویند که این گویش، از خانواده‌ی زبان پهلوی ساسانی با ریشه‌های ایلامی باستان، برشمرده می‌شود. ویژگی‌های گویش شوشتری عبارتند از:

• استفاده از واژه‌های کهن فارسی^[۵]
• تغییر آواها و تلفظ خاص برخی حرف‌ها نسبت به فارسی معیار
• تفاوت در صرف و زمان‌ فعل‌ها در جمله‌

گویش شوشتری با گویش‌ دزفولی و با گویش بختیاری ارتباط نزدیکی دارد، و به جهت همسایگی اهالی شوشتر با عرب‌ها، از آواهای عربی نیز تاثیر پذیرفته است.^[۵]

مراسم‌های مذهبی به‌ویژه عزاداری محرم و نخل‌گردانی از سنت‌های مردم شوشتر می‌باشد.^[۷]

آیین‌هایی همچون شب چله و غم به‌در، در میان این مردم رایج است.^[۸]

• موسیقی: دستگاه موسیقی سنتی ایران شامل گوشهٔ «شوشتری»، برگرفته از نغمه‌های مردم این منطقه است.^[۹]
• صنایع دستی: عبابافی، گلیم‌بافی، دیبابافی و سفال‌گری در میان شوشتری‌ها رایج است.^[۱۰]
• خوراک محلی: آش دوغ شوشتر، کماج شوشتری، حلوا ارده و غذاهای جنوبی مثل قلیه‌ماهی و حلیم شوشتر.^[۱۱]

اقتصاد مردم شوشتری، به‌طورتاریخی بر پایه‌ی کشاورزی، شامل نیشکر، گندم، برنج و خرما، و همچنین برپایه‌ی مدیریت آب بوده است. امروزه علاوه بر کشاورزی، بسیار در صنعت نیشکر، کشت و صنعت کارون و سایر صنایع مشغول هستند. صنایع دستی نیز بخشی از اقتصاد محلی را تشکیل می‌دهد.^{[۱۲][۱۳][۱۴]}

مردم شوشتری در طول تاریخ در حوزه‌های علم، دین، ادبیات و هنر، چهره‌های برجسته‌ای داشته‌اند. از جمله:

مردم شوشتری، هویت محلی قوی دارند و با سایر گروه‌های خوزستان ازجمله دزفولی‌ها، بهبهانی‌ها، بختیاری‌ها و عربها تعامل فرهنگی و اقتصادی داشته و دارند. شهر شوشتر و آثار تاریخی آن، نشانه‌ای از فرهنگ پربار و تمدن این مردم است.^[۳][۲۰]

بر اساس منابع تاریخی و زبان‌شناختی، زبان بومی خوزستان در روزگار باستان و پیش از حضور اسلام، تا سده‌ها پس از ورود اسلام، زبان هوزی (یا خوزی) بوده‌است.^[۲۱] نام «هوزی/خوزی» در نوشته‌های عربی و اسلامی، بارها آمده و تا دورهٔ شاهنشاهی ساسانی رواج داشته‌است.^[۲۲] برخی پژوهشگرها مانند برتولد اشپولر آن را بازمانده‌ای از زبان ایلامی دانسته‌اند.^[۲۳]

چند دیدگاه دربارهٔ ارتباط مردم شوشتری با گویشوران زبان هوزی، که همان مردم هوزی بوده‌اند، بیان شده است:

• ژیلبر لازار با استناد به گفتهٔ ابن مقفع در کتاب الفهرست، زبان هوزی را یکی از پنج زبان اصلی ایران در سالهای پایانی دوره‌ی ساسانی‌ها دانسته است.^[۲۴]
• ریچارد فرای و دیگر پژوهشگرها احتمال داده‌اند که گویش‌های کنونی شوشتری و دزفولی، ادامه‌ای از همان زبان کهن هوزی باشند یا دست‌کم بخشی از واژگان آن را حفظ کرده باشند.^[۲۵]
• در منابع محلی نیز، شباهت برخی واژه‌های شوشتری با هوزی ثبت شده‌است. برای نمونه: «تَرَه» (می‌تواند)، «نَتَرَه» (نمی‌تواند)، «اَفتو» (آفتاب)، «اُو» (آب)، «پَسین» (بعد از ظهر)، «چاس» (ناهار).^[۲۶]

بر این اساس، برخی زبان‌شناس‌ها احتمال می‌دهند که بخشی از جمعیت شوشتری‌های امروزی از بازماندگان گویشوران زبان هوزی باشند یا دست‌کم میراث زبانی آنان در گویش شوشتری باقی مانده باشد. این موضوع هنوز موضوع پژوهش و اختلاف‌نظر است و نیازمند بررسی‌های زبان‌شناسی و تاریخی دقیق‌تر می‌باشد.^[۲۷][۲۸]

1. ↑ زاده، دانیال ملک (۲۰۲۴-۰۸-۳۱). «شگفت انگیزترین شاهکار مهندسی ایران در شهر شوشتر!». اتراق. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
2. ↑ «نژاد مردم شوشتر چیست ؟». مجله عمومی. ۲۰۲۴-۰۴-۲۸. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
3. 1 2 3 4 5 6 «تاریخچه و نقشه جامع شهر شوشتر در ویکی آنا». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
4. ↑ گیرشمن، رومن. ایران از آغاز تا اسلام.
5. 1 2 3 چاروسائی، علی (۲۰۲۱-۰۷-۰۳). «دزفولی و شوشتری؛ زبان یا گویش؟». خبرگزاری خورنا. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
6. ↑ گیرشمن، همان.
7. ↑ قرآن، IQNA | خبرگزاری بین المللی. «روایت عاشقی مردم شوشتر در ماه محرم/ عزاداری مخفیانه‌ای که رسم و ثبت شد». fa. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
8. ↑ «غم در شوشتر به‌دَر شد». خبرگزاری میراث آریا. ۲۰۲۴-۱۲-۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۱۱-۱۶.
9. ↑ «موسیقی شوشتر – وبسایت رسمی خاندان سادات قیری». ۲۰۱۳-۱۲-۱۲. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
10. ↑ «30 نوع صنایع دستی در شوشتر تولید می‌شود». www.irna.ir. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
11. ↑ فرجیان، محمد (۲۰۲۵-۰۷-۲۲). «۵ غذای سنتی شوشتر که نباید از دست بدهید». رستوران پردیس سلمان. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
12. ↑ «گشایش اقتصادی در شوشتر رخ می‌دهد/ میراث فرهنگی نقطه قوت منطقه است». خبرگزاری مهر | اخبار ایران و جهان | Mehr News Agency. ۲۰۱۶-۰۷-۱۴. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
13. ↑ admin (۲۰۲۴-۰۲-۱۵). «فرصت‌های اقتصادی قابل‌توجه جهت تدوین برنامه توسعه شهرستان شوشتر». عصرتولید. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
14. ↑ «تاریخ اقتصادی شوشتر در دوران معاصر با تاکید بر تاثیر انتقال مرکزیت از شوشتر به اهواز». انتشارات موجک. دریافت‌شده در ۲۰۲۵-۰۸-۲۲.
15. ↑ حائری، عبدالهادی (۱۳۶۳). تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا پایان سده نهم هجری. انتشارات امیرکبیر.
16. ↑ «زندگینامه شیخ جعفر شوشتری». پایگاه حوزه.
17. ↑ تهرانی، آقابزرگ. الذریعة (به عربی). دارالاضواء.
18. ↑ شوشتری، فخرالدین (۱۲۴۵). مجالس المؤمنین. چاپ سنگی، تهران.
19. ↑ «خاندان‌های شوشتری». همشهری آنلاین.
20. ↑ مرادی, ابراهیم; وثیق, بهزاد. "نقش مردم در پایداری معماری و باز آفرینی هویت اجتماعی فرهنگی کالبد تاریخی محلات فرسوده شهری(نمونه موردی: محلات تاریخی شهر شوشتر)". نقش مردم (به فارسی).
21. ↑ Bladel، The Language of the Xūz and the Fate of Elamite، 447–462.
22. ↑ Bosworth، «Ahvāz»، Iranica، ۶۸۸–۶۹۱.
23. ↑ اشپولر، تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی، ۴۳۹–۴۴۰.
24. ↑ LAZARD، Cambridge History of Iran، 598-599.
25. ↑ Frye، The History of Ancient Iran، 27.
26. ↑ خدایی، محمدزمان (۱۳۸۶). ضرب‌المثل‌های شوشتری. شابک ۹۷۸۹۶۴۸۷۳۵۵۶۷.
27. ↑ Soucek، Arabistan or Khuzistan، 195-213.
28. ↑ Minorsky، The Tribes of Western Iran، 73-80.